Nữ Thủ tướng đầu tiên của Thụy Điển trước cánh cửa trở lại 'vũ đài' chính trị

Bà Magdalena Andersson, lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội, từng ghi tên mình vào lịch sử chính trường Thụy Điển là nữ Thủ tướng đầu tiên của quốc gia Bắc Âu này giai đoạn 2021-2022. (Nguồn: TT News Agency)

“Người dân Thụy Điển đã bỏ phiếu để đưa đất nước tiến về phía trước và tôi muốn hiện thực hóa hướng đi mới mà các bạn đã lựa chọn”, bà Andersson nói trong bài phát biểu mừng chiến thắng.

Tuy nhiên, 176 ghế chưa đủ để bà chắc chắn trở lại Phủ Thủ tướng. Để thành lập chính phủ, lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội sẽ phải đàm phán với ba đảng còn lại trong liên minh cánh tả, trong đó tồn tại những bất đồng về việc phân bổ vị trí trong chính phủ.

Duyên nợ với “ghế” Thủ tướng

Sinh ngày 23/1/1967 tại Uppsala, bà Magdalena Andersson tham gia phong trào thanh niên của đảng Dân chủ Xã hội từ năm 16 tuổi và nhanh chóng thăng tiến.

Bà Andersson bắt đầu sự nghiệp trong bộ máy chính phủ từ những năm 1990, khi trở thành cố vấn chính trị cho Thủ tướng Goran Persson. Sau đó, bà giữ nhiều vị trí cấp cao tại Bộ Tài chính và Cơ quan Thuế Thụy Điển.

Năm 2014, bà Andersson trở thành Bộ trưởng Tài chính trong chính phủ của Thủ tướng Stefan Lofven. Trong 7 năm tiếp theo, bà Andersson là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất đối với chính sách kinh tế của Thụy Điển.

Bước ngoặt đến vào tháng 11/2021, khi bà kế nhiệm ông Lofven trên cương vị lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội và trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Thụy Điển. Tuy nhiên, con đường lên vị trí Thủ tướng của Andersson khi đó diễn ra không suôn sẻ. Chỉ vài giờ sau khi được Quốc hội phê chuẩn, dự toán ngân sách của bà bị bác bỏ và Quốc hội thông qua phương án do phe đối lập đề xuất. Đảng Xanh sau đó rời chính phủ.

Bà Andersson từ chức vì cho rằng tính chính danh tại Quốc hội của chính phủ đã bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, bà được bầu lại làm Thủ tướng vào ngày 29/11/2021, đứng đầu một chính phủ thiểu số do đảng Dân chủ Xã hội lãnh đạo.

Trong nhiệm kỳ ngắn ngủi, bà Andersson cam kết củng cố nhà nước phúc lợi, giải quyết tình trạng phân hóa xã hội và tội phạm băng nhóm, đồng thời tăng cường vai trò của nhà nước trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và chăm sóc người cao tuổi.

Dưới thời bà Andersson, Thụy Điển cũng từ bỏ chính sách không liên kết quân sự lâu đời và nộp đơn gia nhập NATO. Tuy nhiên, bà chỉ giữ chức Thủ tướng cho đến cuộc bầu cử năm 2022.

Các cam kết chính sách

Sau khi rời ghế Thủ tướng, bà Andersson tiếp tục lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội và trở thành một trong những nhân vật chính trị nổi bật nhất của Thụy Điển.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2026, thông điệp của bà tập trung vào chi phí sinh hoạt, nhà nước phúc lợi, y tế, giáo dục, tăng trưởng kinh tế, an ninh và gắn kết xã hội.

Đảng Dân chủ Xã hội cho rằng, Thụy Điển ngày càng bị chia rẽ và chính sách của chính phủ cần chú trọng hơn tới các hộ gia đình lao động. Bà Andersson cam kết tăng thuế đối với ngân hàng và những người có thu nhập cao để củng cố hệ thống phúc lợi, rút ngắn thời gian chờ khám chữa bệnh và hỗ trợ các gia đình gặp khó khăn trong chi trả sinh hoạt phí.

Trong chiến dịch tranh cử, bà cũng cảnh báo cử tri không trao quyền cho đảng Dân chủ Thụy Điển, lực lượng cánh hữu chống nhập cư thuộc liên minh của Thủ tướng Kristersson. Cảnh báo này được đưa ra sau khi ông Kristersson cho biết sẵn sàng trao các vị trí bộ trưởng cho đảng này trong chính phủ tiếp theo.

Nữ lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội hứa sẽ ưu tiên một hệ thống nhập cư công bằng nhằm ngăn chặn các vụ trục xuất bất công cũng như xây dựng một chính sách khí hậu coi quá trình chuyển đổi xanh là cơ hội cho Thụy Điển.

Kết quả bầu cử lại đem đến một bước lùi cho đảng Dân chủ Thụy Điển. Lực lượng này không chỉ không giành được quyền tham gia chính phủ lần đầu tiên như kỳ vọng, mà còn mất phiếu, ghế và ảnh hưởng.

Cơ hội trở lại và bài toán liên minh

Kết quả bầu cử ngày 13/9 đã đem lại cho bà Andersson điều bà không có được sau cuộc bầu cử năm 2022: một con đường khả thi để trở lại chính phủ.

Liên minh bốn đảng ủng hộ bà Andersson giành 176 ghế, so với 173 ghế của khối cánh hữu do ông Kristersson dẫn đầu. Sau khi kết quả được công bố, ông Kristersson đã từ chức, mở đường cho phe trung tả đàm phán thành lập chính phủ mới. Ông dự kiến giữ vai trò Thủ tướng tạm quyền cho đến khi chính phủ mới được thành lập.

Tuy nhiên, lợi thế 3 ghế không đồng nghĩa với việc bà Andersson có thể dễ dàng thành lập chính phủ. Một trong những thách thức lớn là bất đồng giữa hai đảng có khả năng trở thành đối tác của bà: đảng Cánh tả muốn có các bộ trưởng trong chính phủ, trong khi đảng Trung tâm theo đường lối tự do cho biết không thể chấp nhận yêu cầu này.

Bà Andersson thừa nhận, Thụy Điển cần “một kỷ nguyên hợp tác mới giữa các đảng phái chính trị”. Các cuộc đàm phán có thể kéo dài nhiều tuần và sớm nhất bà có thể tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng là ngày 29/9.

Trong giới chính trị Thụy Điển từng xuất hiện phương án hai đảng lớn ở trung tả và trung hữu là Dân chủ Xã hội và Ôn hòa cùng thành lập một “đại liên minh”. Tuy nhiên, ngay cả phương án này cũng cần sự ủng hộ của một đảng thứ ba để đạt đa số, trong khi sự hợp tác giữa hai phe đối địch được đánh giá là khó xảy ra.

Bà Andersson được biết đến với phong cách chính trị trực diện, quyết đoán, luôn thúc đẩy các cuộc đàm phán thay vì né tránh đối đầu.

Sau khi giành được bước đi đầu tiên trong cuộc bầu cử sít sao, bà Andersson giờ phải biến lợi thế mong manh tại Quốc hội thành một chính phủ có thể vận hành. Bà cũng sẽ phải thực hiện cam kết xây dựng sự đoàn kết mà bà đưa ra ngay trong bài phát biểu mừng chiến thắng: “Tôi sẽ nỗ lực để giành được sự tin tưởng của tất cả các bạn”.