Những 'đại sứ' hòa giải ở Quảng Trị

Những phương án giải quyết thấu tình, đạt lý

Trung tuần tháng 9, theo chân cán bộ phường Bắc Gianh, PV PLVN tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Thủy (tổ dân phố (TDP) Quảng Phúc) khi buổi hòa giải cuối cùng liên quan nhà ông vừa khép lại. Sau nhiều năm tranh chấp đất, các bên đã ngồi lại với nhau, thống nhất phương án giải quyết, nở nụ cười trao nhau cái bắt tay.

Trong vụ việc này, thửa đất 64, tờ bản đồ số 4, được UBND huyện Quảng Trạch (cũ) cấp sổ đỏ cho gia đình bà Nguyễn Thị Hoa ngày 22/8/1994. Năm 1996, nhà bà Hoa chuyển vào miền Nam sống, rồi chồng bà qua đời. Trong thời gian này, nhà ông Thủy sử dụng thửa đất.

Đến năm 2020, mâu thuẫn trong sử dụng đất giữa hai bên bắt đầu phát sinh và kéo dài. Khi bà Hoa đề nghị hòa giải, UBND phường thành lập Hội đồng hòa giải (HĐHG), thu thập hồ sơ, kiểm tra thực tế, làm việc với các bên. Cùng với các buổi hòa giải chính thức, cán bộ phường và TDP nhiều lần gặp gỡ, phân tích từng vấn đề để các bên hiểu rõ hơn quyền và trách nhiệm của mình.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tình, Tổ trưởng TDP Quảng Phúc, khó khăn của vụ việc là người được cấp sổ đỏ đã vào miền Nam sống từ nhiều năm trước. TDP và cán bộ nhiều lần gặp gỡ, vận động gia đình ông Thủy, phân tích những điểm đúng, chưa đúng để các bên hiểu rõ sự việc, từ đó tìm hướng giải quyết có tình, hợp lý.

HĐHG phường Bắc Gianh đã phát huy vai trò quan trọng trong công tác tháo gỡ các mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Sau quá trình làm việc, đối thoại, hai bên thống nhất phương án do HĐHG đưa ra: Phía ông Thủy tiếp tục sử dụng đất ổn định và hỗ trợ một khoản tiền cho phía bà Hoa; các bên đồng thời hoàn tất thủ tục sang tên.

“Khi hai bên thống nhất phương án của HĐHG, chúng tôi cảm giác nhẹ lòng vì các bên đã cùng đạt được nguyện vọng, cán bộ cũng làm tròn trách nhiệm”, ông Tình kể.

Sự việc tranh chấp tại TDP Đình Chùa phức tạp hơn, kéo dài hơn, nhưng cũng có một cái kết có hậu tương tự. Theo hồ sơ vụ việc, thửa đất 768, tờ bản đồ số 4, diện tích 569m², có nguồn gốc từ khu vườn nhà ông Nguyễn Xuân Mỹ. Trong thời chiến tranh, ông Mỹ nhờ người chú họ trông coi. Sau khi người chú qua đời, việc quản lý khu đất được chuyển cho người họ hàng. Đến năm 2002, ông Nguyễn Thanh Phong dựng nhà trên đất.

Mâu thuẫn phát sinh từ đó và kéo dài hơn 20 năm. Tháng 1/2026, ông Mỹ gửi đơn đến UBND phường đề nghị hòa giải, yêu cầu gia đình ông Phong di dời nhà, trả lại đất.

HĐHG do bà Trần Ngọc Hương, Phó Chủ tịch UBND phường làm Chủ tịch Hội đồng, đã rà soát hồ sơ, xác minh nguồn gốc, kiểm tra hiện trạng, lắng nghe ý kiến các bên.

Kết quả xác minh cho thấy yêu cầu của ông Mỹ về nguồn gốc và quyền sử dụng đất có cơ sở. Tuy nhiên, nếu trả lại toàn bộ 569m², nhà ông Phong sẽ gặp khó khăn lớn vì không còn nơi ở khác.

Thay vì chỉ dừng ở việc xác định căn cứ pháp lý, HĐHG tiếp tục vận động các bên tìm phương án phù hợp với thực tế. Ngày 8/5/2026, các bên thống nhất chia lại diện tích theo hiện trạng, xác lập ranh giới phù hợp để ông Phong không phải tháo dỡ căn nhà đang ở.

Sau đó, gia đình hai bên được UBND phường cấp sổ đỏ theo ranh giới mới. Ông Phong cho biết “đây là kết quả mà trước đó tôi không nghĩ tới, bởi suốt thời gian dài tôi cũng không biết phải tháo gỡ tranh chấp bằng cách nào”.

Tháo gỡ các mâu thuẫn ngay từ cơ sở

Nhiều ý kiến đánh giá về hai vụ việc dù có những yếu tố khác nhau, nhưng cùng một cách làm: Muốn giải quyết tranh chấp kéo dài, chính quyền cơ sở không thể chỉ dựa vào hồ sơ, mà phải đi vào thực tế để tìm phương án các bên có thể chấp nhận.

Theo bà Hương, với những tranh chấp kéo dài, hồ sơ pháp lý là căn cứ quan trọng nhưng chưa đủ. Cán bộ còn phải tìm hiểu nguồn gốc sự việc, lắng nghe những người biết rõ quá trình sử dụng đất, nhất là những người cao tuổi, sinh sống lâu năm tại địa phương. Bởi phía sau một tranh chấp có thể là lịch sử kéo dài hàng chục năm, những mối quan hệ họ hàng, làng xóm và cả những hoàn cảnh gia đình mà giấy tờ không thể hiện hết.

Vợ chồng ông Thủy, bà Hương cùng cán bộ phường Bắc Gianh trên mảnh đất vừa được tháo gỡ tranh chấp bằng hòa giải.

Theo bà Hương, từ khi vận hành mô hình CQĐP2C, cùng với việc phân cấp, phân quyền theo hướng “rõ người, rõ việc”, người chủ trì các buổi làm việc liên quan đến hòa giải có điều kiện chủ động hơn trong xử lý, quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền.

“Trước đây, một số thủ tục như cấp sổ đỏ phải qua nhiều cấp, nhiều công đoạn, nên trong quá trình xử lý đôi khi còn có những cách nhìn, quan điểm khác nhau. Nay khi được giao thẩm quyền và chịu trách nhiệm về quyết định của mình, cán bộ cơ sở có điều kiện xử lý công việc sát thực tế hơn, trong đó có công tác hòa giải”, bà Hương cho biết.

Thực tế tại Quảng Trị sau hơn 1 năm vận hành mô hình CQĐP2C cho thấy nhiều vụ việc tranh chấp khi được đưa về cơ sở để trực tiếp xác minh, đối thoại, tìm hướng xử lý; đã đi đến những kết quả tốt đẹp.

Trong hai vụ việc trên, hiệu quả không chỉ là tranh chấp được giải quyết dứt điểm, mà còn là cách chính quyền cơ sở tiếp cận vấn đề, đến gần dân, nghe dân nói, tìm hiểu căn nguyên, cùng các bên tìm một phương án tốt nhất để các bên đồng thuận khép lại mâu thuẫn, khép lại tranh chấp.