Quan hệ Mỹ - Đan Mạch:Lo ngại căng thẳng tiếp tục gia tăng

Hòn đảo này là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, song có ý nghĩa quan trọng về mặt chiến lược đối với tham vọng của Washington. Những phát ngôn gần đây của Tổng thống Donald Trump một lần nữa thổi bùng lên tranh cãi và khiến dư luận lo ngại về kế hoạch mở rộng ảnh hưởng của Mỹ.

Căn cứ không quân Mỹ tại Greenland. Ảnh: USAF

Ngày 6-1, nhiều nguồn tin quốc tế đồng loạt đăng tải cảnh báo của Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen rằng, nếu Mỹ chiếm đảo Greenland bằng vũ lực sẽ phá hủy 80 năm liên kết an ninh của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Tuyên bố của bà Mette Frederiksen được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh, nước Mỹ cần Greenland cho mục đích phòng thủ. Trả lời phỏng vấn Báo The Atlantic, ông cho biết: "Chúng ta sẽ lo liệu vấn đề Greenland trong khoảng 2 tháng nữa. Hãy bàn về Greenland trong 20 ngày nữa".

Phản ứng với động thái này, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cho rằng, "cần xem xét nghiêm túc" lời tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời nhấn mạnh rằng, Copenhagen đã nhiều lần thể hiện rõ lập trường phản đối về vấn đề này và Greenland cũng nhiều lần khẳng định không muốn trở thành một phần của Mỹ. Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen khẳng định: "Không thể so sánh Greenland với Venezuela, sẽ không có chuyện hòn đảo này bị chiếm đóng chỉ sau một đêm". Trên nền tảng mạng xã hội, ông Jens-Frederik Nielsen yêu cầu Tổng thống Mỹ "không gây áp lực, không ám chỉ, không ảo tưởng về chuyện sáp nhập". Thủ hiến Greenland khẳng định sẵn sàng đối thoại nhưng điều này phải diễn ra thông qua các kênh chính thống và tôn trọng luật pháp quốc tế.

Nằm ở vị trí tiếp giáp giữa Bắc Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, Greenland có diện tích hơn 2,1 triệu km2 nhưng dân số chỉ khoảng 56.000 người. Tuy thưa thớt về dân cư, vùng lãnh thổ tự trị này lại sở hữu tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, bao gồm dầu mỏ, khí đốt, uranium và các khoáng sản chiến lược như đất hiếm. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tốc độ tan băng tại Bắc Cực, Greenland ngày càng giữ vai trò quan trọng khi các tuyến hàng hải mới dần hình thành. Đáng chú ý là tuyến đường biển Phương Bắc - tuyến vận tải hàng hải Bắc Cực do Nga khai thác, dài khoảng 5.600km, được xem là tuyến đường ngắn nhất kết nối châu Âu và châu Á, rút ngắn đáng kể so với tuyến hàng hải truyền thống dài khoảng 9.000km phải đi qua kênh đào Suez.

Những chuyển dịch này đã đưa Bắc Cực, trong đó có Greenland, trở thành tâm điểm cạnh tranh địa chiến lược giữa các cường quốc như Mỹ, Nga, Trung Quốc và các nước Bắc Âu. Với vị trí then chốt về quân sự, kinh tế và giao thông hàng hải, Greenland ngày càng nổi lên như một điểm hội tụ lợi ích chiến lược, thu hút sự quan tâm và tính toán ảnh hưởng của nhiều quốc gia.

Trên thực tế, từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1-2025, Tổng thống Donald Trump liên tục mong muốn mua lại Greenland và chỉ trích Đan Mạch là không bảo vệ đúng cách khu vực Bắc Cực. Ông cũng không loại trừ việc sử dụng vũ lực quân sự hoặc áp lực kinh tế để kiểm soát hòn đảo lớn nhất thế giới, cách New York khoảng 4 giờ bay. Những tuyên bố của người đứng đầu Nhà Trắng, từ lời hứa sẽ làm cho người dân Greenland trở nên “giàu có” đến những lời đề nghị cứng rắn hơn, đã gây ra "báo động" ở Đan Mạch.

Động thái mới nhất cho thấy Nhà Trắng tiếp tục theo đuổi tham vọng gia tăng ảnh hưởng chiến lược của Washington tại khu vực Bắc Cực là việc Tổng thống Donald Trump chính thức bổ nhiệm Thống đốc bang Louisiana Jeff Landry làm đặc phái viên phụ trách Greenland vào cuối tháng 12 năm ngoái.

Trong thông điệp đăng tải trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump viết: “Jeff Landry là người hiểu rõ tầm quan trọng sống còn của Greenland đối với an ninh quốc gia Mỹ và sẽ thúc đẩy mạnh mẽ lợi ích của nước Mỹ vì sự an toàn, an ninh và sinh tồn của các đồng minh, cũng như của thế giới”. Trong khi đó, ông Jeff Landry cũng công khai ủng hộ ý tưởng đưa Greenland gia nhập Mỹ, đồng thời khẳng định đây sẽ là điều tuyệt vời cho Greenland và cho nước Mỹ.

Mỹ và Đan Mạch là hai đồng minh lâu năm trong NATO, có lịch sử hợp tác chặt chẽ về quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, những phát biểu và động thái cứng rắn liên quan tới Greenland đã khiến quan hệ song phương xuất hiện những dấu hiệu rạn nứt. Căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Đan Mạch đang đặt ra những hệ lụy đáng lo ngại đối với an ninh khu vực cũng như trật tự quốc tế dựa trên luật pháp, nhất là trong bối cảnh Greenland trở thành tâm điểm của những tính toán địa chiến lược và cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt.

Quỳnh Dương (Theo Politico, Euro News)