Quốc hội thảo luận về dự án Luật Đất đai sửa đổi

Theo chương trình làm việc của Quốc hội, buổi sáng, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Buổi chiều, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trước đó, thảo luận tại tổ về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, nội dung quan trọng nhất trong dự thảo Luật Đất đai là về phân loại đất, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.

Dự thảo lần này đã có những thay đổi đáng kể về quy định phân loại đất, theo hướng không quá chi tiết, phân loại thành 3 nhóm chính gồm: nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất dự trữ phát triển. Việc đổi mới cách phân loại này không chỉ phục vụ cho mục đích quy hoạch mà còn phục vụ cho các nội dung quản lý nhà nước về đất đai như: thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, cũng như tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Vấn đề lớn thứ hai là về thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Thủ tướng cho biết, việc thu hồi đất là để phát triển kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia công cộng; dự thảo luật quy định phải bảo đảm tuân thủ theo Hiến pháp, pháp luật và thể chế hóa Nghị quyết 21 và các nghị quyết khác có liên quan, làm sao chặt chẽ và không lạm dụng việc thu hồi, cũng như không tạo ra những khó khăn cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.

Dự thảo luật sửa đổi tiếp tục kế thừa quy định của Luật Đất đai năm 2024 về thu hồi đất và có đổi mới theo hướng phân thành 6 nhóm theo các tiêu chí rất cụ thể. Các trường hợp cần bổ sung để thu hồi đất phải do Quốc hội quyết định. Thủ tướng đánh giá, như vậy, quy định và đối tượng để thu hồi đất khá cụ thể và chặt chẽ.

Về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, một trong những quan điểm rất mới trong Nghị quyết 21 là chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất. Đây là một trong những tư duy quan trọng nhất của Trung ương khi ban hành Nghị quyết 21 thay thế cho Nghị quyết 18, Thủ tướng nhấn mạnh.

Từ đó, dự thảo luật quy định người có đất bị thu hồi thì được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với mục đích thu hồi, đất khác, nhà ở hoặc bồi thường bằng tiền; được ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ đối với các dự án đô thị; được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.

Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan có thẩm quyền cũng xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả để bảo đảm đầy đủ hạ tầng an sinh xã hội.

"Quan điểm tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất, quan trọng nhất như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhiều lần đề cập, là ngoài chuyện bố trí chỗ ở, nhà ở, còn phải là cuộc sống, sinh kế, hạ tầng như thiết chế văn hóa, trường học, y tế. Dự thảo luật đã cụ thể hóa định hướng đó", Thủ tướng phát biểu.

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, quán triệt theo tinh thần Nghị quyết 21, dự thảo luật cũng quy định rõ các trường hợp phải đấu giá, đấu thầu và các trường hợp không phải đấu giá, đấu thầu để cho các địa phương triển khai, có cơ sở pháp lý chặt chẽ để triển khai.

Về tài chính đất đai và giá đất, dự thảo luật tiếp tục quy định nhà nước quyết định giá đất, nhưng giá đất được xác định theo bảng giá và hệ số điều chỉnh giá đất. Việc định giá phải bảo đảm nguyên tắc là trung thực, khách quan, công khai, minh bạch và phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ, tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất, phải dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan, hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Thủ tướng cho biết, dự thảo luật quy định nguyên tắc chung, còn nội dung chi tiết sẽ được quy định tại các văn bản dưới luật. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất phải được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành. Quy định tại dự thảo luật sẽ giúp đơn giản, minh bạch phương thức xác định giá đất của các dự án và giảm thời gian triển khai và thể chế đúng tinh thần Nghị quyết 21.

Thủ tướng nêu thực trạng, khi giá đất theo thị trường thì các địa phương bắt buộc phải tổ chức dựa trên các kết quả đấu giá rất cao, giá đất cao đẩy vào chi phí của dự án, chưa kể các chi phí khác khi nhà đầu tư còn phải vay vốn, thời gian thực hiện thủ tục hành chính kéo dài… Tất cả những yếu tố này khiến giá nhà đất sẽ rất cao.

Do đó, phải quy định nhà nước điều tiết và quản lý giá đất để phục vụ cho mục tiêu phát triển. Nếu để giá đất quá cao thì địa phương có thể thu ngân sách cao trong một thời điểm nhất định, nhưng hệ lụy đối với phát triển kinh tế xã hội thì rất lớn và như vậy sẽ không bao giờ giải quyết được vấn đề giá nhà đối với những đối tượng ưu tiên.

"Vì thế, tôi nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu ưu tiên là điều tiết giá đất, giá nhà đối với nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê. Và phải chuyển từ tư duy sở hữu nhà sang tư duy nhà nước có trách nhiệm bố trí chỗ ở theo quy định của Hiến pháp", Thủ tướng bày tỏ.

Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, Thủ tướng đồng tình với các ý kiến các đại biểu, có chính sách ưu đãi về đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, song vẫn có cơ chế để quản lý chặt chẽ.

Dự thảo luật cũng quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở tham chiếu cho các mã định danh trong các cơ sở dữ liệu quốc gia và có giá trị sử dụng chính thức.

"Khi dữ liệu đất đai đã "đúng, đủ, sạch, sống" thì người dân đi thực hiện thủ tục hành chính đơn giản, thuận lợi. Và cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu cung cấp thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố", Thủ tướng nêu rõ.

Cùng với đó, Chính phủ chỉ đạo việc quy định mã định danh tại dự thảo Luật Đất đai sửa đổi và dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi để không có mâu thuẫn, chồng chéo. Kế hoạch tổ chức thực hiện Nghị quyết 21 cũng cho phép hoàn thiện dữ liệu đất đai "đúng, đủ, sạch, sống", kết nối liên thông trong năm 2027; việc này phụ thuộc rất nhiều vào nỗ lực của chính quyền địa phương các cấp, cần thời gian và bố trí nguồn lực.

Thủ tướng thông tin, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cập nhật phần mềm để theo dõi tình hình xây dựng dữ liệu đất đai của các địa phương theo giờ và Chính phủ cũng nắm được tiến độ để đôn đốc các địa phương. Khi có đầy đủ cơ sở dữ liệu đất đai thì mới có thể kết nối được với hệ thống dữ liệu về kinh doanh bất động sản và mã định danh của công dân.