Nobel Hóa học 2026 trao cho hai nhà khoa học giải mã bí ẩn về các phân tử 'ảnh gương'

Ông Soai (76 tuổi, người Nhật Bản) và ông Kagan (95 tuổi, người Pháp) đã phát triển công trình nghiên cứu của mình dựa trên một khám phá của nhà hóa học người Pháp thế kỷ 19 - Louis Pasteur.

"Đây là ngày tuyệt vời nhất trong cuộc đời tôi; tôi rất vui khi được chia sẻ giải thưởng này với Giáo sư Henri Kagan" - ông Soai phát biểu qua điện thoại tại buổi họp báo công bố giải Nobel. Ông cho biết mình đang đi mua sắm thì nhận được tin vui này.

Ủy ban Nobel vẫn đang nỗ lực liên lạc để thông báo tin vui cho ông Kagan – người lớn tuổi thứ ba từng được trao giải Nobel.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã gửi lời chúc mừng các nhà khoa học đoạt giải trên nền tảng X, gọi đây là niềm vinh dự to lớn cho đất nước. "Một sự ghi nhận xứng đáng cho cả một đời nghiên cứu" - Tổng thống Pháp nhận định.

Trên thực tế, công trình của ông Kagan từ lâu đã được đánh giá là có tầm ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực này; thậm chí, Bộ trưởng Nghiên cứu Pháp thời điểm đó từng lên tiếng phàn nàn với Quỹ Nobel vào năm 2001 khi ông Kagan bị bỏ qua. Thay vào đó, giải thưởng năm ấy đã được trao cho hai nhà khoa học Mỹ và một nhà khoa học Nhật Bản vì những nghiên cứu trong cùng lĩnh vực.

Chân dung 2 nhà khoa học nhận giải Nobel Hoá học 2026 - Ảnh: Reuters

Nhiều phân tử cần thiết cho sự sống tồn tại ở hai dạng là hình ảnh phản chiếu của nhau, như tay trái và tay phải. Tuy nhiên, các sinh vật sống hầu như chỉ sử dụng một phiên bản duy nhất, một hiện tượng được gọi là "tính đồng nhất" - từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là bàn tay - đã khiến các nhà hóa học bối rối trong hơn một thế kỷ.

Giải thưởng năm nay được trao cho những khám phá cho thấy cách thức các phản ứng hóa học có thể được điều khiển để tạo ra một hình ảnh phản chiếu phân tử duy nhất, công trình đóng vai trò then chốt đối với các nhà hóa học thiết kế các phản ứng để sản xuất dược phẩm.

Câu chuyện bắt đầu từ nhà khoa học Pasteur, người đã qua đời vài năm trước khi giải Nobel được trao lần đầu tiên vào năm 1901. Ông đang xem xét axit tartaric, chất quan trọng trong sản xuất rượu vang và nhận thấy rằng ⁠vi khuẩn chỉ lên men một trong hai dạng axit tartaric - loại axit được tìm thấy tự nhiên trong nho. Với dạng kia của loại axit này thì không có sự lên men.

Điều đó chứng tỏ một số chất tồn tại ở hai dạng và có tính chất khác nhau, đôi khi rất có hại cho sức khỏe. Làm thế nào để tạo ra đúng dạng chất bất đối xứng là một vấn đề chưa được giải quyết cho đến khi Kagan và Soai có thể tạo ra các phản ứng không đối xứng, tạo ra sự dư thừa một dạng. Tầm quan trọng của công việc này được minh họa qua vụ bê bối thalidomide vào đầu những năm 1960, khi hàng nghìn trẻ em bị ảnh hưởng bởi dị tật bẩm sinh do thuốc an thần thalidomide gây ra. Khi các nhà nghiên cứu phân tích những gì đã xảy ra, họ nhận ra rằng chính một dạng khác của hoạt chất này đã gây ra tác hại.