Nỗi lo dưới những cung sạt lở ở Cao Phong

Nhiều gia đình ở thôn Hợp Tiến bị đất, đá sạt xuống sát tường nhà.

Những “đêm trắng” dưới chân đồi

Hễ thấy trời chuyển mây, chị Bùi Thị Diến lại ngước nhìn lên sườn đồi phía sau nhà. Những vết nứt vẫn in rõ trên mặt đất. Ngôi nhà của gia đình chị nằm ngay phía dưới cung sạt lở ở thôn Cạn Thượng, một trong những điểm có nguy cơ sạt lở đất tại xã Cao Phong.

Trong đợt mưa kéo dài giữa tháng 9, cả 5 người trong gia đình chị gần như thức trắng đêm. “Mưa to, cả nhà không dám ngủ vì sợ sạt lở. Nhà mình ở ngay phía dưới khu vực sạt lở, cứ mưa là bùn đất, đá theo nước trôi cả vào trong nhà. Mỗi khi mưa là cả nhà nơm nớp lo âu” - chị Diến kể.

Cách đó không xa, căn nhà của ông Bùi Văn Thân với 6 nhân khẩu nằm dưới một sườn đồi đang xuất hiện ngày càng nhiều vết nứt. Những đường nứt kéo dài trên sườn đồi là cảnh báo thường trực đối với các hộ dân phía dưới.

Với anh Bùi Văn Liến, việc rời nhà tránh sạt lở đã trở thành quen thuộc. “Hễ có mưa, nước từ trên đồi đổ xuống thành dòng là gia đình phải di chuyển ngay. Khi nào hết mưa, kiểm tra an toàn mới dám về. Hai năm nay, tôi không nhớ nổi cả nhà đã bao nhiêu lần phải đi tránh trú. Nhiều lần vợ chồng, con cái phải dắt díu nhau mò mẫm trong mưa lúc nửa đêm. Lúc nào cũng thấp thỏm” - anh Liến chia sẻ.

Anh Bùi Văn Liến ở thôn Cạn Thượng chỉ rõ nguy cơ sạt lở ngay phía sau ngôi nhà của gia đình.

Sau các đợt mưa lớn, nhiều quả đồi ở Cạn Thượng xuất hiện vết nứt kéo dài. Đáng lo ngại là khu vực núi Khụ Đi, nơi có diện tích đứt gãy, sụt lún khoảng 5.000m2, nằm phía trên khu dân cư. Theo người dân địa phương, có điểm sụt lún sâu từ 1,5-2m và vẫn diễn biến phức tạp.

Địa hình dốc, nền đất yếu, khi mưa lớn, nước ngấm làm đất bão hòa, nguy cơ sạt trượt càng tăng. Nếu xảy ra sạt trượt, khối đất đá lớn từ trên cao có thể đổ xuống khu dân cư phía dưới.

Anh Bùi Văn Nhất, người dân thôn Cạn Thượng cho biết: “Mỗi khi mưa lớn, nước từ trên đồi tạo thành dòng chảy mạnh, cuốn theo bùn đất, đá và cây cối tràn xuống. Khi đó, người dân chỉ còn cách rời khỏi nhà để bảo đảm an toàn”.

Sạt lở đất không chỉ đe dọa an toàn người dân mà còn gây hư hỏng hạ tầng giao thông tại nhiều khu vực trên địa bàn xã Cao Phong.

Không chỉ người dân, lực lượng cơ sở cũng phải căng mình ứng phó. Mỗi khi mưa lớn, xã và thôn huy động lực lượng túc trực, theo dõi diễn biến sạt lở, vận động các hộ trong vùng nguy hiểm di chuyển đến nơi an toàn. Thực tế này càng rõ trong các đợt kiểm tra những điểm xung yếu tại Cao Phong khi mưa gia tăng giữa tháng 9.

Khi sạt lở trở thành nỗi ám ảnh

Từ Cạn Thượng đến Hợp Tiến, những cung sạt lở nối tiếp nhau trở thành nỗi lo thường trực của người dân. Ngay cả khi trời không mưa, nguy cơ đất, đá sạt trượt vẫn hiện hữu.

Sau đợt mưa giữa tháng 9, tại thôn Hợp Tiến, taluy dương sụt xuống gần 3m, khối lượng đất ước tính hơn 600m3 trượt xuống phía dưới, tràn vào vườn, vùi lấp chuồng gà, chuồng lợn của một số hộ dân. Dù mưa đã dứt nhiều ngày, phía trên vẫn xuất hiện những vết sạt trượt mới, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục đổ xuống.

Gia đình ông Bùi Văn Hiện ở thôn Hợp Tiến nơm nớp với nỗi lo sạt lở đất ngay phía sau nhà.

Tại một khu vực khác của thôn Hợp Tiến, nỗi lo sạt lở hiện hữu ngay sau căn nhà ông Bùi Văn Hiện. Mái taluy dương phía trên nhà đã xuất hiện những vết nứt, sụt lún. Sau các trận mưa lớn, đất đá từ sườn dốc trượt xuống, áp sát khu vực nhà ở.

Đáng lo ngại, khu vực có nguy cơ sạt lở nằm ngay phía trên nơi người con gái bị bại liệt của ông Hiện ở. Không thể chủ động di chuyển khi có tình huống bất ngờ, nguy cơ đất đá tràn xuống khiến gia đình luôn sống trong thấp thỏm.

Ông Hiện từng là bộ đội, tham gia chiến đấu tại chiến trường Vị Xuyên, năm 1982 phục viên trở về quê. Những năm qua, gia đình chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Hai người con bị bại liệt khiến cuộc sống vốn nhiều khó khăn. Nay phía sau nhà lại là cung taluy có nguy cơ sạt trượt, khiến gia đình ông lo sợ mỗi khi trời mưa bão.

Có những điểm sạt lở ở Cao Phong sụt lún từ 1,5-2m, thậm chí có nơi lên tới 3m.

Nỗi lo này không phải mới xuất hiện sau đợt mưa vừa qua. Từ tháng 3/2026, gia đình ông Hiện đã làm đơn đề nghị chính quyền xem xét, xử lý khu vực taluy dương có nguy cơ sạt lở tại thửa đất rộng hơn 1.600m2.

Chính quyền xã nhiều lần xin ý kiến cơ quan chuyên môn, hướng dẫn gia đình xây dựng phương án hạ tải nhằm giảm nguy cơ sạt lở. Tuy nhiên, chi phí và các thủ tục liên quan vượt quá khả năng của một hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Vì vậy, nguy cơ sạt lở vẫn hiện hữu.

Theo đồng chí Phạm Minh Toàn, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Cao Phong, để giải quyết các nguy cơ về sạt lở đất đối với các hộ dân, về lâu dài, xã đề xuất xây dựng khu tái định cư Cạn Thượng rộng khoảng 4ha, có hạ tầng thiết yếu, đưa 47 hộ với khoảng 170 nhân khẩu ra khỏi vùng nguy hiểm. Tại khu vực Nhõi Trong, phương án tương tự cũng được đặt ra đối với 12 hộ, 51 nhân khẩu đang sinh sống trong vùng có nguy cơ sạt lở.

Trên sườn đồi ở vùng đất Cao Phong, những vết nứt vẫn nằm đó. Dưới chân đồi, những mái nhà vẫn im lặng nép mình. Mưa đã dứt nhiều ngày, nhưng với người dân nơi đây, nỗi lo đất, đá chưa thể sớm qua đi.