Những cống hiến lặng thầm của Viện Hóa học Môi trường quân sự - Bài 1: Bước vào nơi tất cả tá hỏa chạy đi

Khi tất cả tá hỏa chạy đi thật nhanh, cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Viện Hóa học Môi trường quân sự bình tĩnh bước vào truy tìm, đánh giá và xử lý ô nhiễm hóa chất, chất độc hóa học. Trong bộ đồ bảo hộ hoặc khí tài phòng hóa kín mít, nặng vài kg, những người lính hóa học lặng lẽ tiến hành công việc…

Xuyên đêm lên phương án xử lý sự cố rò rỉ thủy ngân

Khoảng 15 giờ ngày 1-9-2019, khi đang trên đường về đơn vị, Thượng tá Đinh Văn Thức (lúc đó là Trung tá), Trưởng phòng Công nghệ xử lý môi trường, Viện Hóa học Môi trường quân sự nhận được điện thoại của Trung tá Nguyễn Khánh Hưng, Viện trưởng Viện Hóa học Môi trường quân sự (nay là Đại tá, Giám đốc Nhà máy X61, Binh chủng Hóa học): “Đồng chí về ngay đơn vị nhận nhiệm vụ”. Vì cấp trên chưa cho biết nhiệm vụ cụ thể nên suốt quãng đường về đơn vị, đầu óc anh cứ miên man với những câu hỏi: Đó có thể là sự cố gì? Xảy ra ở đâu?...

Về tới đơn vị, đồng chí Đinh Văn Thức bước vội vào phòng giao ban. Khi toàn bộ chỉ huy và trưởng các phòng chuyên môn thuộc Viện Hóa học Môi trường quân sự có mặt, đồng chí Nguyễn Khánh Hưng phổ biến tình hình xung quanh vụ cháy tại Công ty Cổ phần Bóng đèn, phích nước Rạng Đông ở phố Hạ Đình (phường Khương Đình, TP Hà Nội hiện tại) vào đêm 28-8-2019 khiến một lượng lớn thủy ngân phát tán ra ngoài môi trường. Phòng Công nghệ xử lý môi trường được Viện trưởng giao cử người tham gia tổ khảo sát, lấy mẫu, đánh giá hiện trạng ô nhiễm; chủ trì phối hợp xây dựng quy trình công nghệ và phương án xử lý.

Cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Viện Hóa học Môi trường quân sự thu gom, xử lý phế thải nhiễm thủy ngân xảy ra trong vụ cháy Công ty Cổ phần Bóng đèn, phích nước Rạng Đông, đêm 28-8-2019.

Nhận nhiệm vụ, đồng chí Đinh Văn Thức liền tổ chức họp phòng, giao nhiệm vụ cho từng người. Liên tục trong khoảng 30 giờ, 2 trợ lý của Phòng Công nghệ xử lý môi trường cùng một số cán bộ của Viện Hóa học Môi trường quân sự nghiên cứu, xây dựng quy trình và phương án xử lý sự cố cụ thể, nhằm thực hiện nhiệm vụ trong thời gian ngắn và đạt được hiệu quả cao nhất. Trong đó, chú trọng thực hiện các biện pháp chống lan tỏa thủy ngân phát tán rộng ra môi trường.

Là một trong những người trực tiếp xây dựng quy trình công nghệ và phương án xử lý thủy ngân tại Công ty Cổ phần Bóng đèn, phích nước Rạng Đông, Đại úy Lê Đức Thiện, Trợ lý Phòng Công nghệ xử lý môi trường vẫn còn ấn tượng với nhiệm vụ này. Anh nhớ, tất cả đều cảm nhận rõ tính phức tạp và nhạy cảm của vấn đề khi được giao nhiệm vụ. Bởi, thủy ngân là chất độc đặc biệt, có khả năng gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, sự cố xảy ra trong khu vực nhà máy với nhiều vật liệu, thiết bị và chất thải khác nhau, khiến việc đánh giá, khoanh vùng và đưa ra phương án xử lý càng trở nên khó khăn.

Có những lúc tưởng rằng một vấn đề đã được giải quyết, thì lại xuất hiện một câu hỏi mới: Làm thế nào để vừa xử lý triệt để, vừa không làm phát sinh nguy cơ thứ cấp? Làm thế nào để bảo đảm an toàn cho lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ? Làm thế nào để kiểm soát tốt nhất nguy cơ phát tán trong quá trình xử lý?… Những câu hỏi ấy cứ nối tiếp nhau. Nhưng cũng chính những ngày tháng đó đã giúp Đại úy Lê Đức Thiện hiểu rằng, trong công tác xử lý hóa chất độc hại, không có chỗ cho sự chủ quan. Một phương án tốt không chỉ cần đúng về mặt kỹ thuật, mà còn phải phù hợp với điều kiện thực tế, và đặc biệt phải đặt yếu tố con người, yếu tố an toàn lên trên hết.

Đại úy Lê Đức Thiện nhớ lại: “Điều đáng nhớ là ở thời điểm đó, kinh nghiệm thực tế về xử lý một sự cố phát tán thủy ngân trên quy mô lớn như vậy còn rất hạn chế. Vì thế, chúng tôi không thể đơn giản lấy một quy trình có sẵn rồi áp dụng. Mỗi nội dung đều phải được nghiên cứu, trao đổi và cân nhắc kỹ lưỡng. Tôi còn nhớ những buổi làm việc kéo dài, anh em cùng nhau rà soát từng khâu trong phương án. Từ việc đánh giá hiện trạng, xác định nguy cơ, tổ chức lực lượng, chuẩn bị phương tiện bảo hộ, kiểm soát khu vực cho đến phương án thu gom, xử lý… đều phải được tính toán một cách chặt chẽ”.

Thủ trưởng Binh chủng Hóa học (thứ 3, từ trái sang) động viên lực lượng của Viện Hóa học Môi trường quân sự và Binh chủng Hóa học thực hiện nhiệm vụ xử lý rò rỉ thủy ngân tại vụ cháy ở Công ty Cổ phần Bóng đèn, phích nước Rạng Đông, xảy ra đêm 28-8-2019.

Trong lúc chờ các cấp thông qua quy trình công nghệ và phương án xử lý, ngày 5-9-2019, một tổ của Phòng Công nghệ xử lý môi trường tham gia cùng các lực lượng tổ chức khảo sát, lấy mẫu, phân tích và đánh giá mức độ ô nhiễm trong phạm vi khu vực Công ty Cổ phần Bóng đèn, phích nước Rạng Đông, khu vực lân cận, nguồn nước thải từ nhà máy ra các khu vực xung quanh.

Sau khi được các cấp thông qua quy trình công nghệ và phương án xử lý, trong gần một tháng, từ ngày 12-9-2019 đến 5-10-2019, cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Viện Hóa học Môi trường quân sự cùng lực lượng của Binh chủng Hóa học và một số đơn vị phối hợp triển khai tiêu tẩy, xử lý môi trường tại khu vực xảy ra vụ cháy, trả lại cuộc sống bình yên cho người dân xung quanh.

Cuộc chiến với dịch Covid-19

Khi sự cố môi trường ở Công ty Cổ phần Bóng đèn, phích nước Rạng Đông vừa lắng xuống thì dịch Covid-19 bùng phát. Cán bộ, nhân viên Viện Hóa học Môi trường quân sự lại bước vào một cuộc chiến mới: Tiêu tẩy, khử trùng ở các ổ dịch. Cần phải nhắc lại rằng, thời điểm mới bùng phát, dịch Covid-19 là một điều gì đó hết sức khủng khiếp, ai cũng nghĩ rằng “đứng gần là lây, mắc phải là xác định”. Vậy nhưng, đã là Bộ đội Cụ Hồ thì nhiệm vụ dù có nguy hiểm đến mấy vẫn “có lệnh là lên đường”.

Trong giai đoạn dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, Thiếu tá Trương Thành Luân (lúc đó là Thượng úy), Trợ lý Phòng Công nghệ xử lý môi trường cùng đồng đội nhiều lần nhận lệnh cơ động đến các khu vực có dịch để thực hiện nhiệm vụ tiêu độc, khử khuẩn. Mỗi lần lên đường là một tình huống khác nhau, có nhiệm vụ đến rất gấp, phạm vi thực hiện rộng, cường độ làm việc cao, trong khi nguy cơ lây nhiễm luôn hiện hữu. Bản thân anh cũng có những lo lắng, nhất là khi dịch bệnh còn mới, mức độ nguy hiểm khó lường; nhưng là người lính hóa học, các anh đều xác định đây là nhiệm vụ, là trách nhiệm của mình. “Ngay sau khi nhận lệnh, chúng tôi nhanh chóng chuẩn bị lực lượng, phương tiện, trang bị bảo hộ, tổ chức hiệp đồng và lên đường với quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ nhanh chóng, an toàn, hiệu quả”, Thiếu tá Trương Thành Luân nhớ lại.

Cán bộ, nhân viên Viện Hóa học Môi trường quân sự phun tiêu tẩy, khử khuẩn Covid-19 tại Trung tâm Hội nghị quốc gia. 

Từ TP Hà Nội cho tới tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Bắc Giang (nay là TP Bắc Ninh), Thiếu tá Trương Thành Luân và đồng đội đều ngỡ ngàng trước hình ảnh những tuyến phố, khu công nghiệp, khu dân cư thường ngày nhộn nhịp bỗng chốc trở nên vắng tanh, nhà nhà cửa đóng then cài vì phong tỏa. Thời điểm dịch Covid-19 bùng phát ở tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang lại đúng cao điểm mùa hè nên thời tiết nắng nóng, trong khi khối lượng công việc lớn, anh em phải mặc trang phục bảo hộ kín mít trong nhiều giờ, liên tục cơ động qua các địa bàn để phun khử khuẩn. Có hôm kết thúc nhiệm vụ rất muộn, nhưng sáng sớm hôm sau các kíp lại tiếp tục lên đường. Dù vất vả, không ai chùn bước, bởi các anh hiểu rằng mỗi khu vực được khử khuẩn kịp thời sẽ góp phần hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh, giúp nhân dân thêm yên tâm.

Thiếu tá Trương Thành Luân cũng nhớ mãi tình cảm đồng chí, đồng đội và tình quân, dân ấm áp trong những ngày tháng ấy. Khi đoàn xe đi qua, dù phải giữ khoảng cách để bảo đảm an toàn phòng dịch, người dân vẫn đứng từ xa vẫy tay, động viên, gửi lời cảm ơn bộ đội. Có những ánh mắt lo lắng nhưng cũng đầy tin tưởng, gửi gắm mong mỏi dịch bệnh sớm được đẩy lùi. Thiếu tá Trương Thành Luân bày tỏ: “Chính tình cảm và niềm tin của nhân dân đã tiếp thêm sức mạnh để cán bộ, chiến sĩ vượt qua mệt mỏi, hoàn thành nhiệm vụ. Qua những lần vào tâm dịch, tôi càng thấm thía rằng, khi Tổ quốc và nhân dân cần, người lính phải sẵn sàng có mặt ở những nơi khó khăn, nguy hiểm nhất; đồng thời càng hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của tình quân, dân và phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ trong thời bình”.

Cán bộ, nhân viên Viện Hóa học Môi trường quân sự cùng lực lượng của Binh chủng Hóa học phun tiêu tẩy, khử khuẩn Covid-19 tại tỉnh Bắc Ninh, tháng 6-2021. Ảnh: MINH VƯƠNG/Báo Thanh niên

Đại úy Lê Đức Thiện cũng vẫn nhớ như in những ngày đầu dịch Covid-19 bùng phát: “Đó là những ngày mà cả xã hội hoang mang. Khi ấy, vaccine chưa có, các biện pháp phòng, chống dịch còn nhiều hạn chế, mỗi lần nghe tin về số ca mắc, những khu vực bị phong tỏa, trong lòng tôi không khỏi lo lắng. Nhưng là người lính, khi mệnh lệnh được giao, tôi hiểu rằng phía sau mình là nhân dân đang cần sự có mặt của chúng tôi. Tôi cùng đồng đội khoác lên mình bộ quần áo bảo hộ, mang theo máy móc, hóa chất và lên đường…”.

Khoác lên mình bộ quần áo bảo hộ kín mít, đeo khẩu trang và kính chắn giọt bắn, Đại úy Lê Đức Thiện cùng đồng đội lặng lẽ di chuyển qua từng con đường, khu dân cư, trường học, cơ quan, doanh trại và những nơi có nguy cơ lây nhiễm để thực hiện nhiệm vụ. Có những ngày phun khử khuẩn liên tục, mồ hôi thấm đẫm người, nhưng không ai than phiền hay chùn bước. Nhìn những khu dân cư vắng lặng, ánh mắt đầy lo âu của người dân trước dịch bệnh, anh càng hiểu rằng công việc mình tuy thầm lặng nhưng có ý nghĩa biết bao. “Lúc ấy, tôi không nghĩ mình đang làm điều gì lớn lao. Tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng mình là người lính, nhân dân đang gặp khó khăn thì mình phải có mặt. Nhận nhiệm vụ đối với tôi khi đó không chỉ là chấp hành mệnh lệnh của tổ chức, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm và tình cảm của quân nhân đối với nhân dân. Tôi luôn tự hào vì trong thời khắc khó khăn ấy mình đã không đứng ngoài cuộc”, Đại úy Lê Đức Thiện tâm sự.

Đến hôm nay, khi nhìn lại những ngày tháng ấy, các anh vẫn không thể quên những chuyến xe lên đường, những bộ quần áo bảo hộ ướt đẫm mồ hôi và những giờ phút cùng đồng đội căng mình thực hiện nhiệm vụ. Đó là một phần ký ức đặc biệt trong cuộc đời quân ngũ của các anh – những ngày được góp sức cùng nhân dân vượt qua một trong những thử thách chưa từng có.

(còn nữa)