Phòng ngừa biến chứng zona thần kinh

Chăm sóc và điều trị bệnh nhân mắc zona thần kinh. Ảnh: BV Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Theo BSCKII Nguyễn Thanh Tùng - phụ trách Khoa Phẫu thuật Thần kinh cột sống và điều trị đau (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương), zona thần kinh do virus Varicella-Zoster gây ra, cũng là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi người bệnh mắc thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh cảm giác. Bình thường, hệ miễn dịch giữ virus ở trạng thái bất hoạt. Khi miễn dịch suy giảm do tuổi tác, bệnh mạn tính, ung thư, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc các tình trạng ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, virus có thể tái hoạt động và gây zona.

Mặc dù vậy, các chuyên gia y tế tại Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo, zona không chỉ gặp ở người cao tuổi. Ngoài tuổi tác, người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh thận mạn, hen phế quản, bệnh gan mạn, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh tự miễn hoặc suy giảm miễn dịch cũng có nguy cơ mắc bệnh và biến chứng cao hơn.

Các nghiên cứu được bác sĩ dẫn lại cho thấy, người mắc một số bệnh mạn tính có tỷ lệ mắc zona cao hơn nhóm không có bệnh nền, mức tăng nguy cơ dao động khoảng 41 - 65%. Nguy cơ còn cao hơn ở người suy giảm hoặc rối loạn miễn dịch, người ghép tạng, ghép tế bào gốc hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Bệnh thường biểu hiện bằng cảm giác đau, rát, bỏng buốt, ngứa hoặc tăng cảm giác ở một vùng da. Sau đó, vùng da này xuất hiện ban đỏ, mụn nước mọc thành chùm, thường phân bố khu trú một bên cơ thể, theo đường đi của dây thần kinh. Vị trí có thể gặp ở ngực, lưng, sườn, bụng, mặt, mắt hoặc các vùng khác.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, người dân không nên chủ quan khi xuất hiện đau rát, bỏng buốt hoặc tăng cảm giác ở một vùng da, nhất là khi nổi mụn nước thành chùm, khu trú một bên cơ thể. Khám sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, vị trí tổn thương và nhóm nguy cơ để chỉ định điều trị phù hợp, hạn chế biến chứng.

Đặc biệt, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, ung thư, HIV, bệnh tự miễn, người ghép tạng hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch không nên tự điều trị hay áp dụng các phương pháp dân gian lên vùng tổn thương. Những nhóm này có nguy cơ bệnh diễn biến nặng, đau kéo dài và gặp biến chứng cao hơn.

BS Nguyễn Thanh Tùng cho biết, với những người bệnh đau sau zona kéo dài, đặc biệt khi các phương pháp điều trị trước đó chưa mang lại hiệu quả như mong muốn, kỹ thuật sóng cao tần phong bế giảm đau có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp. Đây là phương pháp can thiệp ít xâm lấn, dùng sóng cao tần tác động lên các cấu trúc thần kinh liên quan đến dẫn truyền cảm giác đau, qua đó giúp giảm đau rát, bỏng buốt do tổn thương thần kinh, đồng thời bảo tồn cấu trúc thần kinh.

Đối với phụ nữ mang thai, zona cần được thăm khám, điều trị và theo dõi đúng hướng dẫn. Bác sĩ cho biết, nếu thai phụ mắc thủy đậu, nguy cơ đối với thai nhi cao hơn nhiều; trong khi các nghiên cứu hiện không cho thấy zona ở mẹ làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc hội chứng thủy đậu bẩm sinh cho thai nhi. Tuy nhiên, thai phụ mắc zona vẫn cần tiếp tục quản lý thai kỳ, theo dõi sự phát triển của thai nhi và không tự ý sử dụng thuốc.

Theo các bác sĩ, tiêm vaccine zona thần kinh là một trong những biện pháp phòng bệnh chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm đáng kể biến chứng đau thần kinh. Tuy nhiên, vaccine zona không phải vaccine thủy đậu và không thay thế cho nhau.