Rừng mưa nhiệt đới giữa lòng thành phố

Ngoài ý nghĩa lưu giữ và bảo tồn đa dạng sinh học, nguồn gen quý các loài thực vật rừng đặc trưng và tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới, nơi đây còn mở ra nhiều triển vọng trở thành điểm nghiên cứu, học tập và là điểm nhấn độc đáo phục vụ du lịch sinh thái.

Sau 15 phút chạy xe máy, khu rừng mưa nhiệt đới thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Duyên hải miền Trung cách trung tâm thành phố Huế 10km về phía tây nam, thuộc địa phận phường Thủy Xuân, đã hiện ra trước mắt. Ấn tượng đầu tiên khi bước chân vào khu rừng là các loài cây bản địa như sao, dầu rái... mọc đan xen với thông tạo nên nhiều tầng, nhiều lớp thật kỳ vĩ.

Quanh khu vực hồ Châu Chữ, các hàng tre, trúc với diện tích tương đối lớn được trồng xung quanh, tạo nên cảnh quan văn hóa đặc trưng cho rừng mưa nhiệt đới, trở thành điểm nhấn trong hệ thống Bảo tàng Thiên nhiên Duyên hải miền Trung này. Càng vào sâu khu rừng mưa nhiệt đới, các loài cây gụ - huỷnh, kiền kiền… với thân cây to cao xen kẽ giữa rừng mang nét đặc trưng, tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới. Một số loài nở hoa đỏ rực, hòa quyện với tiếng chim hót và mùi hương tỏa ra từ những cây bụi rậm càng thu hút khách tham quan.

Ông Ngô Thành, Phó Giám đốc Công ty TNHH NN MTV Lâm nghiệp Tiền Phong (Công ty Tiền Phong) vừa hướng dẫn khách tham quan khu rừng, vừa chia sẻ:TP. Huế thuộc vùng Duyên hải miền Trung, với đồi núi chiếm 3/4 diện tích tự nhiên. Đây là vùng giàu tài nguyên động, thực vật rừng của Việt Nam. Tuy nhiên, vì một số nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan, hệ sinh thái rừng bị thu hẹp, cùng với đó là sự mất đi hoặc suy giảm các loài động thực vật quý hiếm.

Trước tình hình đó, thực hiện Quyết định 86/2006/QĐ-TTg, ngày 20/4/2006 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể hệ thống bảo tàng thiên nhiên ở Việt Nam, trong đó có Bảo tàng Thiên nhiên Duyên hải miền Trung tại Huế, từ năm 2013, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) đã tiến hành quy hoạch chi tiết Bảo tàng Thiên nhiên Duyên hải miền Trung gồm các hạng mục: Nhà trưng bày mẫu vật, bảo tàng thiên nhiên tổng hợp, vườn thú, khu rừng mưa nhiệt đới... Trong đó, xây dựng khu rừng mưa nhiệt đới là một hạng mục quan trọng của bảo tàng, nhằm bảo tồn các ưu hợp rừng mưa tiêu biểu của vùng Duyên hải miền Trung, đồng thời bảo tồn các loài thực vật quý hiếm trong khu vực.

Từ năm 2016 đến 2018, hơn 48 loài cây bản địa đặc trưng của vùng Duyên hải miền Trung gồm 4 ưu hợp: gụ - huỷnh, kiền kiền, táu và cẩm liên đã được Công ty Tiền Phong tiến hành trồng trên diện tích quy hoạch hơn 67ha của khu rừng mưa nhiệt đới (trong đó có 1,3 ha các loài tre trúc trồng dọc quanh hồ Châu Chữ). Mỗi ưu hợp có khoảng 16 đến 18 loài, đặc biệt có 1 hoặc 2 loài chiếm ưu thế.

Ông Ngô Thành cho biết, cây giống đa phần lấy từ rừng tự nhiên trong và ngoài địa phương, sau đó tiếp tục chăm sóc tại vườn ươm Công ty Tiền Phong đạt tiêu chuẩn trước khi đưa ra trồng rừng mưa nhiệt đới. Do đó, để sưu tập được nhiều giống cây bản địa đặc hữu, quý hiếm, đặc trưng của khu hệ rừng mưa nhiệt đới không phải chuyện dễ dàng. Mặt khác, tiêu chuẩn cây đưa vào trồng phải trên 2 năm tuổi trở lên với chiều cao từ 80cm đối với cây chậm phát triển và 120cm trở lên đối với cây phát triển trung bình. Chính những tiêu chuẩn khá ngặt nghèo này đòi hỏi thời gian phải chờ từ khi gieo hạt cho đến khi cây giống đạt đúng yêu cầu khá dài.

Hiện nay, các loài cây trồng bản địa đã phát triển, hết giai đoạn chịu bóng, chuyển sang giai đoạn ưa sáng nên đòi hỏi phải có không gian để sinh trưởng và phát triển. Tuy nhiên, do không có khả năng cạnh tranh không gian dinh dưỡng với cây thông nên cây bản địa phát triển rất chậm. Vì vậy, cần phải thực hiện tỉa thưa cây thông theo phương thức tỉa thưa lâm sinh để giải phóng tán, tạo không gian dinh dưỡng hợp lý để cây bản địa sinh trưởng, phát triển tốt hơn.

Vấn đề đặt ra là liệu đến lúc rừng mưa nhiệt đới đã hình thành, diện tích rừng thông có bị “xóa sổ”? Ông Thành lý giải, đặc điểm của rừng cây nhiệt đới (bản địa) phải trồng ở vùng có tán rừng, nên trong thời gian đầu, rừng thông vẫn được giữ nguyên và chỉ phát tỉa cây bụi. Đến nay cây đã lớn, nơi nào cần mở tán rừng thì mới tỉa thưa cây thông theo quy hoạch, thiết kế và giám sát của cơ quan chức năng, nên sẽ không làm ảnh hưởng môi trường cảnh quan rừng thông.

Đang chăm chú đo đường kính, kích thước các loại cây bản địa, ông Lê Hải Đoài, nhân viên quản lý rừng mưa nhiệt đới, thuộc Công ty Tiền Phong nói rằng, rừng mưa nhiệt đới đang dần nên hình hài sẽ góp phần bảo tồn tương đối nguyên vẹn các ưu hợp phổ biến của rừng tự nhiên vùng Duyên hải miền Trung. Không những bảo tồn hệ sinh thái rừng tự nhiên, khu rừng mưa nhiệt đới này còn bảo tồn hiệu quả các loài cây đặc hữu và quý hiếm của khu vực, góp phần nâng cao chất lượng rừng và giảm nhẹ thiên tai phía tây nam của TP. Huế. Các hoạt động trồng, chăm sóc rừng mưa nhiệt đới sẽ thu hút lao động của địa phương tham gia dự án, góp phần phát triển kinh tế - xã hội trong vùng. Giá trị kinh tế của khu rừng mưa còn được khai thác qua hình thức cung cấp hạt giống cho hoạt động trồng rừng trong tương lai.

Cùng tham quan tại khu rừng mưa nhiệt đới, ông Võ Văn Dự, Chủ tịch Hội Chủ rừng Phát triển bền vững TP. Huế (HUE-FOSDA) cho rằng, khu rừng mưa nhiệt đới sẽ cung cấp một sản phẩm độc đáo quan trọng, bổ trợ cho sự hình thành Bảo tàng Thiên nhiên Duyên hải miền Trung. Nơi đây được xem như một mô hình mô phỏng khu rừng tự nhiên thu nhỏ, hội tụ nhiều nguồn gen thực vật quý hiếm của hệ rừng mưa nhiệt đới trong dãy Trường Sơn dọc theo các tỉnh, thành Duyên hải miền Trung và sẽ là “ngôi nhà” cho nhiều loài thú về đây sinh sống. Ngoài chức năng bảo tồn, khu rừng mưa sẽ là nơi đáp ứng nghiên cứu động thái rừng tự nhiên, nghiên cứu đặc điểm sinh thái, khả năng sinh trưởng của các loài cây, cung cấp giống các loài cây bản địa cho các dự án trồng rừng sau này.

Việc đầu tư dự án lâm sinh tại rừng mưa nhiệt đới là một hướng đi rất quan trọng và cần thiết, xét trên nhiều khía cạnh từ môi trường, kinh tế đến xã hội và cả văn hóa. Sự phát triển của cây bản địa giúp phục hồi hệ sinh thái, tăng sức chống chịu với biến đổi khí hậu, cung cấp nơi cư trú cho các loài động - thực vật địa phương. Ngoài ra cây bản địa còn giúp cải thiện chất lượng đất và chống xói mòn.

Khu rừng mưa nhiệt đới này không chỉ là một hình thức đầu tư xanh, mà còn là một chiến lược tổng thể mang lại lợi ích bền vững cho môi trường, người dân và xã hội, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, bảo tồn thiên nhiên song song với phát triển kinh tế. Đặc biệt, đây là cơ sở điều kiện tốt để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng với các sản phẩm như thám hiểm rừng bản địa, vườn bướm, thú, vườn hoa, lâm viên, rừng thiền… kết hợp với các địa điểm di tích lịch sử đặc trưng của Huế, tạo thêm điểm đến mới cho du lịch Huế.