NHNN làm rõ việc 'Khách hàng VIP' có bị giám sát phòng, chống rửa tiền

Trong quá trình lấy ý kiến Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng, một số thông tin được diễn giải theo hướng khách hàng VIP và lãnh đạo ngân hàng sẽ trở thành đối tượng giám sát. NHNN cho rằng cách hiểu này không chính xác và đã lên tiếng làm rõ phạm vi giám sát của dự thảo.

Đối tượng giám sát là tổ chức, phân loại khách hàng chỉ để đánh giá rủi ro

Theo NHNN, căn cứ khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 của Dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo gồm tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức trung gian thanh toán. Đây đều là các pháp nhân, không phải khách hàng cá nhân hay lãnh đạo ngân hàng như một số thông tin lan truyền gần đây.

Dự thảo yêu cầu thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát của các đối tượng giám sát, trong đó có thông tin về Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, Ban kiểm soát, tỷ lệ sở hữu, cổ đông lớn và quy mô vốn. Tuy nhiên, NHNN cho biết đây không phải yêu cầu mới. Các tổ chức tín dụng hiện đã có trách nhiệm báo cáo những thông tin này trong Báo cáo giám sát an toàn vi mô theo Thông tư 08/2022/TT-NHNN, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán. Đây là những thông tin cơ bản phục vụ đánh giá tổ chức tín dụng trên các phương diện cơ cấu quản lý, quy mô và cấu trúc hoạt động.

Nội dung gây nhiều cách hiểu nhất là yêu cầu báo cáo số liệu phân loại khách hàng. Theo NHNN, dự thảo chỉ yêu cầu các tổ chức tín dụng báo cáo tổng số lượng khách hàng, sau đó phân tách thành một số nhóm như khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách hàng VIP và doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực thuộc diện cần lưu ý về phòng, chống rửa tiền như dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, bất động sản, kim loại quý, đá quý và trang sức.

Theo NHNN, cách phân loại này được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), nhằm đánh giá mức độ rủi ro của từng tổ chức tín dụng dựa trên đặc điểm hoạt động kinh doanh và cơ cấu khách hàng. Việc thống kê, phân loại vì vậy nhằm phục vụ đánh giá rủi ro ở cấp tổ chức, không phải để giám sát riêng từng khách hàng.

NHNN cũng nhấn mạnh việc đưa một nhóm khách hàng vào diện thống kê không có nghĩa nhóm đó trở thành đối tượng giám sát riêng, càng không đồng nghĩa các khách hàng thuộc nhóm này mặc nhiên bị xem là có rủi ro hoặc vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền.

Không mở rộng đối tượng so với luật hiện hành, dự thảo hướng tới 3 mục tiêu

NHNN cũng bác bỏ quan điểm cho rằng dự thảo đang mở rộng đối tượng giám sát, từ lãnh đạo ngân hàng, khách hàng VIP đến các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực có rủi ro cao. Theo cơ quan này, dự thảo không bổ sung bất kỳ “đối tượng báo cáo” hay “đối tượng giám sát” nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022, mà chỉ quy định cụ thể trình tự, thủ tục nghiệp vụ để NHNN thực hiện giám sát đối với các tổ chức đã thuộc phạm vi quản lý.

NHNN cho rằng cách diễn giải theo hướng “mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP” có thể dẫn tới cách hiểu sai rằng lãnh đạo ngân hàng hoặc những người gửi nhiều tiền mặc nhiên được xem là đối tượng có nguy cơ phạm tội. Theo cơ quan này, cách hiểu đó không phù hợp với nguyên tắc pháp quyền và có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người gửi tiền.

Dự thảo Thông tư hiện được NHNN lấy ý kiến rộng rãi với 3 mục tiêu chính. Thứ nhất, thể chế hóa đầy đủ và cụ thể các quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền, đồng thời đáp ứng khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) về giám sát dựa trên rủi ro. Thứ hai, khắc phục những hạn chế trong công tác giám sát hiện nay, trong đó có việc thiếu một khuôn khổ pháp lý đồng bộ cũng như công cụ và tiêu chí thống nhất để triển khai giám sát dựa trên rủi ro trên toàn hệ thống. Thứ ba, đáp ứng yêu cầu hội nhập và các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền.

Đối với các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và doanh nghiệp thuộc những lĩnh vực được đề cập trong dự thảo, quá trình lấy ý kiến là cơ hội để rà soát các quy định có thể tác động đến hoạt động thực tế và phản ánh trực tiếp những vướng mắc, thay vì dựa vào các thông tin chưa được kiểm chứng.