Quan hệ giữa ông Trump và ông Tập trước phép thử lớn nhất giữa căng thẳng chip AI và đất hiếm

Dù được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dành nghi thức đón tiếp đặc biệt tại Thâm Quyến, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn đối mặt sức ép ngày càng lớn từ Quốc hội và các cố vấn trong chính quyền, yêu cầu siết kiểm soát chip AI, nối lại bán vũ khí cho Đài Loan và có lập trường cứng rắn hơn với Bắc Kinh.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đích thân đón Tổng thống Mỹ Donald Trump tại sân bay quốc tế tại Thâm Quyến hôm 18/11. Ảnh: NYTimes.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đích thân đón Tổng thống Mỹ Donald Trump tại sân bay quốc tế tại Thâm Quyến hôm 18/11. Ảnh: NYTimes.

Các chuyên gia nhận định Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ ngày càng chịu sức ép phải áp dụng lập trường cứng rắn hơn với Bắc Kinh, bất chấp mối quan hệ cá nhân tương đối tốt đẹp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Mối quan hệ cá nhân giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang đứng trước phép thử khắc nghiệt nhất từ trước đến nay, trong bối cảnh Quốc hội Mỹ gia tăng sức ép về việc siết kiểm soát chip AI, đồng thời ngày càng có nhiều tiếng nói tại Washington kêu gọi một chính sách quyết liệt hơn đối với Trung Quốc, theo nhận định của các chuyên gia.

Hai nhà lãnh đạo dự kiến tiến hành hội đàm chính thức vào ngày 19/11, bên lề Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến.

Theo ông Ali Wyne, cố vấn cấp cao phụ trách nghiên cứu và vận động chính sách tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group), dù ông Trump muốn duy trì quan hệ thân thiện với ông Tập và giữ cho quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục hạ nhiệt về mặt chiến thuật, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn phải đối mặt với "sức ép rất lớn từ Quốc hội Mỹ cũng như các cố vấn có quan điểm đối đầu hơn trong chính quyền, nhằm siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip cao cấp".

Ông Wyne lưu ý rằng ông Trump còn phải đối mặt với những yêu cầu mới về việc nối lại các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan vốn đang bị đình trệ, cũng như triển khai một chiến lược rộng hơn và quyết liệt hơn để đối phó với Bắc Kinh.

"Ông Trump sẽ ngày càng chịu sức ép phải có cách tiếp cận cứng rắn hơn với Trung Quốc", ông Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings ở Washington, nhận định.

Tuy nhiên, ông cho rằng Bắc Kinh nhìn nhận ông Trump là người sẽ kiên trì duy trì quan hệ Mỹ - Trung trên quỹ đạo ổn định cho đến khi nhiệm kỳ của ông kết thúc.

Quan hệ tốt đẹp giữa lãnh đạo hai nước giúp hạ nhiệt căng thẳng thương mại và công nghệ

Trong năm qua, quan hệ trực tiếp giữa lãnh đạo hai nước đóng vai trò như một nhân tố ổn định chủ chốt trong mối quan hệ Mỹ - Trung vốn liên tục rạn nứt bởi cạnh tranh thương mại, công nghệ và chiến lược ngày càng gay gắt.

Tuy nhiên, cơ chế giảm xóc này đang chịu sức ép sau vụ bê bối Nvidia và những cáo buộc về hoạt động tuồn chip AI tiên tiến vào Trung Quốc, khiến Quốc hội Mỹ gia tăng yêu cầu siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Trong khi đó, những lời kêu gọi bên trong chính quyền Mỹ về lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc, cùng sự bất mãn kéo dài liên quan đến thỏa thuận đình chiến mong manh trong lĩnh vực đất hiếm, đang đặt ra nghi vấn liệu thiện chí cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo có còn đủ sức giữ quan hệ song phương đi đúng hướng.

Hôm thứ Tư, Bắc Kinh đã tổ chức một màn đón tiếp được chuẩn bị công phu nhằm thể hiện thiện chí khi ông Trump đến Thâm Quyến tham dự hội nghị thượng đỉnh APEC.

Phá vỡ thông lệ ngoại giao tồn tại suốt nhiều thập kỷ, ông Tập đích thân ra tận sân đỗ máy bay để đón ông Trump. Cái bắt tay giữa hai nhà lãnh đạo sau đó chuyển thành một cái ôm ngắn, động thái được xem là sự đáp lễ hiếm hoi mà nhà lãnh đạo Trung Quốc từng nhận được khi đến Washington trong chuyến thăm cấp nhà nước hồi tháng 9.

Đây là lần đầu tiên trong gần 70 năm một nhà lãnh đạo Trung Quốc trực tiếp ra sân bay đón nguyên thủ nước ngoài. Lần gần nhất điều này diễn ra là vào năm 1959, khi Chủ tịch Mao Trạch Đông đón lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev.

Theo hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã, ông Tập nhắc lại việc ông Trump cùng Đệ nhất phu nhân Melania Trump từng ra sân bay đón ông trong chuyến thăm Mỹ, đồng thời nhấn mạnh: "Trung Quốc là một quốc gia coi trọng lễ nghĩa và có truyền thống đáp lại những cử chỉ như vậy".

Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng kêu gọi xây dựng "mối quan hệ Trung - Mỹ mang tính xây dựng, ổn định về chiến lược, dựa trên sự tôn trọng, công bằng và có đi có lại". Trong khi đó, ông Trump ca ngợi người đồng cấp là một "nhà lãnh đạo vĩ đại".

Ông Chan cho rằng cử chỉ của ông Tập xuất phát từ nguyên tắc đáp lễ trong ngoại giao.

"Ông Tập đã rơi vào một tình thế khó xử vì hành động này đồng nghĩa với việc phá vỡ nghi thức ngoại giao", ông Chan nhận định.

"Nếu ông Tập không đáp lại cử chỉ mang tính biểu tượng đó, ông Trump có thể xem đây là một sự xúc phạm cá nhân".

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại tiệc chiêu đãi chào mừng Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo kinh tế Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Trung tâm Truyền thông Quốc tế Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc ngày 18/11. Ảnh: Reuters.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại tiệc chiêu đãi chào mừng Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo kinh tế Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Trung tâm Truyền thông Quốc tế Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc ngày 18/11. Ảnh: Reuters.

Bầu không khí thân thiện tại Thâm Quyến diễn ra trái ngược với những lời kêu gọi ngày càng mạnh mẽ tại Washington về việc siết kiểm soát chip AI xuất khẩu sang Trung Quốc, tạo sức ép buộc Nvidia, chính quyền Mỹ và các nghị sĩ phải có lập trường thống nhất.

Hôm thứ Ba, quyền Giám đốc điều hành Nvidia Colette Kress thông báo công ty sẽ ngừng xuất khẩu chip trung tâm dữ liệu dòng Hopper sang Trung Quốc, bất chấp việc chính phủ Mỹ đã cấp phép cho hoạt động này.

Trước đó một ngày, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ đã triển khai biện pháp ngăn các doanh nghiệp Trung Quốc truy cập từ xa vào những dòng chip AI tiên tiến thông qua các trung tâm dữ liệu đặt ở nước ngoài, qua đó bịt một lỗ hổng lớn trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu.

Hôm thứ Tư, Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung kêu gọi Quốc hội yêu cầu các nhà xuất khẩu chip sang Trung Quốc cung cấp dữ liệu có thể kiểm toán, nhằm chứng minh các lô hàng không làm chuyển hướng năng lực sản xuất của Mỹ.

Một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng cũng đang chuẩn bị đưa một số biện pháp siết kiểm soát xuất khẩu chip AI vào phiên bản cuối cùng của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Quốc gia, dự kiến hoàn tất vào tháng 12.

Vụ bê bối Nvidia khó trở thành chủ đề thảo luận tại cuộc gặp ở Thâm Quyến

Làn sóng thúc đẩy các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trên nhiều mặt trận diễn ra chỉ vài ngày sau khi nhà đồng sáng lập Nvidia Jensen Huang từ chức giám đốc điều hành, sau những cáo buộc về mối quan hệ ngoài luồng với Alice Huang, cựu lãnh đạo của công ty Megaspeed có trụ sở tại Singapore. Cùng lúc, hãng chip này còn đối mặt với cáo buộc tạo điều kiện cho hoạt động tuồn chip AI vào Trung Quốc thông qua doanh nghiệp.

Theo truyền thông Mỹ, các quan chức tình báo nước này nghi ngờ Alice Huang làm việc cho Bắc Kinh. Trung Quốc đã bác bỏ cáo buộc này.

Ông Chan nhận định: "Vụ bê bối Nvidia khó có khả năng trở thành một chủ đề thảo luận lớn giữa ông Trump và ông Tập".

Các quan chức cấp cao Mỹ hôm thứ Sáu cũng cho biết "tình hình liên quan đến Nvidia" có thể không ảnh hưởng đến chuyến thăm.

Ông Chris McGuire, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), cho rằng cả Washington lẫn Bắc Kinh đều chấp nhận thực tế rằng những chuỗi cung ứng chủ chốt, đặc biệt trong lĩnh vực AI, sẽ tiếp tục được tách biệt khi công nghệ này ngày càng trở nên quan trọng.

Khi được hỏi liệu hai bên có thể duy trì sự phân tách đó mà không để xảy ra một cuộc khủng hoảng liên quan đến đất hiếm hay không, ông McGuire nói: "Có vẻ câu trả lời là có, nhưng tình hình đang ngày càng trở nên căng thẳng".

Washington nhiều lần gây sức ép buộc Bắc Kinh tăng lượng đất hiếm xuất khẩu, yêu cầu Trung Quốc đẩy nhanh quá trình cấp giấy phép xuất khẩu các khoáng sản chiến lược và thực hiện những cam kết trong thỏa thuận đình chiến thương mại được ký tại Busan, Hàn Quốc, năm ngoái.

Theo thỏa thuận có thời hạn một năm, Washington giảm thuế đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và đình chỉ các biện pháp hạn chế thương mại bổ sung. Đổi lại, Bắc Kinh tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.

Thỏa thuận sau đó được gia hạn thêm hai tháng, đến ngày 10/1/2027.

"Tôi cho rằng thỏa thuận này đang được duy trì một cách hết sức mong manh", ông McGuire nhận định.

Theo ông David Sacks, chuyên gia cấp cao tại CFR, Bắc Kinh xem ông Trump là một trường hợp ngoại lệ so với lập trường đồng thuận mang tính lưỡng đảng tại Washington về vấn đề Trung Quốc. Ông cho rằng chính sách này nhiều khả năng sẽ quay trở lại dưới thời tổng thống Mỹ tiếp theo, sau cuộc bầu cử năm 2028.

Động lực đó, theo ông Sacks, "khiến Trung Quốc càng có lý do để kéo dài giai đoạn hòa dịu được gọi là đình hòa này thêm hai năm, đồng thời củng cố mọi lợi thế có thể đạt được trong khoảng thời gian đó, trước khi chuẩn bị cho người kế nhiệm Tổng thống Trump và tính đến giai đoạn hậu nhiệm kỳ của ông".

Theo SCMP, Reuters, NYT

Huyền Chi

Nguồn VietTimes: https://viettimes.vn/quan-he-giua-ong-trump-va-ong-tap-truoc-phep-thu-lon-nhat-giua-cang-thang-chip-ai-va-dat-hiem-post208593.html