NTK Vũ Việt Hà - Người bền bỉ giữ hồn áo dài Việt

Trong cuộc trò chuyện đầu xuân, nhà thiết kế (NTK) chia sẻ hành trình bền bỉ với chất liệu truyền thống, niềm vui khi áo dài trở lại đời sống tự nhiên và những dự định tiếp nối để tà áo Việt tiếp tục sống trong nhịp sống đương đại.

Đi tìm linh hồn áo dài Hà Nội thập niên 30

PV: Trong các thiết kế của anh luôn hiện rõ vẻ thanh lịch, nhẹ nhàng gợi nhớ Hà Nội xưa. Vì sao anh lựa chọn thập niên 30 làm điểm tựa thẩm mỹ cho hành trình sáng tạo của mình?

NTK Vũ Việt Hà: Với tôi, áo dài Hà Nội thập niên 30 không chỉ là một kiểu dáng, mà là một hệ giá trị thẩm mỹ. Đó là vẻ đẹp trong sáng, nhẹ nhàng, bay bổng nhưng có khuôn mẫu; kín đáo mà không khép kín; nền nã nhưng vẫn rất hiện đại. Form áo liền thân, độ rủ mềm, tinh thần tiết chế - tất cả tạo nên hình ảnh người phụ nữ Hà Nội thanh lịch, e ấp mà có khí chất.

Dòng áo dài này ra đời trong bối cảnh canh tân mỹ thuật, gắn với tinh thần của các họa sĩ Đông Dương như Lê Phổ, Mai Trung Thứ..., nên mang trong mình một vẻ đẹp giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, rất Việt Nam nhưng cũng rất có khả năng đối thoại với thế giới.

PV: Từ tinh thần thập niên 30 đó, anh đã phát triển áo dài của mình như thế nào để vừa giữ gốc, vừa sống được trong đời sống đương đại?

NTK Vũ Việt Hà: Tôi luôn coi áo dài thập niên 30 là nền tảng định vị thẩm mỹ cho sáng tạo của mình. Tôi giữ cấu trúc căn bản của form dáng, giữ tinh thần kín đáo, tiết chế, nhưng phát triển bằng ngôn ngữ đương đại: chọn lọc chất liệu thủ công Việt Nam, tiết chế họa tiết, cập nhật xu hướng màu sắc, dự báo tinh thần thẩm mỹ của từng giai đoạn.

Điều tôi theo đuổi là khi nhìn vào, người ta vẫn nhận ra đó là áo dài Hà Nội thập niên 30, nhưng khi mặc lên, nó hoàn toàn sống cùng hôm nay, không hoài cổ, không trình diễn quá mức, mà trở thành một phần tự nhiên của đời sống. Với tôi, đó mới là cách bảo tồn bền vững nhất cho áo dài.

PV: Những năm gần đây, hình ảnh các bạn trẻ mặc áo dài, cổ phục, chụp ảnh tại phố cổ, hay trong các không gian văn hóa truyền thống ngày càng quen thuộc. Là người gắn bó lâu năm với áo dài, anh nhìn sự trở lại này bằng cảm xúc nào?

NTK Vũ Việt Hà: Theo tôi, đó là một tín hiệu rất đáng mừng. Điều đó cho thấy giới trẻ đang quay trở lại tìm kiếm căn tính văn hóa của mình. Hiện nay, xu hướng đã dịch chuyển rõ nét hơn sang áo dài truyền thống và áo dài cách tân.

Điều thú vị là các bạn tiếp cận áo dài với một tinh thần rất đương đại. Áo dài có thể là thuê hoặc may riêng, nhưng các bạn quan tâm khá kỹ đến họa tiết, chất liệu, form dáng và cả phụ kiện đi kèm. Họ không quá đặt nặng quan niệm “mặc áo dài thì phải đi kèm thứ gì cho đúng”, mà lựa chọn theo tinh thần tự do nhất và phù hợp với tuổi trẻ. Những chuyển động ấy cho thấy áo dài đang dần bước ra khỏi không gian nghi lễ để đi vào đời sống một cách tự nhiên hơn.

Bộ sưu tập áo dài "Hà Nội – 12 mùa hoa"

PV: Nhiều người nói rằng anh khá “cực đoan” trong việc theo đuổi chất liệu truyền thống. Vì sao anh lại lựa chọn con đường khó ấy?

NTK Vũ Việt Hà: Với tôi, chất liệu chính là linh hồn của thiết kế. Nếu đã chọn văn hóa - di sản làm nền tảng sáng tác, thì chất liệu không thể là yếu tố phụ. Tôi theo đuổi tơ tằm, sợi gai, sợi sen, sợi dứa, sợi của đồng bào dân tộc... Tất cả đều được dệt thủ công, nhuộm thủ công trên khung dệt truyền thống. Đây là con đường tôi đã theo đuổi gần hai thập kỷ.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng quan tâm tới vật liệu bền vững, thân thiện với môi trường, tôi nghĩ đây cũng là cơ hội để Việt Nam khẳng định thế mạnh riêng. Việt Nam nằm trên con đường tơ lụa của châu Á. Với hệ thống làng nghề phong phú, tại sao chúng ta không khai thác chính điều đó để xây dựng hình ảnh văn hóa cho mình? Và đến giờ, tôi đã có được một hệ chất liệu riêng, một bản sắc không thể trộn lẫn và quan trọng hơn là góp phần giữ lại giá trị của các làng nghề Việt.

Tôn vinh di sản qua họa tiết và ký ức

PV: Cuối năm 2025, anh ra mắt bộ sưu tập Sắc phong và nhanh chóng gây chú ý khi lấy cảm hứng từ những tấm sắc phong cổ. Điều gì ở di sản đặc biệt này thôi thúc anh chuyển hóa tinh thần sắc phong vào áo dài?

NTK Vũ Việt Hà: Sắc phong là một hành trình rất riêng của tôi hướng về di sản. Tôi chọn cảm hứng từ những tấm sắc phong triều Lê bởi đây là những di vật hội tụ nhiều giá trị văn hóa - thẩm mỹ cổ xưa, đặc biệt là hệ thống ấn triện với hình khối, đường nét, màu sắc và bố cục mang tính biểu tượng rất cao.

Điều tôi muốn làm không phải là sao chép hình ảnh cổ, mà là chuyển hóa tinh thần của sắc phong vào áo dài bằng một ngôn ngữ đương đại. Những bố cục truyền thống, những mảng khối, đường nét ấy được tiết chế, tái cấu trúc trên nền chất liệu dệt thủ công, để vẫn giữ được vẻ cổ kính mà đồng thời tạo ra chiều sâu nghệ thuật mới.

Với tôi, mỗi chiếc áo dài trong bộ sưu tập này không chỉ là một thiết kế, mà là một câu chuyện về ký ức, về di sản và về sự tiếp nối.

NTK Vũ Việt Hà

PV: Năm 2025, một dấu mốc đặc biệt trong hành trình sáng tạo của anh là bộ sưu tập Hà Nội – 12 mùa hoa xuất hiện trong không gian giao lưu văn hóa quốc tế. Với anh, khoảnh khắc ấy mang ý nghĩa như thế nào?

NTK Vũ Việt Hà: Đó là một kỷ niệm rất sâu sắc và khó quên trong sự nghiệp của tôi. Bộ sưu tập Hà Nội - 12 mùa hoa được giới thiệu trong chương trình giao lưu văn hóa tại Liên bang Nga, với sự khởi xướng của phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm. Đặc biệt, chính phu nhân đã mặc trọn vẹn 12 thiết kế suốt 12 ngày, mỗi bộ mang một sắc thái riêng, gắn với hình ảnh các loài hoa đặc trưng của Hà Nội qua bốn mùa.

Với tôi, đó không chỉ là sự ghi nhận dành cho một bộ sưu tập, mà là cách áo dài Việt được hiện diện một cách trang trọng trong đối thoại văn hóa quốc tế. Tôi cảm thấy đó không chỉ là vinh dự cá nhân, mà còn là một trách nhiệm rất lớn, bởi, mỗi chiếc áo dài không còn đơn thuần là câu chuyện sáng tạo của riêng tôi, mà đã trở thành hình ảnh đại diện cho văn hóa Việt Nam.

PV: Trên hành trình sáng tạo của mình, anh theo đuổi việc gìn giữ và làm mới các giá trị truyền thống. Trong thời gian tới, anh dự định tiếp tục phát triển hướng sáng tác như thế nào?

NTK Vũ Việt Hà: Tôi đang hoàn thiện một bộ sưu tập lớn lấy cảm hứng từ mỹ thuật cung đình triều Nguyễn từ hoa văn, họa tiết đến trang phục của các hoàng hậu.

Tôi không chỉ muốn tạo ra một bộ sưu tập mang tính trình diễn, mà xa hơn, muốn từ đó gợi mở một hướng thẩm mỹ mới cho áo dài đương đại giai đoạn 2026 - 2027. Vẫn là chất liệu Việt, vẫn là thủ công, vẫn là tinh thần truyền thống nhưng được diễn đạt bằng một ngôn ngữ thị giác mới, phù hợp với hơi thở thời đại.

Tôi coi áo dài là một loại hình nghệ thuật tổng hợp - nơi hội tụ của hội họa, mỹ thuật, lịch sử, ký ức và bản sắc.

PV: Xin cảm ơn anh!

Thu Hằng/VOV.VN