Nỗ lực kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh

Cán bộ phụ trách dân số Trạm Y tế phường Hoa Lư tuyên truyền chính sách dân số cho người dân.

Đồng chí Tạ Thị Hoa, Chi cục trưởng Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh cho biết: Thống kê năm 2025, tỷ số giới tính khi sinh của Ninh Bình ghi nhận ở mức 113,9 bé trai/100 bé gái. 9 tháng đầu năm 2026, tỷ số giới tính khi sinh của toàn tỉnh là 124,5 bé trai/100 bé gái. Đây là tỷ lệ mất cân bằng giới tính ở mức cao, gây áp lực lên công tác dân số và phát triển hiện nay. Nếu không có những can thiệp mạnh mẽ và kịp thời, mất cân bằng giới tính khi sinh sẽ dẫn đến những hệ luỵ khó lường về trật tự xã hội, an ninh, chính trị; dẫn đến hiện tượng thiếu nữ, thừa nam trong độ tuổi kết hôn và dẫn đến phá vỡ cấu trúc gia đình, ảnh hưởng tới chất lượng dân số trong tương lai.

Theo cơ quan chuyên môn, nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh là hành vi lựa chọn giới tính thai nhi của các cặp vợ chồng; các quan niệm xã hội và tín ngưỡng đòi hỏi con trai phải gánh vác việc thờ cúng tổ tiên; con trai giúp củng cố địa vị của cha mẹ trong xã hội; đứa con sinh ra phải mang họ của bố… Tất cả những điều đó đã ăn sâu vào tiềm thức của nhiều cá nhân, các cặp vợ chồng, gia đình và dòng họ.

Do đó, giải pháp then chốt nhằm ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh là phải tăng cường công tác bình đẳng giới và nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động thay đổi nhận thức của người dân, cùng những hành động thiết thực bảo vệ trẻ em để các em sinh ra được bình đẳng, dù là trai hay gái.

Cán bộ Hội Phụ nữ xã Khánh Nhạc tuyên truyền người dân tiếp cận các chính sách phát triển kinh tế, dân số và kỹ năng xây dựng gia đình hạnh phúc.

Vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh luôn là một thách thức lớn đối với công tác dân số hiện nay. Xã Khánh Nhạc với đặc thù có hơn 30% người dân theo đạo Công giáo cùng quan niệm “có nếp có tẻ” đã ăn sâu vào suy nghĩ của người dân nên việc kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh cũng còn gặp khó khăn. Theo thống kê 9 tháng đầu năm, toàn xã có 215 trẻ được sinh ra, trong đó có 113 bé nam, còn lại là bé nữ. Để từng bước kiểm soát được tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh, chính quyền địa phương, các đoàn thể, đặc biệt là Trạm Y tế xã đã nỗ lực triển khai các giải pháp để thay đổi thực trạng này.

Không chỉ dừng lại ở công tác khám, chữa bệnh, đội ngũ cán bộ, y sỹ nơi đây còn kiêm cả vai trò của những người làm công tác dân số, hàng tháng đến từng nhà, gặp gỡ từng cặp vợ chồng để tuyên truyền các nội dung về: mất cân bằng giới tính khi sinh; già hoá dân số, sức khoẻ sinh sản vị thành niên, thanh niên, sàng lọc trước sinh và sơ sinh; chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi; sức khoẻ sinh sản/kế hoạch hoá gia đình; không kết hôn muộn, không sinh con muộn nhằm đảm bảo cân bằng cơ cấu dân số và sức khoẻ sinh sản…

Trong đó, chú trọng tuyên truyền đến các đối tượng uy tín trong cộng đồng như thế hệ ông bà, cha mẹ để dần bỏ đi tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, đưa ra những mô hình thực tế, nơi các gia đình có con gái vẫn hiếu thảo, chăm sóc cha mẹ, thờ cúng ông bà chu đáo. Chính những tấm gương đó đã khiến nhiều bậc phụ huynh thay đổi nhận thức, từ đó không còn gây áp lực cho con cháu trong việc sinh con trai.

Chị Phạm Thị Hồng Ninh, cán bộ dân số xã Khánh Nhạc cho biết: Với trách nhiệm của mình, tôi thường xuyên phối hợp cùng với cộng tác viên dân số thôn đến từng gia đình tuyên truyền về hôn nhân và gia đình, công tác dân số, kế hoạch hoá gia đình, đặc biệt vận động các gia đình giảm thiểu tình trạng lựa chọn giới tính khi sinh. Qua đó giúp từng bước thay đổi suy nghĩ của các thành viên trong gia đình về việc lựa chọn giới tính khi sinh.

Có thể thấy, mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu dân số mà còn kéo theo nhiều hệ luỵ lâu dài đối với hôn nhân, gia đình, bình đẳng giới và sự phát triển bền vững của xã hội. Vì vậy, kiểm soát tình trạng này cần được triển khai thường xuyên, liên tục với sự tham gia của các cấp, các ngành, gia đình và toàn xã hội, trong đó ngành Y tế giữ vai trò nòng cốt.

Tập huấn phổ biến các quy định của pháp luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi cho đội ngũ cán bộ y tế, cộng tác viên dân số trên địa bàn tỉnh.

Để từng bước giảm tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn toàn tỉnh, thời gian qua, các địa phương đang nỗ lực triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Trong đó, công tác tuyên truyền được chú trọng bằng nhiều hình thức như tuyên truyền trực quan, tuyên truyền thông qua đội ngũ cộng tác viên dân số ở các địa bàn dân cư để giúp người dân nắm được những quy định cũng như việc xử lý vi phạm liên quan đến việc lựa chọn giới tính khi sinh.

Sở Y tế, Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh đã tổ chức các hội nghị tập huấn, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn tỉnh, với sự tham gia của trên 2.200 đại biểu là lãnh đạo các phòng, lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Sở Y tế; Trưởng Ban chỉ đạo công tác dân số và trẻ em, lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội, lãnh đạo Trạm Y tế 129 xã, phường và đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế trong các lĩnh vực siêu âm, xét nghiệm, chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các cơ sở y tế công lập và ngoài công lập. Đây là những lực lượng có vị trí quan trọng trong việc ngăn ngừa tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi.

Thông qua các lớp tập huấn nhằm cung cấp thông tin cho đội ngũ cán bộ y tế, cộng tác viên dân số nắm được những hệ luỵ của việc lựa chọn giới tính khi sinh, những quy định xử phạt để có thể vận dụng vào quá trình đi tuyên truyền, vận động người dân ở địa bàn dân cư nắm được và chung tay thực hiện, góp phần đảm bảo cân bằng tỷ lệ giới tính khi sinh.

Cùng với nỗ lực của ngành Y tế, HĐND tỉnh cũng vừa ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-HĐND quy định mức thù lao hàng tháng đối với cộng tác viên dân số. Việc kịp thời củng cố năng lực chuyên môn kết hợp với chính sách đãi ngộ thù lao thực tế là điểm tựa quan trọng để lực lượng cộng tác viên dân số Ninh Bình yên tâm công tác, góp phần nâng cao chất lượng công tác dân số trong bối cảnh mới.