Quyền độc lập lãi suất của Fed đối mặt thách thức tại Tòa án Tối cao Mỹ

Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell. Ảnh: THX/TTXVN

Theo đài CNN, phiên tranh luận dự kiến diễn ra lúc 15h ngày 21/1 (giờ Việt Nam) trong vụ kiện của Thống đốc Fed Lisa Cook, người đang thách thức nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm loại bỏ bà khỏi vị trí trong Hội đồng Thống đốc quyền lực của Fed, dựa trên những cáo buộc chưa được chứng minh về gian lận thế chấp.

Tổng thống Trump cho rằng việc bà Cook khai báo hai căn nhà khác nhau là nơi cư trú chính - một hành vi có thể giúp hưởng các điều khoản cho vay ưu đãi hơn - là đủ căn cứ để sa thải bà. Bà Cook, người trước đó được Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm và là nữ thống đốc da màu đầu tiên phục vụ trong Hội đồng Thống đốc Fed, đã phủ nhận mọi hành vi sai trái. Bộ Tư pháp Mỹ hiện đang điều tra các cáo buộc nhằm vào bà Cook, vốn lần đầu được đưa ra bởi các đồng minh của Tổng thống Trump, song chưa đưa ra bất kỳ cáo trạng nào.

Theo Đạo luật Dự trữ Liên bang năm 1935, tổng thống không thể sa thải bất kỳ thành viên nào của Hội đồng Thống đốc Fed, trừ khi “có lý do chính đáng”, thường được hiểu là sự sơ suất nghiêm trọng hoặc hành vi sai trái trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Nếu tòa án phán quyết có lợi cho Tổng thống Trump, điều này có thể giáng đòn mạnh vào tính độc lập của Fed, làm dấy lên lo ngại về mức độ can thiệp chính trị lớn hơn đối với chính sách tiền tệ và gây chấn động các thị trường tài chính toàn cầu. Phán quyết như vậy cũng có thể làm suy yếu đáng kể các rào cản hiện có, cho phép Nhà Trắng dễ dàng cách chức các quan chức Fed bất đồng quan điểm với tổng thống về chính sách lãi suất.

“Mối đe dọa lớn nhất và tức thời nhất đối với Fed chính là Tòa án Tối cao. Chấm hết. Nếu họ phán quyết chống lại Cook, theo tôi, tính độc lập của Fed sẽ biến mất, vì mọi tổng thống sau này sẽ tận dụng tiền lệ đó để cách chức các quan chức”, cựu Chủ tịch Fed chi nhánh Philadelphia Patrick Harker phát biểu tại một diễn đàn ngân hàng trung ương hồi tuần trước.

Một phán quyết có lợi cho Tổng thống Trump cũng sẽ trao cho ông cơ hội bổ nhiệm thêm một người vào Hội đồng Thống đốc Fed.

Chủ tịch Fed Jerome Powell, một bị đơn trong vụ kiện của Thống đốc Cook, đã quyết định trực tiếp tham dự phiên tranh luận cùng với luật sư trưởng của Fed. Các chuyên gia nhận định đây là một động thái thể hiện sự ủng hộ hiếm thấy. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 20/1 cho rằng sự xuất hiện của ông Powell là “một sai lầm nghiêm trọng”.

Vụ kiện của Thống đốc Cook được xem là minh chứng cho sự thất vọng của chính quyền Tổng thống Trump trước việc thiếu quyền kiểm soát đối với lãi suất - một công cụ kinh tế có ảnh hưởng lớn hiện nằm trong tay ngân hàng trung ương.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump và các đồng minh đã gia tăng áp lực lên Fed nhằm buộc cơ quan này hạ lãi suất nhanh hơn. Nhà Trắng nhiều lần chỉ trích Chủ tịch Powell vì không cắt giảm lãi suất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, sau giai đoạn Fed tăng mạnh lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát trong đại dịch.

Tuần trước, ông Powell tiết lộ rằng ông đã bị Bộ Tư pháp triệu tập liên quan đến lời khai trước Quốc hội hồi năm ngoái về dự án cải tạo trụ sở chính của Fed tại Washington, D.C., trị giá 2,5 tỷ USD. Trong một video bác bỏ các cáo buộc, ông Powell cho rằng động thái của Bộ Tư pháp chỉ là cái cớ.

“Mối đe dọa về các cáo buộc hình sự là hệ quả của việc Fed thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi về lợi ích công cộng, chứ không phải theo sở thích của tổng thống”, ông Powell nói trong một tuyên bố tối 18/1.

Tính độc lập của Fed

Mô hình hoạt động của Fed chính là nền tảng bảo đảm cho tính độc lập của chính sách tiền tệ.

Ủy ban hoạch định lãi suất có ảnh hưởng lớn của Fed gồm 12 quan chức, trong đó 7 người do tổng thống bổ nhiệm và phục vụ trong Hội đồng Thống đốc ngân hàng trung ương với nhiệm kỳ luân phiên kéo dài 14 năm. Nhiệm kỳ dài hạn này giúp Fed tránh được những áp lực chính trị mang tính ngắn hạn.

Nếu tòa án “bật đèn xanh” cho việc cách chức nữ thống đốc da màu Cook, điều đó sẽ tạo ra một tiền lệ mà Tổng thống Trump, cũng như các tổng thống trong tương lai, có thể tận dụng để tái định hình Hội đồng Thống đốc và gây sức ép buộc Fed hạ lãi suất, ngay cả khi điều này không phù hợp với các điều kiện kinh tế thực tế.

“Phán quyết trong vụ kiện của bà Cook sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với khả năng của bất kỳ tổng thống nào trong việc định hình cấu trúc của Fed”, Kevin Gordon, Giám đốc nghiên cứu và chiến lược kinh tế vĩ mô tại Charles Schwab, nhận định trong một bản phân tích hồi tuần trước.

Các nhà kinh tế nhìn chung đều đồng thuận rằng việc Fed dựa trên dữ liệu để đưa ra những quyết định khó khăn về lãi suất đã mang lại lợi ích lâu dài cho nền kinh tế Mỹ, trái ngược với một số giai đoạn trong quá khứ. Vào những năm 1970 và đầu thập niên 1980, cựu Chủ tịch Fed Arthur Burns - người có mối quan hệ thân cận với Tổng thống Richard Nixon - đã mắc sai lầm khi không thắt chặt chính sách tiền tệ trong bối cảnh lạm phát gia tăng, do chịu áp lực chính trị trước các kỳ bầu cử. Những sai lầm đó đã góp phần kéo dài giai đoạn đình trệ kinh tế với lạm phát cao và tỷ lệ thất nghiệp lớn.

Fed hiện còn phải đối mặt với một thách thức khác, khi Tổng thống Trump dự kiến sẽ công bố lựa chọn của mình cho vị trí Chủ tịch Fed trong vòng hai tuần tới.

Nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông Powell sẽ kết thúc vào ngày 15/5, song ông vẫn là thành viên Hội đồng Thống đốc đến năm 2028. Ông chưa cho biết liệu có kế hoạch rời Fed hoàn toàn sau khi kết thúc nhiệm kỳ chủ tịch hay không. Cũng chưa rõ Tổng thống Trump có giữ Thống đốc Fed Stephen Miran tại vị hay không, do nhiệm kỳ tạm thời của ông này sẽ hết hạn vào cuối tháng. Các ứng viên hàng đầu cho vị trí Chủ tịch Fed bao gồm Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett; cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh; Thống đốc Fed Christopher Waller; và Giám đốc đầu tư trái phiếu toàn cầu của BlackRock, Rick Rieder.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc