Những điều kiêng kỵ trong ngày mùng 1 Tết và đầu năm mới

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều phong tục truyền thống dần giản lược theo thời gian, Tết Nguyên đán vẫn là một trong số ít khoảnh khắc mà người Việt chủ động quay về với những giá trị xưa. Không chỉ là dịp sum họp hay nghỉ ngơi, Tết còn mang theo hệ thống những điều kiêng kỵ đầu năm - đặc biệt trong ngày mùng 1 - được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo quan niệm của người xưa, đó là cách giữ gìn vận may cho cả năm và mong muốn một khởi đầu thuận lợi, bình an và trọn vẹn.

Vì sao ngày mùng 1 lại được coi trọng đặc biệt?

Trong quan niệm Á Đông, khởi đầu mang tính quyết định. Những gì diễn ra trong ngày đầu năm được xem như “điềm báo” cho cả chặng đường phía trước. Vì vậy, ngày mùng 1 không chỉ là thời điểm chuyển giao lịch thời gian, mà còn là khoảnh khắc con người tự điều chỉnh hành vi, lời nói và cảm xúc theo hướng tích cực nhất.

Trong tâm lý học hiện đại, iều này không hoàn toàn phi lý. Việc bắt đầu năm mới bằng trạng thái vui vẻ, trật tự và có ý thức thực chất giúp con người thiết lập kỳ vọng tích cực, từ đó ảnh hưởng đến cách họ hành động trong những ngày sau.

Những điều thường được tránh trong ngày đầu năm

Tránh quét nhà, đổ rác: Một trong những kiêng kỵ phổ biến nhất là không quét nhà trong mùng 1, vì sợ “quét đi tài lộc”. Dưới góc nhìn biểu tượng, rác không chỉ là bụi bẩn vật lý mà còn đại diện cho những gì đã tích tụ từ năm cũ. Việc giữ nguyên hiện trạng trong ngày đầu năm thể hiện mong muốn lưu giữ điều tốt đẹp vừa bước vào.

Trong đời sống hiện đại, nhiều gia đình vẫn dọn dẹp sạch sẽ trước giao thừa rồi hạn chế việc lau quét trong ngày mùng 1.

Kiêng làm vỡ đồ đạc, cãi vã hay nói điều xui: Đổ vỡ trong ngày đầu năm thường bị liên hệ với chia ly, rạn nứt. Tương tự, lời nói tiêu cực hay tranh cãi bị xem là mang theo năng lượng không lành cho cả năm.

Nếu nhìn từ khoa học hành vi, điều này lại khá hợp lý: trạng thái cảm xúc ngày đầu năm dễ tạo hiệu ứng dây chuyền. Một khởi đầu căng thẳng có thể khiến những ngày sau trở nên nặng nề hơn. Vì vậy, việc chủ động giữ hòa khí thực chất là một lựa chọn mang tính tâm lý tích cực.

Tránh vay mượn, đòi nợ: Quan niệm “đầu năm vay mượn, cả năm thiếu thốn” phản ánh mong muốn tự chủ tài chính ngay từ khởi điểm. Trong xã hội nông nghiệp xưa, sự thiếu hụt đầu năm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ và sinh kế.

Ngày nay, dù bối cảnh đã khác, nhiều người vẫn tránh giao dịch tiền bạc trong mùng 1 như một cách giữ sự nhẹ nhàng cho những ngày đầu năm, thay vì bắt đầu bằng áp lực tài chính.

Kiêng cho lửa, cho nước: Lửa tượng trưng cho ấm áp, còn nước gắn với tài lộc. Việc mang hai yếu tố này ra khỏi nhà trong ngày đầu năm được xem như trao đi may mắn. Đây là cách người xưa nhân cách hóa vận may để dễ hình dung và gìn giữ. Trong đời sống hiện đại, phong tục này dần giản lược, nhưng vẫn còn hiện diện trong nhiều gia đình như một thói quen mang tính tinh thần.

Tránh mặc màu tối: Trang phục sáng màu ngày Tết không chỉ để đẹp, mà còn thể hiện mong muốn hướng tới sự sống và niềm vui. Màu sắc, trong tâm lý học, có ảnh hưởng rõ rệt đến cảm xúc. Vì vậy, việc chọn màu tươi sáng đầu năm cũng là cách con người chủ động nuôi dưỡng tâm trạng tích cực.

Không đi chúc Tết quá sớm: Trong văn hóa truyền thống, ngày mùng 1 Tết thường dành cho lễ gia tiên và thờ cúng trong gia đình. Việc đến nhà người khác vào sáng mùng 1 nếu chưa được mời có thể bị xem là “tranh xông đất” và ảnh hưởng đến vận khí của gia chủ

Trong xã hội hiện đại, nhiều người trẻ không còn tuân thủ đầy đủ các kiêng kỵ. Tuy vậy, họ vẫn giữ lại tinh thần khởi đầu năm mới: bắt đầu năm mới bằng năng lượng tốt; tránh xung đột và những điều không vui; dành thời gian cho gia đình và bản thân

Khởi đầu năm mới với những điều tích cực

Những điều kiêng kỵ trong ngày mùng 1 Tết và đầu năm mới không chỉ mang yếu tố tâm linh, trong tâm lý học hiện đại, nó có ảnh hưởng đến tâm lý con người. Dù không thể chứng minh bằng khoa học rằng việc quét nhà hay mặc áo màu gì quyết định vận mệnh, nhưng cảm giác an tâm khi làm theo phong tục lại là điều có thật. Nó giúp con người bước vào năm mới với tâm thế nhẹ nhàng hơn - điều mà bất kỳ nền văn hóa nào cũng tìm cách tạo dựng, chỉ là khác nhau về mặt hình thức.

Tết, vì thế, không chỉ nằm ở nghi thức mà nằm ở cách con người đối xử với nhau: chúc nhau những câu chúc vui vẻ, may mắn; nói với nhau những lời dễ nghe hơn, và hy vọng nhiều hơn.

Nhật Hạ