NSND Tấn Giao mang đờn ca tài tử tới 'Hội tụ ba miền'
Hơn ba mươi năm gắn bó với Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, NSND Tấn Giao sẽ góp mặt trong chương trình nghệ thuật Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền do báo Thể thao và Văn hoá (TTXVN) tổ chức tại Nhà hát Vinpearl Theatre tại Ocean City (Hưng Yên) với tiết mục Văn hóa Việt Nam - Bản sắc Việt Nam. Bài hát dựng trên hai bài bản Xuân Tình và Lưu Thủy Trường, lời mới của soạn giả Phạm Văn Đằng, như một lời khẳng định về bản sắc văn hóa Việt Nam.
Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2013. Theo NSND Tấn Giao, bản sắc của loại hình này là chất phóng khoáng, ngẫu hứng và sâu lắng của con người Nam Bộ.
Nghe cả hơi thở người Nam Bộ
NSND Tấn Giao cho biết: khác với quan họ đậm chất giao duyên, chèo giàu tính tự sự hay ca Huế mang nét tao nhã trang trọng, đờn ca tài tử có sự hòa quyện giữa khuôn khổ bài bản và khả năng sáng tạo của người nghệ sĩ, đồng thời với đó là nét dân dã, gần gũi trong không gian biểu diễn. Có thể nói, người Nam Bộ gửi cả tính cách, tâm hồn và tình yêu quê hương vào tiếng đàn, lời ca trong đờn ca tài tử.

Chân dung NSND Tấn Giao. Ảnh: NVCC
Vì thế, để giới thiệu với khán giả miền Bắc chưa từng nghe đờn ca tài tử, nghệ sĩ sẽ bắt đầu bằng một khung cảnh: Một đêm trăng ở miền sông nước, bên chén trà có tiếng đàn kìm, đàn bầu ngân lên với tiếng gõ song lang nhịp nhàng qua từng điệu lý, câu vọng cổ… Nghe đờn ca tài tử là nghe được cả tâm tình, cốt cách và hơi thở của người Nam Bộ. Cốt cách ấy là sự phóng khoáng, chân thành, trọng nghĩa tình và giàu cảm xúc. Tiếng đàn, câu ca tự do, ngẫu hứng, không quá gò bó nhưng vẫn giữ được cái nền cấu trúc riêng trong từng bài bản.
Tiết mục mục Văn hóa Việt Nam - Bản sắc Việt Nam mà NSND Tấn Giao mang đến chương trình Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền được dựng trên hai bài bản quen thuộc của đờn ca tài tử là Xuân Tình và Lưu Thủy Trường. Lời mới do soạn giả Phạm Văn Đằng viết, chú trọng nhiều vào nội dung về niềm tự hào dân tộc với truyền thống Tiên Rồng, công cuộc đấu tranh giữ nước của các thế hệ cha ông ta theo dòng chảy thời gian đến hôm nay là cùng nhau bảo tồn và phát huy những truyền thống văn hoá ấy.
Đặt lời mới vào bài bản cổ phần lớn là việc của soạn giả. Nhưng người hát cũng có thử thách riêng: lời ca phải phù hợp với nhịp điệu bài bản mà vẫn đảm bảo được cấu tứ và cách gieo vần đặc trưng của thể loại, và người nghệ sĩ phải thể hiện đúng tinh thần mà tác giả muốn gửi gắm.
Vài nét về NSND Nguyễn Tấn Giao
NSND Nguyễn Tấn Giao tốt nghiệp khóa 3 lớp đào tạo diễn viên Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (1991). Anh gắn bó với Nhà hát từ đó đến nay, hiện công tác tại Đoàn II. Anh đã có hơn 20 năm lưu diễn cùng đoàn Cải lương Xung kích Trần Hữu Trang, phục vụ bà con vùng sâu, vùng xa, biên giới và các doanh trại.
Anh nhận danh hiệu NSƯT năm 2007, NSND năm 2024.
Giải thưởng: Huy chương Vàng Hội diễn/Liên hoan Sân khấu Cải lương toàn quốc các năm 1995, 2005, 2015, 2018. Giải Mai Vàng.
NSND Tấn Giao cho rằng bài bản của Xuân Tình, với giai điệu quen thuộc, dễ nghe, rất hợp để nói về bản sắc văn hóa Việt Nam trong khuôn khổ chương trình. Tuy nhiên, cũng rất khó chọn ra một câu tâm đắc nhất, vì mỗi ca từ được tác giả gửi đều là những gì chắt lọc, tinh túy nhất. Nhưng khi được hỏi anh sẽ hát câu ca nào nói về bản sắc văn hóa Việt Nam, nghệ sĩ chọn ngay mấy câu trong chính bài hát của mình:
"Nền văn hoá có bản sắc đậm đà
Biểu hiện rõ ràng ta là người Việt Nam
Để hôm nay và mãi mãi sau này
Những giá trị cốt lõi ấy không bao giờ nhạt phai".
"Câu hát ấy như một lời khẳng định người Việt Nam ta có bản sắc văn hoá dân tộc rất riêng từ bao đời, đó là niềm tự hào cũng như lời nhắc nhớ trách nhiệm mỗi chúng ta phải luôn gìn giữ", nghệ sĩ chia sẻ.
Cũng vì thế, đứng giữa một chương trình đậm sắc với quan họ, chầu văn, chèo, xẩm, NSND Tấn Giao rất háo hức và cảm thấy rất tự hào khi mang nghệ thuật Nam Bộ tới chương trình "Tinh hoa Văn hoá Việt Nam - Hội tụ ba miền" bởi mỗi loại hình đều có một nét đặc sắc, một vẻ đẹp riêng cần được biết đến nhiều hơn để cùng giữ gìn và phát huy hơn nữa.

NSND Tấn Giao và NSƯT Tâm Tâm trong chương trình “Sân khấu học đường”. Ảnh: Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang
Trao truyền là giữ lấy gốc rễ
Với NSND Tấn Giao, Ngày Văn hoá Việt Nam 24/11 không chỉ là dịp tôn vinh những nét đẹp văn hóa truyền thống, mà còn nhắc nhở mỗi chúng ta về trách nhiệm gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
Vì thế, được biểu diễn đúng ngày này, khi cả nước kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, anh thấy mình không đơn thuần đang biểu diễn phục vụ khán giả, mà còn đang góp một mảnh ghép nhỏ vào hành trình lan toả truyền thống văn hoá đến với công chúng.
Mảnh ghép ấy, anh đang góp đều đặn. Được thầy Đoàn Bá dìu dắt vào nghề, và giờ NSND Tấn Giao tiếp tục truyền nghề cho người trẻ. Anh mở lớp đờn ca tài tử miễn phí ở xã Mỹ Lệ (Tây Ninh), hát cho học sinh Trường Tiểu học Trần Khánh Dư, và cùng các nghệ sĩ Nhà hát Trần Hữu Trang duy trì chương trình "Sân khấu học đường" hằng tuần.
Nói về hành trình này, NSND Tấn Giao cho rằng: "Khi các em được xem trực tiếp và học hát các bài bản cải lương cơ bản sẽ góp phần khơi dậy sự tò mò, yêu thích và trân trọng đối với loại hình nghệ thuật này hơn".
Anh cũng nói thẳng, điều còn thiếu chính là môi trường để các em tiếp tục học hỏi và thực hành một cách thường xuyên. "Muốn cải lương sống được lâu dài thì không thể chỉ dừng ở việc giới thiệu mà phải có sự trao truyền bài bản, có lớp học, có người kế thừa và có những cách thể hiện mới để phù hợp với khán giả trẻ. Trao truyền là giữ lấy gốc rễ, còn phát huy là làm cho nghệ thuật truyền thống tiếp tục phát triển và sống trong lòng công chúng hôm nay" - nghệ sĩ khẳng định.
Trước khi chương trình Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền diễn ra, anh cũng muốn gửi tới khán giả ba miền một tinh thần như vậy: "Chúng ta có nét riêng trong từng giai điệu, cách diễn xướng nhưng cùng chung một cội nguồn văn hóa Việt Nam. Giữ gìn di sản không chỉ là giữ lại những gì cha ông để lại, mà còn là làm cho những giá trị ấy tiếp tục vang lên trong đời sống hôm nay và mai sau".
Chương trình "Tinh hoa Văn hóa Việt Nam - Hội tụ ba miền"
Diễn ra lúc 14h tại Nhà hát Vinpearl Theatre, Ocean City (Hưng Yên), chương trình thu hút nhiều nghệ sĩ gạo cội như các NSND Thúy Hường, Hồng Lựu, Thu Huyền, Kiều Oanh, Thanh Ngoan, Tấn Giao… cùng các gương mặt trẻ và cả những nghệ sĩ quốc tế như Sanchita Kulkarni (Ấn Độ), Kyo York (Mỹ). Từ những gương mặt đó, nhiều loại hình nghệ thuật sẽ được giới thiệu, kể từ quan họ, chèo cổ, xẩm, chầu văn, dân ca Nghệ Tĩnh đến những làn điệu phương Nam và các sáng tác đương đại lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống.

