Rà soát, tổ chức lại các chương trình khoa học và công nghệ trong năm 2026

Quang cảnh buổi họp báo của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 4/11. (Ảnh: HÀ LINH)

Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, trong giai đoạn 2016-2025, với các chương trình khoa học, công nghệ đã triển khai đã góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ của Việt Nam. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ các điểm nghẽn. Thứ nhất, nguồn lực còn phân tán; số lượng chương trình, nhiệm vụ tương đối nhiều, trong khi không ít nhiệm vụ còn có quy mô nhỏ, nội dung và mục tiêu còn giao thoa.

Thứ hai, tính liên thông còn hạn chế, kết quả nghiên cứu khoa học chưa được kết nối hiệu quả với các hoạt động phát triển công nghệ, hình thành sản phẩm, ứng dụng và thương mại hóa.

Thứ ba, phương thức quản lý còn thiên về quá trình thực hiện, trong khi việc đánh giá hiệu quả và tác động thực tế của các chương trình chưa được quan tâm đầy đủ.

Chính vì vậy, việc tái cấu trúc nhằm khắc phục những hạn chế này, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới. Tinh thần xuyên suốt của Đề án là chuyển từ cách quản lý theo nhiệm vụ sang quản lý theo mục tiêu, sản phẩm, hiệu quả và tác động thực tế.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, Đề án xác định định hướng tổ chức hệ thống các chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo quốc gia và chuyển đổi số theo sáu nhóm.

Nhóm thứ nhất là phát triển tiềm lực, tập trung phát triển nguồn nhân lực, các tổ chức nghiên cứu, phòng thí nghiệm và hạ tầng khoa học và công nghệ dùng chung.

Nhóm thứ hai là nghiên cứu cơ bản, nhằm tạo ra tri thức mới và nền tảng cho phát triển công nghệ.

Nhóm thứ ba là các chương trình trọng điểm quốc gia, tập trung giải quyết những bài toán lớn, tạo ra sản phẩm và giải pháp phục vụ phát triển đất nước.

Nhóm thứ tư là đổi mới sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Nhóm thứ năm là các chương trình quốc gia đặc biệt, tập trung vào nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và hình thành các sản phẩm công nghệ chiến lược.

Nhóm thứ sáu là chuyển đổi số quốc gia, phục vụ phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và đổi mới phương thức quản trị trên môi trường số.

Ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ ( Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tổ chức rà soát 33 chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Trong đó, có 25 chương trình thuộc thẩm quyền phê duyệt của Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ.

Việc rà soát, tổ chức lại được thực hiện theo hướng rà soát, đánh giá sự cần thiết, kết quả thực hiện, hiệu quả và mức độ chồng lặp giữa các chương trình; xây dựng phương án tổ chức lại, xác định rõ mục tiêu, phạm vi, sản phẩm đầu ra và phương án xử lý đối với từng chương trình; trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo đúng quy định.

Nhấn mạnh việc tổ chức thực hiện việc chuyển tiếp, ông Hoàng Anh Tú cho biết, sẽ bảo đảm xử lý phù hợp các nhiệm vụ, hợp đồng, kinh phí, tài sản và kết quả nghiên cứu đã được hình thành. Trên cơ sở kết quả rà soát, các chương trình có thể được xem xét tiếp tục triển khai, điều chỉnh, tích hợp, thay thế, bãi bỏ hoặc kết thúc. Việc tổ chức lại phải dựa trên đánh giá khách quan, khoa học, bảo đảm đúng thẩm quyền và không làm gián đoạn các nhiệm vụ đã được phê duyệt.

Quan trọng hơn, thông qua quá trình này, sẽ từng bước khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, giảm trùng lặp và tập trung đầu tư cho những nhiệm vụ có quy mô, có trọng tâm, trọng điểm và khả năng tạo ra kết quả thực chất.