Nút xuất bản không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung

Một từ có thể làm thay đổi bản chất thông tin

Sự phát triển mạnh của các nền tảng số đang mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận công chúng của báo chí. Fanpage Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên có 317 nghìn người theo dõi; kênh YouTube HYTV có 415 nghìn người đăng ký, hơn 178 triệu lượt xem; kênh TikTok có 376 nghìn người theo dõi, đạt 73 triệu lượt xem trong một năm. Nhưng độ lan tỏa càng lớn thì tác động của một sai sót càng khó kiểm soát.

Theo Nhà báo Trần Thị Thoa, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên, rủi ro không chỉ xuất hiện khi thông tin sai. Một thông tin có thật vẫn có thể tạo rủi ro nếu nhận định đi quá căn cứ, công bố quá giới hạn hoặc sử dụng tư liệu chưa xác định rõ quyền sử dụng.

Trụ sở Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên.

Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên từng đăng tin về hoạt động kiểm tra an toàn thực phẩm tại bếp ăn của một cơ sở giáo dục. Phóng viên dùng từ “sai phạm” để nói về những vấn đề đoàn kiểm tra phát hiện. Sau khi bài đăng, cơ sở phản hồi vì cho rằng cách thông tin ảnh hưởng đến uy tín. Kiểm tra lại tài liệu, nội dung được ghi nhận là những “hạn chế”, không phải “sai phạm”.

“Chỉ khác nhau một từ, nhưng tính chất của thông tin đã khác”, bà Thoa nói.

Một trường hợp khác là phản ánh ô nhiễm môi trường. Phóng viên có thể ghi nhận nước có màu bất thường, có mùi, người dân phản ánh gay gắt, nhưng từ những biểu hiện ấy đi đến nhận định về mức độ ô nhiễm khi chưa có kết quả quan trắc hoặc đánh giá của cơ quan chuyên môn thì đã vượt khỏi căn cứ đang có.

Từng có trường hợp phóng viên có đầy đủ thông tin về một người chưa thành niên vi phạm giao thông, nhưng trước khi xuất bản, những thông tin có khả năng nhận diện người này vẫn phải được loại bỏ theo quy định.

“Có thông tin chính xác là một việc, được phép công bố đến đâu lại là một việc khác”, bà Thoa nhấn mạnh.

Trong điều kiện tốc độ sản xuất nội dung ngày càng cao, theo bà, biên tập viên không thể kiểm tra lại toàn bộ quá trình thu thập và kiểm chứng thay phóng viên. Vì vậy, người làm báo phải chủ động kiểm chứng, tự rà soát và chịu trách nhiệm về tác phẩm.

Nguồn tin đáng tin cậy vẫn không thay thế trách nhiệm của tòa soạn

Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên từng gặp tình huống liên quan đến thông tin trong lĩnh vực quân sự. Phóng viên tác nghiệp tại hoạt động do cơ quan chức năng tổ chức, thông tin và một số tư liệu được cung cấp từ đơn vị chuyên ngành. Khi nhận thấy có những chi tiết khá cụ thể, biên tập viên đã trao đổi với phía cung cấp về khả năng công khai trước khi đăng.

Sau đó, cơ quan Công an đề nghị tòa soạn phối hợp xác minh một số tin liên quan đến công tác bảo vệ bí mật nhà nước. Phóng viên được mời làm việc, giải trình; tòa soạn phải rà soát lại nội dung, tư liệu và căn cứ pháp luật.

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên tác nghiệp. Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên

Từ tình huống này, bà Thoa cho rằng nguồn có thẩm quyền không thể thay thế trách nhiệm của người làm báo trong quyết định công bố.

“Trước hết, mỗi phóng viên phải có trách nhiệm với thông tin, tư liệu mình thu thập và tác phẩm mình thực hiện; nguồn có thẩm quyền không thay thế trách nhiệm kiểm chứng và cân nhắc trước khi công bố”, bà nhấn mạnh.

Với những lĩnh vực có quy định pháp lý chuyên sâu, cần nhận diện thông tin nào phải kiểm tra thêm, cần xin ý kiến ở cấp có trách nhiệm trước khi công bố; đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan báo chí và đơn vị chuyên ngành.

Sau khi đăng, tác phẩm bước vào một “vòng đời” mới

“Nút xuất bản không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung”, bà Thoa nói.

Sau khi đăng tải, tác phẩm tiếp tục được bình luận, chia sẻ, trích dẫn, cắt ghép và phát tán trên những nền tảng mà tòa soạn không hoàn toàn kiểm soát được.

Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên từng đăng thông tin về tỷ lệ hộ dân đồng thuận trong giải phóng mặt bằng của một dự án. Dưới bài xuất hiện những bình luận cho rằng báo đưa tin không đúng, thậm chí có bình luận sử dụng lời lẽ xúc phạm.

Theo bà Thoa, phản hồi, phản biện thông tin báo chí là nhu cầu chính đáng của công chúng và có thể giúp tòa soạn phát hiện vấn đề cần kiểm tra lại. Nhưng khi bình luận chuyển sang quy kết, xúc phạm hoặc đưa thông tin chưa được kiểm chứng, chính không gian tương tác của cơ quan báo chí có thể trở thành nơi tiếp tục phát tán nội dung ảnh hưởng đến uy tín người làm báo và cơ quan báo chí.

Rủi ro còn đến từ việc tác phẩm bị lấy lại rồi cắt khỏi ngữ cảnh. Có trường hợp nội dung trên nền tảng số của Báo bị cá nhân cắt bớt, khiến thông tin được hiểu theo nghĩa khác, trong khi hình ảnh, video vẫn giữ logo của Báo. Tòa soạn phải tìm lại nội dung gốc để giải thích khi có người phản hồi.

“Cơ quan báo chí có thể bị ảnh hưởng uy tín bởi một nội dung mà mình chưa từng xuất bản theo cách công chúng đang nhìn thấy”, bà Thoa nhận định.

Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực, tạo thêm cơ sở pháp lý để cơ quan báo chí bảo vệ tác phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của mình trên môi trường số. Tuy nhiên, theo bà Thoa, bên cạnh công cụ pháp lý, tòa soạn vẫn phải chủ động phát hiện sớm nội dung bị lấy lại, cắt ghép; xác minh nhanh, làm rõ nội dung gốc và bảo vệ uy tín của người làm báo, cơ quan báo chí.

AI mở thêm một lớp rủi ro

AI đang đặt ra những yêu cầu mới trong kiểm soát nội dung. Tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên, khi sử dụng AI chỉnh một chi tiết trong infographic, công cụ đồng thời làm thay đổi một chi tiết khác trên bản đồ. Từ đó, tòa soạn xác định sản phẩm sau khi AI can thiệp cần được kiểm tra lại toàn bộ, đồng thời phải quy định rõ những loại dữ liệu, tài liệu được phép đưa lên AI và phạm vi sử dụng nội dung do AI tạo ra.

Theo bà Thoa, khi sai sót xảy ra cần nhìn cả quy trình tác nghiệp, kiểm chứng, biên tập; nếu sai sót lặp lại, phải xem xét lại quy trình của tòa soạn.

“Quy trình ấy không làm thay trách nhiệm của phóng viên và cũng không nhất thiết là thêm các tầng duyệt. Điều cần thiết là nhận diện đúng những điểm có nguy cơ cao để kiểm soát; những vấn đề nào cần kiểm tra thêm, cần xin ý kiến ở cấp có trách nhiệm trước khi công bố”, bà Thoa nhấn mạnh.

Trong môi trường số, năng lực phòng ngừa vì thế trở thành một phần của năng lực làm báo.