Nữ phó giáo sư Việt nghiên cứu AI trong y tế thắng giải Nhà khoa học ASEAN

Cơ hội phát triển công nghệ đi kèm nhiều thách thức

Chiều 14/10/2026, tại Đà Nẵng, Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90) đã khai mạc phiên toàn thể. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân dự và phát biểu chào mừng các đại biểu và dự Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026.

Hội nghị COSTI-90 do Chủ tịch COSTI nhiệm kỳ 2026-2027, ông Souksavath Sihapanya (Bộ Giáo dục và Thể thao Lào) và Phó Chủ tịch COSTI, bà Norsham Binti Abdul Latip (Bộ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Malaysia) cùng điều hành. 

Tham dự Hội nghị có các thành viên của COSTI từ các nước ASEAN và Ban Thư ký ASEAN. Trong phiên làm việc đầu tiên, Hội nghị đã thông qua chương trình nghị sự; nghe Ban Thư ký ASEAN thông tin về kết quả các hội nghị cấp cao, việc thực hiện các quyết định của COSTI-89 và tình hình nguồn quỹ; đồng thời rà soát tiến độ các ưu tiên hằng năm và sản phẩm ưu tiên kinh tế năm 2026 của COSTI.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện. Ảnh: M.H

Ông Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, vào tháng 6 năm nay, các Bộ trưởng ASEAN đã họp tại Viêng Chăn trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo lần thứ 22 (AMMSTI-22). Hội nghị đã đánh dấu năm đầu tiên triển khai Kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (APASTI) giai đoạn 2026–2035. Các Bộ trưởng đã hoan nghênh những kết quả bước đầu trong quá trình triển khai cũng như việc ra mắt hệ thống giám sát và đánh giá việc thực hiện APASTI.

Các Bộ trưởng cũng đã thông qua cơ cấu mới tinh gọn hơn cho COSTI. Dưới cơ cấu mới này, năm Tiểu ban của chúng ta đã tổ chức các cuộc họp đầu tiên. Trong những năm qua, COSTI đã xây dựng nền tảng vững chắc cho hợp tác khu vực. Chúng ta có các nền tảng kỹ thuật số kết nối nhân tài và công nghệ. Chúng ta có mạng lưới chuyên gia ngày càng phát triển. Chúng ta cũng đã thực hiện những bước đi đầu tiên hướng tới việc chia sẻ cơ sở hạ tầng nghiên cứu trong toàn khu vực. Đây là những tài sản quý giá để chúng ta tiếp tục phát huy.

"Ngày nay, thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Trí tuệ nhân tạo, điện toán tiên tiến, công nghệ vũ trụ, công nghệ sinh học và công nghệ lượng tử đang mang lại những cơ hội mới. Đồng thời, biến đổi khí hậu, an ninh y tế, cũng như an ninh lương thực và năng lượng là những thách thức mà không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết. Điều này khiến vai trò của COSTI trở nên quan trọng hơn bao giờ hết", ông Vũ Hải Quân nói.

Kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (STI) mang lại cho chúng ta một khuôn khổ chung vững chắc cho 10 năm tới. COSTI hiện chịu trách nhiệm triển khai Kế hoạch này, cũng như chứng minh cách thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể hỗ trợ các mục tiêu của ASEAN 2045.

Việt Nam đặc biệt coi trọng hợp tác ASEAN trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chúng tôi tin rằng khoa học và công nghệ không chỉ hỗ trợ sự phát triển của ASEAN mà còn góp phần định hình tương lai của ASEAN.

TS Hà Thị Thanh Hương được vinh danh Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ

Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới (ASEAN-U.S. Science Prize for Women) năm 2026 cũng diễn ra trong chiều nay. Giải thưởng khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ nhà khoa học năm 2026 có chủ đề "AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN". Lễ thuyết trình và trao giải diễn ra chiều 14/10 tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ Phiên toàn thể COSTI-90.

Chủ đề năm 2026 hướng tới các nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán hình ảnh, y học cá thể hóa, bảo đảm công bằng y tế, phát triển thuốc, y tế số, ứng phó đại dịch và chăm sóc sức khỏe tâm thần.

TS Hà Thị Thanh Hương được vinh danh Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ. Ảnh: M.H

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TPHCM đã vinh dự giành Giải Nhất hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career). Giải vinh danh dành cho TS. Latifah Nurahmi (Indonesia).

Hạng mục cao cấp (Senior), giải nhất thuộc về TS. Joanne Ngeow (Singapore), giải vinh danh dành cho TS. Wai Yie Leong (Malaysia).

Chủ đề của giải thưởng năm nay cũng là hướng nghiên cứu mà PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cùng các cộng sự tại Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab) theo đuổi trong nhiều năm qua. Nhóm tập trung kết hợp trí tuệ nhân tạo với công nghệ y sinh để phát hiện, theo dõi và hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý thần kinh, sức khỏe tâm thần như Alzheimer, trầm cảm, rối loạn lo âu...

Điểm hướng đến trong các nghiên cứu của nhóm là phát triển những công cụ có tính ứng dụng, phù hợp hơn với điều kiện y tế và khả năng tiếp cận của cộng đồng tại Việt Nam.

Các nhà khoa học nữ nhận Giải thưởng. Ảnh: M.H

Giải thưởng được phát động ngày 10/7/2026, dành cho nữ tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học ứng dụng là công dân của 11 nước ASEAN. Giải có hai hạng mục: nhà khoa học giữa sự nghiệp (từ 45 tuổi trở xuống) và nhà khoa học cấp cao (từ 46 tuổi trở lên).

Mỗi hạng mục có một giải nhất trị giá 12.500 USD và một giải vinh danh trị giá 5.000 USD. Quy trình xét chọn gồm vòng chung khảo quốc gia và vòng khu vực. Mỗi nước lựa chọn một ứng viên cho mỗi hạng mục; Hội đồng khu vực chọn hai ứng viên mỗi hạng mục vào vòng thuyết trình 5 phút.

Điểm đáng chú ý là giải thưởng không chỉ đánh giá thành tựu khoa học. Trong thang điểm 100, năng lực khoa học chiếm 50 điểm, vai trò dìu dắt phụ nữ trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) chiếm 25 điểm, hợp tác và tác động khu vực chiếm 25 điểm. Cơ cấu này thể hiện mục tiêu thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong STEM, khuyến khích nghiên cứu giải quyết những thách thức chung của ASEAN và tăng cường hợp tác khoa học xuyên quốc gia.

Giai đoạn 2014-2024, giải thưởng nhận được 418 hồ sơ từ 10 quốc gia, vinh danh 23 nhà khoa học với tổng giá trị giải thưởng 240.000 USD. Việt Nam có một nhà khoa học từng đoạt giải là TS. Nguyễn Thị Hiệp vào năm 2017.

Chủ đề giải thưởng được thay đổi hằng năm, gắn với những vấn đề cấp thiết của khu vực. Các chủ đề gần đây gồm AI trong y tế và an toàn năm 2022, điện khí hóa năm 2023, chống chịu biến đổi khí hậu năm 2024 và AI tạo sinh cho quản lý nước thông minh năm 2025.

Thông qua việc kết hợp tôn vinh thành tựu nghiên cứu với khuyến khích dìu dắt thế hệ nữ khoa học kế cận và thúc đẩy hợp tác, giải thưởng là một kênh hợp tác khoa học, công nghệ giữa ASEAN và Hoa Kỳ, có sự tham gia của khu vực tư nhân.