Nụ cười chiến thắng trên sân bay Lộc Ninh : Khí tiết người Cộng sản và nghĩa tình Lịch sử

Hiệp định Paris năm 1973 mở ra một chương mới cho lịch sử dân tộc, là mốc son đánh dấu ngày những người con ưu tú nhất chiến thắng trở về từ “địa ngục trần gian” của các trại giam, nhà tù đế quốc. Giữa những ngày tháng Ba lịch sử, ký ức về đợt trao trả tù dân sự ngày 07/03/1974 trên sân bay dã chiến Lộc Ninh vẫn vẹn nguyên giá trị, lay động tâm khảm bao thế hệ. Đó là khúc khải hoàn của ý chí sắt đá, nơi những đóa hồng kiên trung như Võ Thị Thắng, Vũ Minh Nghĩa, Lê Thị Hoa hiên ngang bước ra từ ngục tối quân thù.

Các nữ chiến sĩ cách mạng rạng rỡ ngày trở về tại sân bay dã chiến Lộc Ninh (07/03/1974). Từ trái sang phải: Chị Lê Thị Hoa (bìa trái), Chị Vũ Minh Nghĩa (ở giữa) và Chị Võ Thị Thắng (bên phải).- Ảnh tư liệu lưu trữ của Ban Liên lạc CCB LHQS - Trại Davis

1. Bối cảnh lịch sử khốc liệt của đợt trao trả cuối cùng

Vào đầu năm 1974, cuộc đấu tranh thi hành Hiệp định Paris bước vào giai đoạn cam go và gần như đi vào ngõ cụt. Sau khi hoàn thành hai mục tiêu cốt lõi là rút hết quân về nước và hồi hương tù binh Mỹ, phía Mỹ phó mặc việc trao trả tù dân sự cho hai bên miền Nam tự dàn xếp. Thậm chí, Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Henry Kissinger còn nham hiểm mách nước cho chính quyền Ngụy Sài Gòn giữ tù chính trị (1) làm "con bài tẩy" để mặc cả với Hà Nội.

Sợ hãi trước viễn cảnh "thả tù chính trị Cộng sản chả khác gì thả hổ về rừng", Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã công khai áp dụng thủ đoạn tráo đổi hồ sơ, kết án tù chính trị thành tù thường phạm nhằm lẩn tránh việc trao trả.

Trước sự ngoan cố của kẻ thù, phái đoàn ta trong Ban liên hợp quân sự hai bên đã đấu tranh kiên quyết từng bước một. Chúng ta trưng ra những bằng chứng rành rành, từ ảnh chụp trước tòa án binh đến các bài viết trên báo chí Sài Gòn, buộc đối phương không thể cãi bừa. Kết quả của cuộc đấu tranh bền bỉ ấy là đợt trao trả 25 tù dân sự (2)  của ta trên sân bay dã chiến Lộc Ninh ngày 07/03/1974. Đây cũng chính là đợt trao trả tù dân sự cuối cùng, bởi ngay sau đó, chính quyền Sài Gòn đã đơn phương chấm dứt hoạt động này.

2. Những đóa hồng gai lửa kiên trung, bất khuất

Trong bức ảnh ghi lại ngày chiến thắng trở về, nụ cười rạng rỡ, ngập tràn hạnh phúc của các nữ chiến sĩ tương phản mạnh mẽ với gương mặt lầm lũi, bất lực của người lính quân cảnh ngụy phía sau. Đó là minh chứng hùng hồn nhất cho tư thế của những người chiến thắng:

Đồng chí Võ Thị Thắng – "Nụ cười hiên ngang trước họng húng quân thù"

Đồng chí Võ Thị Thắng (1945 – 2014), quê quán tại huyện Tân Trụ, tỉnh Long An. Sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, bà sớm hòa mình vào phong trào đấu tranh xuống đường của học sinh, sinh viên Sài Gòn. Năm 1968, trong chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, bà bị địch bắt khi đang thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt một tên gián điệp sừng sỏ của chính quyền Sài Gòn.

Ảnh tư liệu: "Nụ cười tự tin chiến thắng" của nữ chiến sĩ Võ Thị Thắng trước Tòa án quân sự đặc biệt của ngụy quyền Sài Gòn năm 1968.

Bị kết án 20 năm tù khổ sai.  Trước bản án nặng nề, bà vẫn giữ nụ cười bình thản và nói  “Liệu chế độ của các ông có tồn tại nổi 20 năm để giam tôi không?”.

Khoảnh khắc nụ cười rạng rỡ, tràn đầy niềm tin tất thắng của bà trước họng súng quân thù đã được phóng viên quốc tế chụp lại, lan tỏa khắp thế giới và trở thành biểu tượng bất tử cho tinh thần bất khuất của thế hệ thanh niên Việt Nam. Trải qua nhiều năm tháng bị đày đọa qua các nhà lao hà khắc từ Thủ Đức đến Chí Hòa, ngày 07/03/1974, bà bước xuống máy bay trao trả tại Lộc Ninh (vị trí bên phải trong ảnh tập thể), biến lời tiên tri năm xưa thành sự thật trước sự bất lực của kẻ thù.

Đồng chí Vũ Minh Nghĩa – Nữ biệt động duy nhất đánh vào Dinh Độc Lập

Sát cánh cùng đồng chí Võ Thị Thắng trong ngày trở về là đồng chí Vũ Minh Nghĩa (tự Chính Nghĩa), sinh năm 1947 tại vùng đất thấm đẫm máu và hoa Củ Chi. Năm 1968, ở tuổi 19 đôi mươi đẹp nhất của người con gái, bà vinh dự là bóng hồng duy nhất đứng trong đội hình Đội Biệt động số 5 huyền thoại, trực tiếp tham gia trận đánh cảm tử vào Dinh Độc Lập – thủ phủ ngụy quyền trung ương Ngụy Sài Gòn Tết Mậu Thân 1968.

Chân dung: Kiều diễm nhưng kiên cường của nữ biệt động Sài Gòn Vũ Minh Nghĩa thời trẻ (năm 19 tuổi).- Ảnh : NVCC

Sau trận đánh khốc liệt, bà bị địch bắt giữ. Kẻ thù điên cuồng dùng những ngón đòn tra tấn tàn bạo, dã man nhất đánh vào thân thể người con gái trẻ hòng bẻ gãy ý chí cách mạng, nhưng chúng đã hoàn toàn thất bại trước lòng kiên trung “vàng không chuyển, sắt không dời” của người chiến sĩ biệt động.

Bất lực, chúng đày bà ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo. Suốt những năm tháng bị cùm kẹp nơi chuồng cọp hôi hám, bà cùng các đồng chí vẫn biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng, học tập Di chúc của Bác Hồ và giữ trọn vẹn khí tiết người cộng sản. Ngày 07/03/1974, bà hiên ngang trở về trong khúc khải hoàn của đất nước, khoác chặt tay đồng đội bước đi trên đường băng dã chiến Lộc Ninh (vị trí ở giữa trong ảnh tập thể).

Nữ chiến sĩ Lê Thị Hoa

Góp mặt trong khoảnh khắc lịch sử ấy là nữ chiến sĩ Lê Thị Hoa (vị trí bìa trái trong ảnh tập thể). Chiếc khăn rằn Nam Bộ truyền thống trên cổ, nụ cười rạng rỡ đón chào tự do của chị cùng các đồng đội đã dập tắt hoàn toàn uy thế bạo lực của quân thù, khẳng định tư thế hiên ngang của những người chiến sĩ kiên trung ngày trở về.

 Nghĩa tình thời bình và tiếng ngân vang của lịch sử vang danh quốc tế

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những người chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày năm xưa hầu hết đã bước vào tuổi "xưa nay hiếm", người còn, người mất. Nữ anh hùng Võ Thị Thắng đã thanh thản về với tổ tiên vào năm 2014, nhưng nụ cười của bà vẫn mãi mãi ở lại với non sông. Trong khi đó, nữ biệt động Vũ Minh Nghĩa hiện đang sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh, vẫn tiếp tục phát huy phẩm chất cao đẹp, là nhân chứng sống truyền lửa cách mạng cho thế hệ trẻ

Chiến công anh hùng của các bà không chỉ khắc sâu trong tâm khảm nhân dân cả nước mà còn lan tỏa, gây xúc động mạnh mẽ đến bạn bè quốc tế. Điển hình là vào ngày 05/11/2025, tại Hà Nội, Thư viện Quân đội phối hợp cùng Hội Hữu nghị Việt - Nga đã long trọng tổ chức Lễ ra mắt bản dịch tiếng Nga cuốn sách "Đặc công, biệt động Sài Gòn - tinh nhuệ và táo bạo" của nhà văn Nguyễn Quang Chánh

Ảnh sự kiện: Tác giả Thành Đô chụp ảnh lưu niệm cùng cựu nữ biệt động Vũ Minh Nghĩa tại lễ ra mắt cuốn sách "Đặc công, biệt động Sài Gòn - tinh nhuệ và táo bạo" phiên bản tiếng Nga của nhà văn Nguyễn Quang Chánh ngày 07/11/2025.

Tác phẩm được biên dịch trang trọng sang tiếng Nga do dịch giả Vladimir Serbin và biên tập viên văn học Ida Andreeva thực hiện, nhằm giới thiệu đến công chúng thế giới diện mạo oai hùng của những chiến sĩ biệt động, trong đó có câu chuyện cảm động của bà Vũ Minh Nghĩa. Tại buổi giao lưu, tác giả Thành Đô đã vinh dự được lưu lại bức ảnh ý nghĩa cùng nữ biệt động duy nhất đánh vào Dinh Độc Lập năm xưa. Đóa hoa tươi thắm trao tặng chính là lời hứa sắt son của thế hệ hôm nay: Mãi ghi nhớ, trân trọng quá khứ hào hùng và đưa những thiên anh hùng ca của dân tộc vang danh khắp năm châu

T, Đ

--------------------

(1)  Trích từ cuộc họp tại Nhà Trắng ngày 30/11/1972; Larry Berman, "No Peace, No Honor", The Free Press, New York, 2001, trang 203-204 và trang 254.

(2) "Tù dân sự" là thuật ngữ sử dụng trong văn bản Hiệp định Paris, trong ngôn ngữ bình thường họ là "tù chính trị".