Phát triển tri thức và công nghệ, tạo nền tảng xây dựng quốc gia biển mạnh

Các đại biểu chụp hình lưu niệm tại Diễn đàn Biển Việt Nam năm 2026. (Ảnh: MST)

Tri thức, dữ liệu và công nghệ là nền tảng phát triển biển

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Trần Trung Tính khẳng định, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng để Việt Nam tạo bước đột phá trong phát triển biển. Muốn trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam trước hết phải mạnh về tri thức biển, dữ liệu biển và công nghệ biển.

Đây cũng là thông điệp xuyên suốt được Bộ Khoa học và Công nghệ xác định tại hội thảo về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW, tổ chức ngày 21/8 tại Nha Trang.

Biển và đại dương là không gian liên thông toàn cầu. Các vấn đề về tài nguyên, môi trường, khí hậu và phát triển biển bền vững ngày càng mang tính xuyên biên giới. Vì vậy, hợp tác quốc tế cần trở thành một trụ cột chiến lược của khoa học và công nghệ biển.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính phát biểu tại Diễn đàn. (Ảnh: MST)

Trong đó, ngoại giao khoa học biển giữ vai trò cầu nối, giúp Việt Nam tiếp cận tri thức, công nghệ tiên tiến và tham gia sâu hơn vào các mạng lưới nghiên cứu quốc tế. Đây đồng thời là cơ hội để Việt Nam đóng góp sáng kiến, cùng giải quyết những vấn đề chung của biển và đại dương.

Tại diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh, biển không chỉ gắn với chủ quyền và không gian sinh tồn, mà còn là cửa ngõ kết nối Việt Nam với khu vực và thế giới. Trong quá trình mở rộng không gian phát triển, tạo lập động lực tăng trưởng mới và nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia, biển được xác định là một không gian chiến lược.

Đẩy mạnh hợp tác, từng bước làm chủ công nghệ biển

Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất bốn hướng hợp tác quốc tế trọng tâm, tập trung vào làm chủ công nghệ, kết nối dữ liệu, nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển nhân lực khoa học biển.

Trước hết là tăng cường hợp tác nghiên cứu, tiếp nhận, chuyển giao và làm chủ các công nghệ biển tiên tiến, công nghệ mới. Những lĩnh vực được đề xuất gồm phương tiện ngầm tự hành, viễn thám đại dương, cáp ngầm biển tốc độ cao, trung tâm dữ liệu biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi và công nghệ sinh học biển.

Cùng với đó, Bộ đề xuất tăng cường hợp tác xây dựng, kết nối hạ tầng dữ liệu đại dương khu vực và toàn cầu. Việt Nam sẽ tham gia sâu hơn vào các chương trình quan trắc, chia sẻ và khai thác dữ liệu trong khuôn khổ Thập kỷ khoa học đại dương vì sự phát triển bền vững 2021-2030 của Liên hợp quốc và các cơ chế hợp tác đa phương liên quan.

Để nâng cao năng lực nghiên cứu trong nước, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thúc đẩy hình thành các cơ chế liên kết chiến lược giữa những tổ chức nghiên cứu biển hàng đầu của Việt Nam với các trường đại học, viện và trung tâm nghiên cứu biển có thế mạnh trên thế giới. Mục tiêu là hỗ trợ các tổ chức nghiên cứu biển Việt Nam từng bước đạt trình độ dẫn đầu ASEAN.

Đào tạo và thu hút nhân lực khoa học biển chất lượng cao cũng là một hướng hợp tác trọng tâm. Bộ đang nghiên cứu cơ chế nâng cao chất lượng hợp tác đào tạo quốc tế, đồng thời thu hút chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu tham gia trực tiếp vào các chương trình khoa học và công nghệ biển trọng điểm của Việt Nam.

Trong giai đoạn 2026-2030, ngành khoa học và công nghệ tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu biển, coi dữ liệu biển là hạ tầng chiến lược quốc gia và chuyển từ ứng dụng sang làm chủ công nghệ. Hiệu quả các nhiệm vụ cần được đánh giá bằng công nghệ làm chủ, sản phẩm tạo ra và năng lực quốc gia được hình thành, thay vì số lượng đề tài, báo cáo.