Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: Con người phải là chủ thể định hướng và kiểm soát công nghệ

Sáng 3-11, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự và phát biểu tại Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu 2026 (GMC 2026).

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại hội thảo. Ảnh: VNU

Hội thảo do Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) và Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) đồng đăng cai tổ chức, cùng sự phối hợp của Liên minh MOOC và Giáo dục trực tuyến toàn cầu (GMA) và Viện Công nghệ thông tin trong giáo dục của UNESCO (UNESCO IITE).

Với chủ đề “Tái phân bổ trí tuệ: Chuyển đổi giáo dục vì tương lai hợp tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo”, sự kiện quy tụ gần 400 đại biểu là lãnh đạo các trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức giáo dục quốc tế.

Bốn định hướng phát triển giáo dục trong kỷ nguyên AI

Phát biểu tại hội thảo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định, thế giới đang trải qua giai đoạn chuyển dịch có tính bước ngoặt. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt là AI và dữ liệu lớn, đang làm thay đổi sâu sắc phương thức làm việc và học tập.

Theo Phó Thủ tướng, tái phân bổ trí tuệ trong thời đại AI không có nghĩa là chuyển giao trí tuệ cho máy móc một cách đơn thuần, mà là giúp con người tập trung phát triển tư duy độc lập, năng lực đổi mới sáng tạo và tinh thần tự chủ. Điều quan trọng nhất là con người phải luôn là chủ thể định hướng giá trị và kiểm soát công nghệ.

Thành công của giáo dục trong thời đại AI không được đo bằng số lượng công nghệ được đưa vào lớp học, mà bằng sự tiến bộ về năng lực, phẩm chất và khả năng sáng tạo của người học.

Đối với Việt Nam, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, có vai trò quyết định đối với tương lai phát triển đất nước, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Trong quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao, con người tiếp tục được xác định là trung tâm và động lực phát triển.

Phó Thủ tướng cho biết, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chiến lược quan trọng, tiêu biểu là Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục. Việt Nam cam kết xây dựng nền giáo dục mở, hiện đại, công bằng và thực chất; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI để đổi mới phương thức dạy, học, nghiên cứu và quản lý giáo dục.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cùng các đại biểu tham quan Triển lãm thành tựu giáo dục thông minh trong khuôn khổ Hội thảo GMC 2026. Ảnh: VNU

Từ thực tiễn đó, Phó Thủ tướng nêu bốn định hướng lớn cần tập trung thực hiện.

Thứ nhất, đổi mới mô hình giáo dục để thích ứng và dẫn dắt sự phát triển của AI. Các trường đại học cần chủ động điều chỉnh chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra và đánh giá.

Thứ hai, đặt sự phát triển năng lực toàn diện của con người vào vị trí trung tâm; trong đó nhà giáo vừa phải cập nhật năng lực mới, vừa giữ vững vai trò giáo dục nhân cách, truyền thống văn hóa; người học được bồi dưỡng năng lực tự học, tinh thần trách nhiệm và đạo đức AI.

Thứ ba, ứng dụng AI có trách nhiệm, an toàn, minh bạch và nhân văn. Cần xây dựng hệ thống chuẩn mực ứng dụng AI trong giảng dạy, nghiên cứu và đánh giá; hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình công nghệ giáo dục mới.

Thứ tư, đẩy mạnh hợp tác quốc tế thực chất, xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở và bao trùm; tăng cường chia sẻ tài nguyên số, phát triển học liệu mở, mô hình giáo dục thông minh và cơ sở dữ liệu lớn; mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng.

Thúc đẩy hợp tác đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ

Trước phiên khai mạc hội thảo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu có buổi làm việc với lãnh đạo ĐHQGHN và Đại học Thanh Hoa.

Phó Thủ tướng ghi nhận nỗ lực của hai đại học trong duy trì, phát triển quan hệ hợp tác lâu dài. Việc hai trường đồng đăng cai GMC 2026 không chỉ góp phần tăng cường quan hệ giữa hai cơ sở giáo dục đại học hàng đầu của Việt Nam và Trung Quốc, mà còn tạo cơ hội kết nối các nhà khoa học, chuyên gia và tổ chức giáo dục quốc tế.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tại buổi làm việc với lãnh đạo ĐHQGHN và Đại học Thanh Hoa. Ảnh: VNU

Nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Phó Thủ tướng đề xuất ba hướng hợp tác trọng tâm.

Trong đó, Phó Thủ tướng mong muốn Đại học Thanh Hoa quan tâm, sớm thúc đẩy thành lập Ủy ban Hợp tác giáo dục Việt Nam - Trung Quốc, mở rộng cơ hội tiếp nhận cán bộ trẻ và sinh viên xuất sắc của Việt Nam sang học tập, nghiên cứu.

Đối với quan hệ giữa ĐHQGHN và Đại học Thanh Hoa, Phó Thủ tướng đề nghị hai bên phát huy nền tảng hợp tác sẵn có, hướng tới thành lập các nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung; phối hợp triển khai đề tài, công bố khoa học quốc tế và tăng cường trao đổi giảng viên, nhà khoa học, sinh viên bằng cả hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Một hướng hợp tác quan trọng khác là chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đánh giá ĐHQGHN có thế mạnh trong nghiên cứu cơ bản, Phó Thủ tướng mong muốn Đại học Thanh Hoa chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tổ chức hoạt động chuyển giao công nghệ và đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng.

Dưới sự chứng kiến của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN và Trường Môi trường, Đại học Thanh Hoa đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác. Ảnh: VNU

Giám đốc Đại học Thanh Hoa Lý Lộ Minh khẳng định, nhà trường luôn coi trọng hợp tác với Việt Nam, sẵn sàng mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu cho sinh viên và nhà khoa học Việt Nam. Nhà trường sẵn sàng tăng cường trao đổi giảng viên, sinh viên, tiếp nhận các nhà khoa học ĐHQGHN đến nghiên cứu, làm việc và chia sẻ kinh nghiệm về tổ chức nghiên cứu, phát triển công nghệ, thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, Việt Nam và ĐHQGHN sẵn sàng phối hợp thúc đẩy các chương trình hợp tác đi vào thực chất, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nhân dịp này, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN và Trường Môi trường, Đại học Thanh Hoa đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác, mở rộng cơ hội phối hợp trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển bền vững.