Những bài học còn nguyên giá trị từ Ngày Toàn quốc kháng chiến 80 năm trước

Đêm 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, khẳng định chân lý bất diệt của dân tộc Việt Nam: “Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Sự kiện lịch sử ấy mở đầu cho cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược và đặt nền móng cho tư duy chiến lược về bảo vệ Tổ quốc bằng sức mạnh của toàn dân tộc, bằng tinh thần đại đoàn kết, tự lực, tự cường và ý chí đấu tranh kiên cường, bất khuất.

Toàn quốc kháng chiến là sự lựa chọn mang tính lịch sử, xuất phát từ yêu cầu khách quan của sự nghiệp giữ nước trong điều kiện đất nước vừa giành được độc lập, chính quyền cách mạng còn non trẻ, tiềm lực kinh tế - quân sự hạn chế, song lại có một lợi thế vô cùng to lớn: lòng yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng độc lập, tự do của toàn dân tộc. Chính từ hoàn cảnh ấy, bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, dựa vào sức mình là chính, kiên quyết đấu tranh chống kẻ thù xâm lược đã được hình thành, thử thách và chứng minh bằng thực tiễn lịch sử.

Phát lệnh Toàn quốc kháng chiến tại Hà Nội, tháng 12/1946. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Đại đoàn kết toàn dân - nhân tố quyết định thắng lợi

Một trong những bài học lớn nhất, xuyên suốt và có giá trị bền vững từ Toàn quốc kháng chiến là bài học về phát huy tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Ngay từ những ngày đầu kháng chiến, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định rõ: Kháng chiến là sự nghiệp của toàn dân, không phân biệt giai cấp, tôn giáo, dân tộc, xu hướng chính trị; mọi người Việt Nam yêu nước đều có trách nhiệm và quyền lợi trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Tinh thần đại đoàn kết ấy được thể hiện sinh động qua hình ảnh toàn dân đánh giặc, từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược, từ trí thức, công nhân, nông dân đến đồng bào các dân tộc thiểu số, đồng bào các tôn giáo. Mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi làng xóm là một pháo đài, tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp, bền bỉ và vững chắc.

Thực tiễn Toàn quốc kháng chiến cho thấy, khi khối đại đoàn kết được củng cố, khi niềm tin của nhân dân đối với Đảng, với chế độ được giữ vững, dù kẻ thù có ưu thế vượt trội về quân sự, kinh tế, kỹ thuật, vẫn không thể khuất phục được một dân tộc đoàn kết, đồng lòng. Đây là bài học có giá trị trường tồn, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch gia tăng hoạt động chia rẽ nội bộ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền để chống phá Việt Nam.

Bộ đội, tự vệ cùng nhân dân thành phố đắp lũy, dựng vật cản chặn quân địch trên đường phố Hà Nội. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Tự lực, tự cường - cội nguồn của sức mạnh và bản lĩnh dân tộc

Gắn liền với tinh thần đại đoàn kết là bài học về tự lực, tự cường. Đây là nguyên tắc sống còn của sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc. Trong điều kiện bị bao vây, cấm vận, thiếu thốn trăm bề, Đảng ta kiên định đường lối dựa vào sức mình là chính, phát huy cao độ nội lực của đất nước, của nhân dân để tiến hành kháng chiến lâu dài.

Tinh thần tự lực, tự cường được thể hiện không chỉ trong lĩnh vực quân sự, mà còn trong tổ chức kinh tế, xây dựng hậu phương, phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học - kỹ thuật phục vụ kháng chiến. Chính tinh thần ấy đã giúp dân tộc ta vượt qua những năm tháng khó khăn nhất, từng bước chuyển hóa yếu thành mạnh, tạo nên những chiến thắng mang tầm vóc lịch sử.

Bài học tự lực, tự cường của Toàn quốc kháng chiến có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay. Hội nhập sâu rộng không đồng nghĩa với phụ thuộc; mở cửa không có nghĩa là đánh mất bản lĩnh. Trái lại, càng hội nhập, càng phải củng cố nội lực, tăng cường tự chủ chiến lược, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với quốc phòng, an ninh vững mạnh, để đất nước không bị động, bất ngờ trước mọi biến động của tình hình thế giới và khu vực.

Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô bàn kế hoạch tác chiến trong những ngày Toàn quốc kháng chiến. (Ảnh: Tư liệu/TTXVN)

Kiên quyết đấu tranh chống các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền độc lập

Toàn quốc kháng chiến khẳng định một chân lý không bao giờ cũ: Độc lập, chủ quyền không tự nhiên mà có, cũng không tự nhiên mà được giữ vững, nếu thiếu ý chí đấu tranh kiên quyết, bền bỉ trước các thế lực xâm lược và thù địch. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp là cuộc đấu tranh toàn diện, lâu dài, gian khổ, đòi hỏi sự kiên trì về đường lối, sự thống nhất về ý chí và hành động.

Ngày nay, hình thái, phương thức, âm mưu thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch đã có nhiều thay đổi. Thay cho xâm lược vũ trang trực tiếp, chúng đẩy mạnh các thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ, chiến tranh thông tin, chiến tranh mạng, tác động vào tư tưởng, niềm tin, nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tuy phương thức khác, nhưng mục tiêu không thay đổi hòng xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, làm suy yếu Nhà nước, từng bước xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Bài học từ Toàn quốc kháng chiến nhắc nhở chúng ta rằng: Phải giữ vững tinh thần cảnh giác cách mạng, kiên quyết, kiên trì đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá; đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy xây dựng là cơ bản, lâu dài, lấy đấu tranh là cấp bách, thường xuyên.

Chiến sĩ cảm tử quân ôm bom ba càng, sẵn sàng tiêu diệt xe tăng địch trên đường phố Hà Nội. (Ảnh: Nguyễn Bá Khoản/Tư liệu TTXVN)

Bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ - trách nhiệm thiêng liêng của cả dân tộc

Một nội dung xuyên suốt của Toàn quốc kháng chiến là mục tiêu cao nhất: Bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Đó không chỉ là mục tiêu của riêng lực lượng vũ trang, mà là trách nhiệm chung của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ đặt ra những nhiệm vụ mới, phức tạp hơn, nhất là trên các không gian chiến lược như biển, đảo, biên giới, không gian mạng. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục phát huy bài học Toàn quốc kháng chiến trong điều kiện mới: xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, kết hợp quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội và đối ngoại.

80 năm đã trôi qua kể từ ngày Toàn quốc kháng chiến, âm vang của tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” vẫn còn trong lòng dân tộc. Toàn quốc kháng chiến để lại cho chúng ta những bài học vô giá về đại đoàn kết toàn dân, tự lực, tự cường, ý chí đấu tranh kiên cường, bất khuất, và trách nhiệm thiêng liêng bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ.

Phát huy những bài học đó chính là cách thiết thực nhất để tưởng nhớ, tri ân các thế hệ cha anh; đồng thời là nền tảng vững chắc để Việt Nam vững bước đi lên, giữ vững độc lập, chủ quyền, xây dựng đất nước hòa bình, ổn định, phát triển bền vững trong bối cảnh đầy biến động của thế giới hiện nay.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam