Sản xuất nông nghiệp công nghệ cao gắn với công nghiệp chế biến bền vững

HTX nông nghiệp Sàng Nà Tre, xã Chiềng Mai, sản xuất cà phê đặc sản trong nhà màng.

Đòn bẩy chính sách khoa học công nghệ

Triển khai thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TU ngày 21/1/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Tỉnh ủy đã chỉ đạo UBND tỉnh và các cấp ngành tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quy hoạch hạ tầng, tạo quỹ đất sạch để thu hút các nhà đầu tư lớn vào các vùng cây ăn quả, bò sữa và chè. Triển khai Nghị quyết số 128/2020/NQ-HĐND giúp doanh nghiệp và HTX giảm bớt gánh nặng chi phí thông qua việc miễn giảm tiền thuê đất, hỗ trợ lãi suất và kinh phí mua sắm máy móc, đổi mới công nghệ chế biến. Tỉnh cũng tích cực kêu gọi đầu tư xây dựng các nhà máy, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, tạo thành chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với nông dân để đảm bảo đầu ra ổn định. Đồng thời, tổ chức các chương trình đào tạo, khuyến nông và chuyển giao khoa học công nghệ.

Giai đoạn 2021-2025, Nghị quyết số 128/2020/NQ-HĐND đã hỗ trợ trên 19,4 tỷ đồng cho 318 lượt doanh nghiệp, HTX phát triển thương hiệu và thị trường; hỗ trợ trên 25 tỷ đồng để các HTX làm giao thông nội đồng vào khu sản xuất, xây dựng nhà xưởng sơ chế, nhà kho bảo quản; triển khai thực hiện 9 dự án hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất đã tạo ra bước tiến về chất lượng giống và kỹ thuật canh tác. Từ năm 2015 đến nay, ngành khoa học và công nghệ đã huy động 94 tỷ đồng ngân sách nhà nước và 193 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách để triển khai 18 nhiệm vụ, tập trung vào ứng dụng các công nghệ mới (công nghệ tự động, bán tự động, công nghệ sinh học, công nghệ thông tin) trên các đối tượng cây con chủ lực. Thành quả từ các chương trình nghiên cứu khoa học công nghệ là sự ra đời của 21 tiến bộ kỹ thuật cùng hàng loạt quy trình công nghệ tiên tiến được chuyển giao hiệu quả vào thực tiễn sản xuất. Nhờ sự tiếp sức từ các dự án khoa học công nghệ, nhiều doanh nghiệp và trang trại đã làm chủ được công nghệ hiện đại, giảm giá thành sản phẩm, tăng năng suất lao động, hình thành nên các chuỗi liên kết giá trị bền vững giữa doanh nghiệp và hộ nông dân, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp địa phương từ sản xuất truyền thống sang quy mô hàng hóa công nghiệp. Đến nay, việc cơ giới hóa đã đạt 100% ở khâu làm đất đối với cây mía, chè, cao su và trên 50% đối với các loại cây trồng khác. Cùng với đó, các doanh nghiệp, HTX và nông dân áp dụng công nghệ tưới (nhỏ giọt, phun...) tiết kiệm nước gần 3.900 ha; áp dụng trên 31.600 ha sản xuất nông nghiệp hữu cơ, VietGAP và tiêu chuẩn tương đương.

Trong lĩnh vực chăn nuôi việc ứng dụng các công nghệ hiện đại đã tạo những bước đột phá về năng suất và chất lượng giống. Ngành chăn nuôi đã làm chủ quy trình thụ tinh nhân tạo và sản xuất phôi phân định giới tính với tỷ lệ thành công cao, giúp cung ứng nguồn giống chất lượng tương đương nhập khẩu nhưng chi phí thấp hơn 15%. Đồng thời, việc chọn tạo thành công các dòng lợn giống thuần chủng (Yorkshire, Landrace, Duroc) có năng suất sinh sản và tốc độ sinh trưởng vượt trội, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Bứt phá nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Ứng dụng công nghệ cao đã giúp nông nghiệp Sơn La bứt phá từ mô hình tự cấp sang sản xuất hàng hóa giá trị gia tăng. Điểm cốt lõi của sự thay đổi chính là việc chuẩn hóa quy trình sản xuất và hiện đại hóa tư duy của người nông dân. Thay vì canh tác dựa vào kinh nghiệm và thời tiết, nông dân Sơn La hiện nay đã làm chủ kỹ năng quản trị, tối ưu hóa chi phí và sản xuất theo đơn đặt hàng của thị trường toàn cầu. Nông dân đã làm chủ các kỹ thuật tiên tiến trong trồng trọt, như: Chọn tạo, nhân giống, ghép cải tạo, rải vụ, hay các phương pháp chuyên sâu như ghép đoạn cành trên cây bơ và kích thích vô tính trên thanh long ruột đỏ... giúp nhân rộng các giống cây trồng mới năng suất, chất lượng cao. Bên cạnh đó, công nghệ bảo quản sau thu hoạch, quy trình sản xuất đã được tối ưu hóa, giúp giảm thiểu tổn thất và nâng cao giá trị thương phẩm. Trong lĩnh vực chăn nuôi và thủy sản cũng đạt được những tiến bộ trong kỹ thuật cấy chuyển phôi bò sữa thuần chủng tại Mộc Châu, phối giống nhân tạo Brahman, hay ứng dụng công nghệ đẻ vuốt và lai xa để tạo ra các dòng cá giống đơn tính chất lượng cao.

Công nhân Công ty cổ phần Mía đường Sơn La vận hành máy móc sản xuất hiện đại.

Hiện nay, toàn tỉnh đã công nhận 9 vùng nông nghiệp công nghệ cao, tập trung vào các sản phẩm chủ lực như chè, bò sữa, cà phê, na, xoài, nhãn và mận hậu... tạo nền tảng sản xuất chất lượng cao. Có 11 doanh nghiệp và HTX đạt tiêu chuẩn khoa học và công nghệ, chiếm 91,7% tổng số doanh nghiệp khoa học và công nghệ trên địa bàn. Toàn tỉnh có 214 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm 5 sao; 31 sản phẩm nông sản mang địa danh của tỉnh được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp văn bằng bảo hộ, trong đó có 2 sản phẩm được bảo hộ dưới hình thức chỉ dẫn địa lý). Toàn tỉnh xây dựng 262 chuỗi cung ứng an toàn, xây dựng 218 mã số vùng trồng trên 3.142 ha không chỉ quản lý chất lượng, còn mở rộng xuất khẩu cho nông sản Sơn La.

Công ty CP Phúc Sinh Sơn La đã khẳng định vai trò dẫn dắt khi phối hợp xây dựng thành công vùng trồng cà phê công nghệ cao quy mô 670 ha tại khu vực Mai Sơn với 876 hộ dân tham gia và liên kết với 2.000 hộ xây dựng vùng nguyên liệu 2.000 ha, tạo ra nguồn cung ổn định từ 15.000 - 18.000 tấn cà phê tươi mỗi năm.

Ông Lò Văn Cương, bản Nà Khoang, xã Mường Chanh, chia sẻ: Gia đình có 1,8 ha cà phê liên kết sản xuất với Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La trồng ứng dụng công nghệ cao, được Công ty cung ứng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, tư vấn quản lý dịch bệnh, dinh dưỡng cây trồng và tuân thủ quy trình sản xuất cà phê xuất khẩu. Toàn bộ cà phê tươi được bán cho Công ty với giá cao hơn thị trường, giúp yên tâm sản xuất và không lo đầu ra.

Trên địa bàn đã hình thành mạng lưới liên kết sản xuất tập trung, hiệu quả, điển hình như: Công ty CP Mía đường Sơn La liên kết với 12.000 hộ dân, sản xuất vùng mía nguyên liệu 10.000 ha mía; Công ty BHL thu mua ổn định 70.000 tấn sắn tươi mỗi năm và Trung tâm Doveco đã xây dựng vùng nguyên liệu rau củ rộng gần 700 ha... Hệ thống 560 cơ sở chế biến, nổi bật là 17 nhà máy lớn đặt ngay tại địa phương, đang là điểm tựa tin cậy để bà con nông dân yên tâm sản xuất. Mô hình khép kín này giúp nông sản được thu mua, chế biến tại chỗ, vừa giảm chi phí vận chuyển, vừa tăng giá trị sản phẩm, đưa nông nghiệp Sơn La phát triển theo hướng công nghiệp hiện đại.

Mô hình trồng ngo hạ đen trong nhà lưới của Công ty TNHH nông lâm nghiệp Sông Mã.

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Việc kiên trì đưa khoa học công nghệ vào đồng ruộng đã thay đổi thực chất đời sống nông dân. Nhờ kỹ thuật rải vụ và canh tác nhà kính, bà con đã làm chủ được thời điểm thu hoạch, tránh “được mùa mất giá” và tăng thu từ nông sản trái vụ. Đồng thời, việc chuẩn hóa vùng trồng VietGAP và đầu tư kho lạnh, sơ chế đã thúc đẩy hoạt động xuất khẩu. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp đạt 6,76%, với giá trị thu hoạch trên mỗi héc-ta đất trồng trọt đạt 73 triệu đồng và mặt nước thủy sản đạt 115 triệu đồng. Đặc biệt, xuất khẩu nông sản đạt 208 triệu USD, chiếm 97% giá trị xuất khẩu toàn địa bàn.

Giai đoạn 2025-2030, tỉnh Sơn La đặt mục tiêu trở thành trung tâm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và chế biến nông sản hàng đầu vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Hiện nay, tỉnh đang tập trung xây dựng Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao quy mô gần 200 ha tại xã Tân Yên; tập trung nâng cao giá trị trên mỗi héc-ta canh tác và tăng sức cạnh tranh cho các mặt hàng chủ lực. Đẩy mạnh chế biến không chỉ giúp tăng thu nhập cho bà con nông dân và tạo thêm nhiều việc làm tại chỗ mà còn là giải pháp then chốt để bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và tạo đà phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho toàn tỉnh.

Thu Trang