"Những lá thư thời chiến Việt Nam" được trưng bày và trải nghiệm tại di tích Hỏa Lò
Khoảng 200 lá thư tình do nhà văn Đặng Vương Hưng sưu tầm, tuyển chọn từ tuyển tập Những lá thư thời chiến Việt Nam, vừa được đưa vào không gian “Thư viện thư tình” của trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son” tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò. Qua những lời hỏi thăm, nhắn nhủ và hẹn ngày gặp lại, khách tham quan có dịp hiểu thêm đời sống tình cảm của những người đã đi qua hai cuộc kháng chiến.Nhân Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”. Theo chương trình của Ban Tổ chức, lễ khai mạc diễn ra lúc 8 giờ sáng 18/11/2026 tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, số 1 phố Hỏa Lò, phường Cửa Nam, Hà Nội.

Nhà văn Đặng Vương Hưng và Nhà báo MC Tạ Bích Loan tại không gian “Thư viện thư tình”.
Chương trình mở đầu bằng lễ dâng hương tại Đài tưởng niệm, tưởng nhớ các chiến sĩ yêu nước, cách mạng đã hy sinh tại Nhà tù Hỏa Lò. Từ Đài tưởng niệm, hành trình tham quan tiếp nối bằng một khúc hát xẩm, một hoạt cảnh và những lá thư. Qua các hình thức kể chuyện ấy, lịch sử đấu tranh cách mạng hiện lên từ một góc nhìn gần gũi: những người đã chịu cảnh tù đày, chia ly từng yêu thương, chờ đợi và gìn giữ hạnh phúc của mình như thế nào?
1- Sáu câu chuyện tình trong những năm tháng đấu tranh Cách mạng
Hoạt cảnh tại lễ khai mạc tái hiện câu chuyện của hai vợ chồng Nguyễn Văn Mẫn và Mai Ngọc Thuyết, hai chiến sĩ cách mạng cùng bị thực dân Pháp bắt và giam tại Nhà tù Hỏa Lò. Trong cảnh tù đày, có những người vợ, người chồng khi gặp lại phải coi như chưa từng quen biết. Chi tiết ấy gợi ra một thử thách ít được nhắc tới khi kể về nhà tù thực dân: ngay cả một lời hỏi han giữa hai người thân thiết cũng có khi phải nén lại.
Câu chuyện của vợ chồng Nguyễn Văn Mẫn và Mai Ngọc Thuyết được đặt tên là “Trái Bền gan”, một trong sáu “trái tình yêu” của trưng bày. Năm câu chuyện còn lại gồm “Trái Kiên trung” của Lê Hồng Phong và Nguyễn Thị Minh Khai, “Trái Sắt son” của Nguyễn Phong Sắc và Hoàng Thị Ái, “Trái Hy sinh” của Võ Nguyên Giáp và Nguyễn Thị Quang Thái, “Trái Đồng hành” của Nguyễn Văn Linh và Ngô Thị Huệ, “Trái Một lòng” của Trường Chinh và phu nhân Nguyễn Thị Minh.


Cái đại biểu và khách mời tham dự sự kiện sáng 18/11/2026 tại di tích Hỏa Lò...
Mỗi câu chuyện có một hoàn cảnh riêng. Có người phải sống qua những năm tháng xa cách, gửi niềm mong nhớ vào thư từ và lời hẹn. Có người mang theo nỗi đau mất bạn đời để tiếp tục công việc cách mạng. Đặt sáu câu chuyện cạnh nhau, trưng bày dành chỗ cho những tình cảm thường chỉ được nhắc qua vài dòng trong tiểu sử: nỗi lo của người ở lại, sự chờ đợi trong cảnh bặt tin và niềm an ủi khi biết người mình yêu vẫn vững lòng.
Sáu câu chuyện cũng là chất liệu để sáng tác khúc xẩm “Giữ trọn lòng son”. Lối kể chuyện bằng hát xẩm đưa khách tham quan vào chủ đề trước khi họ tiếp cận tư liệu và lời thuyết minh. Trong không gian nhà tù cũ, một làn điệu dân gian quen thuộc giúp người nghe đến gần hơn với những câu chuyện vốn cách họ nhiều thế hệ.
2- Khoảng 200 lá thư tình bước ra từ trang sách
Nếu sáu câu chuyện mở đầu bằng những nhân vật có tên tuổi trong lịch sử cách mạng, “Thư viện thư tình” mở rộng cuộc gặp gỡ tới những người viết thư trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Nhà văn Đặng Vương Hưng, với tư cách người sưu tầm, đã đóng góp nội dung khoảng 200 lá thư tình tuyển chọn từ Những lá thư thời chiến Việt Nam cho phần trải nghiệm tương tác của trưng bày.
Từ trang sách đến không gian di tích, những lá thư có thêm cách để đến với người đọc. Một số bức được thể hiện trên lụa. Khách tham quan cũng có thể dùng điện thoại tương thích để chạm vào điểm tương tác NFC và mở nội dung thư. Mã QR tại trưng bày giúp người xem nghe phần giới thiệu trên hệ thống phát thanh trực tuyến. Mỗi người có thể dừng lại lâu hơn trước một bức thư, đọc theo nhịp của mình và lựa chọn câu chuyện muốn tìm hiểu tiếp.

TS Võ Điện Biên (con trai Đại tướng Võ Nguyên Giáp) và nhà văn Đặng Vương Hưng tại sự kiện.
Giá trị của những lá thư trước hết nằm ở lời lẽ người trong cuộc để lại. Một lời hỏi thăm sức khỏe, một lời dặn người ở nhà yên tâm hay một mong ước được gặp lại đều mang sức nặng của hoàn cảnh chia xa. Người viết gửi thư đi với hy vọng người thương sẽ nhận được. Nhiều thập niên sau, người đọc hôm nay có thể nhìn thấy qua những câu chữ ấy một phần đời thường của thế hệ đã sống trong chiến tranh.
Đưa thư thời chiến vào trưng bày cũng là cách mở rộng ý nghĩa của công việc sưu tầm. Một bức thư từng thuộc về câu chuyện riêng của hai người, khi được gìn giữ và giới thiệu trong bối cảnh lịch sử, có thể giúp công chúng hiểu thêm về cả một thế hệ. Với khách tham quan trẻ tuổi, một lời nhắn gửi bằng giọng của người cùng tuổi mình ngày ấy đôi khi là điểm bắt đầu tự nhiên để tìm hiểu về một thời kỳ họ chỉ biết qua sách vở.
3- Từ đọc thư đến viết lời nhắn gửi...
Trên hành trình tham quan, khách có thể sưu tập sáu dấu ấn tượng trưng cho sáu câu chuyện vào tấm thẻ lưu niệm “Dấu Yêu”, chụp ảnh tại khu vực photobooth và tự tay viết lời nhắn gửi người thân để treo lên “Cây thư tình”. Hoạt động viết thư đặt ở cuối hành trình tạo một khoảng lặng sau khi khách đã nghe xẩm, xem hoạt cảnh và đọc những lời người xưa gửi cho nhau.

Nhân viên của di tích nhiệt tình hướng dẫn khách tham quan cách dùng điện thoạitương thích để chạm vào điểm tương tác NFC và mở nội dung thư. Mã QR tại trưng bàygiúp người xem nghe phần giới thiệu trên hệ thống phát thanh trực tuyến.
Một lời nhắn hôm nay có thể rất ngắn: lời hỏi thăm cha mẹ, lời cảm ơn một người đã ở bên mình hay điều lâu nay vẫn ngại nói với người thân. Cử chỉ cầm bút giúp người tham quan hiểu thêm vì sao, giữa những năm tháng chiến tranh, người ta vẫn cố dành thời gian viết thư. Họ muốn người ở xa biết rằng mình vẫn nhớ, vẫn chờ và vẫn mong có ngày trở về.
Ở Hỏa Lò, nơi lưu dấu những cuộc chia ly từng kéo dài qua nhiều năm tháng, những lá thư tình đem lại một cách khác để suy ngẫm về hòa bình. Từ lời hẹn gặp lại trên trang thư cũ đến lời nhắn vừa được treo lên “Cây thư tình”, khách tham quan có thể nhận ra giá trị của những điều bình dị mình đang có: được hỏi han người thân, được gặp nhau và được nói lời yêu thương khi còn có thể.
Hà Nội, 18/11/2026
Nguyễn Đặng Minh Nhật
