Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Nông nghiệp phải tăng trưởng bằng hiệu quả sản xuất

Những yêu cầu lớn đặt ra cho ngành nông nghiệp

Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, yêu cầu đổi mới thực chất hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là lấy hiệu quả sản xuất, giá trị gia tăng và thu nhập của người dân làm thước đo.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng (giữa), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng (bìa phải) cùng Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long chủ trì hội nghị.

Theo Phó Thủ tướng, ngành nông nghiệp còn nhiều điểm nghẽn về công nghệ, nguyên liệu đầu vào, chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường. Trong khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng hạn chế, tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào năng suất, chất lượng và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Phó Thủ tướng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương lựa chọn 3-5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh. Từng bài toán phải xác định rõ mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương lựa chọn 3-5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, xác định nhiệm vụ ưu tiên có tác động trực tiếp đến tăng trưởng. Trọng tâm là làm chủ công nghệ giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc.

Cùng với đó, Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất; mỗi nhiệm vụ nghiên cứu phải có địa chỉ ứng dụng, khả năng thương mại hóa và nhân rộng, tránh đầu tư dàn trải. Việc chuẩn hóa, kết nối dữ liệu chuyên ngành, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc xuyên suốt chuỗi cung ứng và nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch nông sản quốc gia cũng cần được đẩy nhanh.

Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Thủ tướng yêu cầu tháo gỡ vướng mắc về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, lựa chọn các kết quả nghiên cứu có khả năng thương mại để tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm. Các viện, trường và doanh nghiệp gửi đề xuất nhiệm vụ, giải pháp công nghệ về Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/12/2026.

Các đại biểu tham gia hội nghị.

Nhiều kết quả nghiên cứu chưa ra được thị trường

Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết qua 18 ý kiến của địa phương, doanh nghiệp tại hội nghị, có thể nhận diện khoảng cách lớn giữa tiềm năng nghiên cứu và khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Theo thống kê, 34/34 địa phương kê khai 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; trong đó có 451 sản phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, mới có 341 sản phẩm đang nghiên cứu, thử nghiệm và chỉ 11 sản phẩm được thương mại hóa, chiếm khoảng 2,4%.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Long cũng chỉ ra tình trạng phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu trong sản xuất thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y; chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều địa phương có lợi thế sản xuất nhưng chưa giải quyết đồng bộ các điểm nghẽn về công nghệ, tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng phát biểu khai mạc hội nghị.

Đáng chú ý, trong 451 sản phẩm khoa học, công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp, chỉ khoảng 50 sản phẩm có doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia nghiên cứu. Theo Thứ trưởng, vấn đề không chỉ nằm ở nguồn lực hay công nghệ mà còn ở cơ chế tổ chức, kết nối để đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cũng nhìn nhận mô hình tăng trưởng hiện dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô sản xuất và khai thác tài nguyên đang bộc lộ giới hạn. Chi phí sản xuất còn cao, tổn thất sau thu hoạch lớn, giá trị gia tăng chưa tương xứng tiềm năng; năng lực chế biến sâu, liên kết chuỗi và ứng dụng công nghệ còn hạn chế.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 4,02%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 10 tháng đạt trên 63 tỷ USD. 

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, các giống lúa do Việt Nam chọn tạo chiếm 5/10 giống có diện tích gieo trồng lớn nhất cả nước và 8/10 giống chủ lực tại Đồng bằng sông Cửu Long. Giống mới giúp năng suất tăng khoảng 9,9%, sản lượng tăng thêm 2,4 triệu tấn, tạo giá trị gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp (ảnh trái) và Thứ trưởng Nguyễn Văn Long phát biểu tại hội nghị.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính cho biết, năm 2026, kinh phí khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được phê duyệt cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng khoảng 35% so với năm trước. Riêng kinh phí nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia phục vụ nông nghiệp do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý tăng từ 101 tỷ đồng lên 145,5 tỷ đồng.

Định hướng giai đoạn 2026-2035 là chuyển từ các đề tài riêng lẻ sang giải quyết bài toán lớn của từng ngành hàng, gắn nghiên cứu với sản phẩm và nhu cầu thị trường. Đến năm 2030, phấn đấu ít nhất 50% nhiệm vụ đặt hàng có doanh nghiệp chủ trì hoặc tham gia, với vốn đối ứng tối thiểu 40%. 

Thứ trưởng Trần Trung Tính đề nghị ngành nông nghiệp xác định rõ bài toán, đơn vị chủ trì, doanh nghiệp tiếp nhận chuyển giao, nguồn lực, lộ trình và kết quả đầu ra.

Thứ trưởng Trần Trung Tính cho rằng, kinh phí cho khoa học, công nghệ tăng góp phần đưa chuyển đổi số vào phục vụ nông nghiệp. 

Doanh nghiệp đưa công nghệ vào sản xuất

Từ thực tiễn ngành cá tra, ông Nguyễn Quang Vinh, Giám đốc Công ty Vĩnh Hoàn Aqua, cho rằng dư địa tăng trưởng nằm ở cải thiện chất lượng con giống, chủ động phòng bệnh, tiết kiệm thức ăn, nguồn nước và phát triển sản phẩm giá trị cao từ phụ phẩm.

Doanh nghiệp phản ánh nguồn giống chưa ổn định, dịch bệnh làm tăng chi phí; việc nghiên cứu, kiểm định vaccine còn mất thời gian. Vĩnh Hoàn Aqua kiến nghị xây dựng chương trình quốc gia về dữ liệu gen và chọn lọc giống cá tra, đầu tư hạ tầng phân tích gen, đẩy nhanh nghiên cứu vaccine và có chính sách tín dụng xanh cho mô hình tiết kiệm, tái sử dụng nước.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, ông Trần Bảo Sơn, Phó Tổng giám đốc Thaco kiêm Tổng giám đốc Thaco Agri, cho biết doanh nghiệp đang phát triển mô hình chăn nuôi bò quy mô lớn, kết hợp trồng trọt và kinh tế tuần hoàn. Đến năm 2026, Thaco Agri đưa vào hoạt động 5 trang trại bò tại Việt Nam, Lào và Campuchia, với tổng đàn hơn 170.000 con.

Các doanh nghiệp đóng góp ý kiến.

Phụ phẩm từ chuối, ngô, mía được tận dụng làm thức ăn; phân bò xử lý bằng công nghệ vi sinh để sản xuất phân hữu cơ. Doanh nghiệp ứng dụng chip định danh điện tử quản lý đàn bò và phần mềm quản trị để kiểm soát chi phí. Tuy nhiên, việc vận chuyển bò xuyên biên giới còn vướng thủ tục kiểm dịch theo từng lô. Thaco Agri kiến nghị đơn giản hóa thủ tục, công nhận kết quả kiểm dịch giữa Việt Nam, Lào và Campuchia, đồng thời xây dựng chương trình giống bò thịt quốc gia.

Trong lĩnh vực giống thủy sản, TS Lữ Đức Bryce, Phó Giám đốc Tập đoàn Việt Úc, cho biết doanh nghiệp ứng dụng công nghệ di truyền, AI và dữ liệu hệ gen trong chọn giống tôm. Hệ thống dữ liệu đã đánh giá hơn 1,2 triệu cá thể, trong đó hơn 100.000 cá thể có dữ liệu hệ gen. Theo doanh nghiệp, việc phân tích di truyền giúp cải thiện độ chính xác dự báo tính trạng tăng trưởng 12%, tình trạng sống sót 52% so với phương pháp truyền thống.

Ở góc độ liên kết vùng, ông Trần Kim Chung, Chủ tịch Tập đoàn CT Group, đề xuất xây dựng bản sao số nông nghiệp cho Đồng bằng sông Cửu Long. Nền tảng này được kỳ vọng kết nối các dự án, ngành hàng và địa phương, hỗ trợ mô phỏng mô hình tăng trưởng, ứng dụng AI, tự động hóa và phục vụ quy hoạch phát triển vùng.

Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, thành phố sử dụng công nghệ vào sản xuất có hiệu quả.

Tại hội nghị, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết các mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất lúa giúp giảm trên 30% lượng phân đạm, lượng giống gieo sạ còn khoảng 60 kg/ha, giảm 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật; năng suất tăng 0,3-0,7 tấn/ha, lợi nhuận tăng tối thiểu 20%. Thành phố kiến nghị hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận công nghệ.

Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, cho biết địa phương đang đẩy mạnh chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Ngành sắn với khoảng 61.000ha, sản lượng trên 2 triệu tấn củ tươi mỗi năm đang chuyển từ tinh bột thô sang sản phẩm giá trị gia tăng như tinh bột biến tính, mạch nha, glucose; đồng thời tận dụng phụ phẩm, xử lý nước thải và thu hồi khí biogas phát điện.

Tây Ninh kiến nghị có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai cho doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, tái chế phụ phẩm và giảm phát thải.