Nông nghiệp Việt bước vào kỷ nguyên truy xuất nguồn gốc

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản áp dụng thí điểm với sầu riêng từ 1 - 6/2026. Ảnh: Quang Phong

Thí điểm truy xuất nguồn gốc với trái sầu riêng

Theo kế hoạch, trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ sẽ thí điểm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt áp dụng với sầu riêng - mặt hàng xuất khẩu tỷ đô của nước ta. Từ ngày 1/7/2026, Hệ thống sẽ được đánh giá, hoàn thiện và mở rộng sang hầu hết các nhóm nông sản thực phẩm chủ lực, bảo đảm cung cấp thông tin tối thiểu về nông hộ, vùng sản xuất, quy trình canh tác - thu hoạch và cho phép truy xuất nhanh qua mã QR.

Song song đó, chuẩn dữ liệu truy xuất nguồn gốc thống nhất trên toàn quốc sẽ được ban hành; nhật ký vùng trồng, nhật ký canh tác và kiểm soát đầu vào được triển khai thí điểm. Các cơ chế, chính sách và hạ tầng kỹ thuật cũng sẽ từng bước được hoàn thiện, nhằm bảo đảm Hệ thống vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả.

Giai đoạn 2027 - 2030, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ được nâng cấp toàn diện, cho phép quản lý dữ liệu xuyên suốt chuỗi giá trị, từ sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển đến phân phối. Dữ liệu truy xuất được kết nối, đồng bộ với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan, hình thành một hệ sinh thái liên thông phục vụ cả quản lý nhà nước lẫn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trên nền dữ liệu chuẩn hóa, ngành nông nghiệp sẽ từng bước triển khai các công cụ phân tích, giám sát và cảnh báo sớm; đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và theo dõi thị trường. Công tác truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội về truy xuất nguồn gốc gắn với an toàn thực phẩm cũng được đẩy mạnh, hướng tới thay đổi căn bản thói quen sản xuất và tiêu dùng.

Về dài hạn, đến năm 2035, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu hoàn thiện toàn diện Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, bao phủ tất cả sản phẩm nông nghiệp và vật tư nông nghiệp thuộc phạm vi quản lý; qua đó hình thành chuỗi truy xuất khép kín, minh bạch, kết nối thông suốt với hệ thống của các địa phương và các cơ sở dữ liệu quốc gia khác.

Mở rộng dư địa xuất khẩu

Theo Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, Hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ là một giải pháp công nghệ, mà còn là công cụ quan trọng để phòng, chống gian lận thương mại, hàng giả và hàng kém chất lượng. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, giá trị của nông sản không còn nằm ở sản lượng, mà được quyết định bởi chất lượng, mức độ minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Việc triển khai Hệ thống này, theo Bộ trưởng, sẽ giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng tiếp cận công nghệ số, tăng khả năng kết nối thị trường và mở rộng dư địa xuất khẩu.

Hiện có 6 doanh nghiệp xuất khẩu tham gia thí điểm dán tem xác thực điện tử (QR code) cho các lô sầu riêng. Khi quét mã QR gắn trên quả, người tiêu dùng được chuyển tới trang dữ liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nơi toàn bộ “hành trình” của sản phẩm - từ mã vùng trồng, thời điểm thu hoạch, kho lưu trữ đến đơn vị phân phối… được hiển thị công khai, minh bạch.

Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết, các doanh nghiệp xuất khẩu được lựa chọn tham gia thử nghiệm nhằm hoàn thiện Hệ thống trước khi nhân rộng. Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết kế nền tảng đủ đơn giản, dễ sử dụng để người dân sẵn sàng tham gia, từng bước thay đổi thói quen ghi chép, cập nhật thông tin sau mỗi vụ sản xuất. Vì vậy, Hệ thống đang được xây dựng theo hướng giảm tối đa thao tác cho người dùng, cho phép nhập liệu bằng giọng nói, tự động nhận diện và đồng bộ dữ liệu thông qua mã định danh.

Từ góc nhìn thị trường, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) nhấn mạnh, việc nâng cấp hệ thống truy xuất dữ liệu và ghi chép điện tử đầy đủ không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì và mở rộng xuất khẩu.

Các chuyên gia trong ngành cũng nhận định, truy xuất nguồn gốc hiện không chỉ là một tiêu chí kỹ thuật, mà đang dần trở thành “giấy thông hành” để nông sản Việt bước vào các thị trường lớn. Trong bối cảnh các nước nhập khẩu ngày càng siết chặt kiểm soát dư lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin, bất kỳ sai sót nào cũng có thể dẫn tới các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn, tác động trực tiếp tới toàn ngành.

Hà Lan