Nông dân vùng cao thích ứng với biến đổi khí hậu

Người dân ở vùng cao Lào Cai bao đời nay sống dựa vào ruộng đồng, núi rừng. Thế nhưng, những năm qua, thiên tai diễn biến dị thường đã tác động tiêu cực đến đời sống và sản xuất, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng nghìn hộ dân.

Đứng trước các tình huống thiên tai, người dân đã và đang chủ động triển khai nhiều giải pháp để thích ứng với biến đổi khí hậu, nhằm hạn chế thiệt hại. Sự chuyển biến tích cực đang diễn ra tại các địa phương: từ canh tác truyền thống phụ thuộc vào thiên nhiên sang thực hiện mô hình nông nghiệp thích ứng thông minh và bền vững.

Ông Trần Ngọc Hiệp - Chủ tịch UBND xã Mù Cang Chải chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần nghe tin bão lũ hay rét đậm, rét hại, chính quyền và người dân đều lo bị thiệt hại về hạ tầng, đời sống và sản xuất. Từ khi xã chủ động định hướng quy hoạch, vận động người dân chuyển diện tích đất dốc kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả ôn đới và cây dược liệu, tâm thế người dân đã khác. Chúng tôi xác định, chính quyền hỗ trợ kỹ thuật và nguồn giống, còn người dân thay đổi thói quen sản xuất trên mảnh đất của mình”.

Sự thay đổi dễ nhận thấy nhất là ở những cánh rừng, ruộng nương. Trước kia, trên vạt đồi ở vùng cao phủ kín ngô, lúa một vụ, nhưng đất dễ bị rửa trôi, lại tốn công chăm sóc. Nay, người dân đã chuyển đổi hơn 3.000 ha trồng ngô kém hiệu quả sang cây trồng chịu nhiệt, chịu rét hoặc cho giá trị cao hơn. Tại các vùng đất dốc hay bị khô hạn, người dân đưa cây ăn quả ôn đới như lê VH6 (hiện đã mở rộng lên trên 500 ha), mận Tả Van, cây dược liệu, chè Shan tuyết vào trồng. Cây lâu năm vừa giữ đất, hạn chế sạt lở, vừa mang lại thu nhập cao gấp 3 đến 4 lần so với trồng ngô.

Anh Thào A Sênh, xã Lao Chải cho biết: “Trước đây, nhà tôi có mấy sào ngô trên dốc cao, mùa mưa lũ bị trôi mất một nửa, mùa khô đất nứt nẻ. Sau khi được tập huấn, tôi chuyển sang trồng lê VH6 và cây dược liệu. Mấy năm nay thu nhập ổn định gấp 3 lần trồng ngô, gia đình tôi không còn lo đứt bữa”.

Bên cạnh chuyển đổi cây trồng, người dân cũng linh hoạt hơn trong lịch thời vụ. Người dân theo dõi dự báo thời tiết từng ngày để tránh các đợt rét hại đỉnh điểm hoặc thời điểm mưa bão dồn dập. Ở những bản làng khan hiếm nước, người dân đầu tư ống dẫn, xây bể chứa tập trung và áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước trên 80% diện tích cây trồng chủ lực, giúp cây trồng vượt qua nắng hạn gay gắt.

Điểm sáng khác là người dân đã biết ứng dụng sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Trước đây, sau thu hoạch, hàng nghìn tấn rơm, rạ hay thân ngô bị đốt bỏ ngay tại ruộng. Bây giờ, hơn 85% hộ chăn nuôi đã biết thu gom rơm rạ, ủ chua thân ngô dự trữ thức ăn cho gia súc trong mùa đông. Phân gia súc được thu gom đưa vào hầm biogas hoặc ủ men vi sinh làm phân bón hữu cơ cải tạo đất.

Trong phòng, chống rét cho vật nuôi, chuồng trại được quây kín bạt che gió. Người dân trồng thêm cỏ VA06, tích trữ rơm khô và cám gạo. Những ngày nhiệt độ xuống dưới 10 độ C, trâu, bò được nuôi nhốt tại chuồng, cho ăn thức ăn ấm và uống nước muối loãng. Nhờ đó, gia súc thiệt hại do giá rét đã giảm tới 70% so với trước đây.

Bà Đào Thị Thu Thủy - Bí thư Đảng ủy xã Lao Chải nhấn mạnh: “Ở vùng cao, phòng, chống thiên tai luôn cần quan tâm thực hiện. Chúng tôi chỉ đạo các chi bộ hướng dẫn người dân ứng dụng sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phế phụ phẩm và kiên quyết xóa bỏ tập quán thả rông gia súc trong mùa đông. Sự thay đổi từ “trông trời trông đất” sang “chủ động ứng phó” chính là chìa khóa giúp các thôn, bản giữ vững tiêu chí thoát nghèo”.

Không chỉ chú trọng sản xuất, nông dân Lào Cai còn tích cực liên kết tiêu thụ. Hơn 400 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới ra đời, trở thành cầu nối vững chắc giúp nông dân sản xuất an toàn theo quy trình VietGAP, hữu cơ. Nhờ đó, toàn tỉnh đã đạt và vượt mốc 580 sản phẩm nông sản OCOP được công nhận từ 3 sao trở lên. Các hợp tác xã đứng ra ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Người nông dân vốn quen với cuốc, cày nay đã biết dùng điện thoại thông minh livestream bán hàng, đưa sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử. Việc đa dạng kênh tiêu thụ vừa nâng cao giá trị nông sản, vừa giúp người dân chủ động tài chính trước rủi ro thiên tai.

Bà Vũ Thị Hạnh - Phó Trưởng Ban công tác nông dân, Hội Nông dân tỉnh khẳng định: “Chúng tôi luôn xác định việc đồng hành với hội viên trong thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ trọng tâm. Hội hướng dẫn người dân tham gia hợp tác xã, xây dựng thương hiệu OCOP và tiếp cận công nghệ số. Khi tham gia chuỗi liên kết và bán hàng trực tuyến, người dân không chỉ giảm thiểu rủi ro về đầu ra sau thiên tai, mà còn tự tin khẳng định giá trị nông sản an toàn của tỉnh”.

Thích ứng với biến đổi khí hậu là hành trình đòi hỏi sự kiên trì và tính bền vững. Bằng đôi bàn tay cần cù, trí tuệ và tinh thần đoàn kết, nông dân trong tỉnh đang từng bước biến thách thức về thời tiết thành cơ hội để xây dựng nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.

Tô Anh Hải

Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/nong-dan-vung-cao-thich-ung-voi-bien-doi-khi-hau-post914905.html