Sáng tạo IP văn hóa mang đến những diện mạo mới cho di sản Phở

Phở đã trở thành một món ăn mang tính biểu tượng ẩm thực của Việt Nam. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Phở có thể trở thành cảm hứng cho hội họa, trò chơi tương tác, một website hay những sản phẩm lưu niệm mang dấu ấn văn hóa Hà Nội. Với 600 tác phẩm gửi về sau hơn hai tháng phát động, cuộc thi Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể “Phở” Hà Nội năm 2026 cho thấy hướng tiếp cận đáng chú ý: đưa di sản ra khỏi những khuôn mẫu quen thuộc để tiếp tục hiện diện trong đời sống bằng ngôn ngữ sáng tạo của thời đại mới.

Sáng nay, ngày 14/11, tại Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức các hoạt động thuộc Không gian sáng tạo di sản văn hóa ẩm thực phở Hà Nội và trao giải cuộc thi. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, với thông điệp “Sáng tạo từ di sản - Lan tỏa tinh hoa Phở Hà Nội.”

Không dừng ở việc tìm kiếm những cách thể hiện mới cho một món ăn đã trở thành biểu tượng ẩm thực, cuộc thi hướng tới xây dựng hệ thống nhận diện, hình ảnh và các sản phẩm sở hữu trí tuệ (IP) văn hóa từ di sản phở. Đây cũng là cách kết nối giá trị truyền thống với thiết kế, mỹ thuật, truyền thông, xuất bản và các lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Nơi di sản trở thành chất liệu sáng tạo

Được phát động từ ngày 24/7 đến 30/9/2026, cuộc thi thu hút đông đảo tác giả, nhóm tác giả với khoảng 600 tác phẩm. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng tham gia mà còn ở sự đa dạng của các ý tưởng. Phở được khai thác qua tranh ký họa, thiết kế hình ảnh, trò chơi, website và nhiều sản phẩm ứng dụng khác.

Nếu trước đây, câu chuyện về phở thường được kể qua hương vị, cách chế biến, bí quyết nấu nước dùng hay những hàng quán lâu đời, thì nay, các tác giả đã thử tiếp cận di sản từ nhiều góc nhìn. Một món ăn quen thuộc được chuyển hóa thành hình ảnh thị giác, trải nghiệm tương tác và những vật phẩm có khả năng đi vào đời sống thường nhật.

"Game nấu phở" là sản phẩm sáng tạo đạt giải Nhì.

Sự thay đổi trong cách kể chuyện ấy có ý nghĩa đối với việc bảo tồn di sản. Bởi một di sản chỉ thực sự có sức sống khi không ngừng được cộng đồng thực hành, tiếp nhận và trao truyền. Những hình thức sáng tạo mới, nếu được xây dựng trên nền tảng hiểu biết và tôn trọng giá trị gốc, có thể giúp di sản tiếp cận những nhóm công chúng khác nhau, đặc biệt là người trẻ.

Theo thông tin từ Ban tổ chức, một số sản phẩm dự thi đã được hoàn thiện, đưa vào sản xuất thành đồ lưu niệm và nhận được sự quan tâm của công chúng. Một số ý tưởng khác có tiềm năng tiếp tục đầu tư, phát triển để ứng dụng trong thực tế. Từ một cuộc thi sáng tạo, những kết quả bước đầu này mở ra khả năng hình thành các sản phẩm văn hóa có giá trị sử dụng, khả năng nhận diện và sức lan tỏa.

Tuy nhiên, việc chuyển hóa di sản thành sản phẩm sáng tạo không đơn thuần là thay đổi hình thức thể hiện. Điều quan trọng là phải giữ được câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm, từ lịch sử hình thành, tri thức ẩm thực đến những tập quán, ký ức và nếp sống đã làm nên bản sắc phở Hà Nội. Giá trị sáng tạo chỉ thực sự bền vững khi không làm mờ đi những yếu tố cốt lõi của di sản.

Từ một món ăn đến nguồn lực văn hóa

Sau nhiều vòng chấm chọn, Ban tổ chức trao 20 giải thưởng, gồm 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 3 giải Ba, 3 giải do nhà tài trợ trao tặng và 11 giải Khuyến khích. Giải Nhất thuộc về tác phẩm “Cho một phở tái” của tác giả Tôn Nữ Mai Trang, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp.

Tác phẩm lựa chọn hình ảnh bát phở tái làm trung tâm, bao quanh là những gia vị đặc trưng như chanh, hoa hồi, quế, hành thơm và quẩy. Đáng chú ý, tác giả còn đưa biểu tượng cầu Thê Húc cùng họa tiết vân mây cổ vào bố cục, tạo sự kết nối giữa văn hóa ẩm thực và những dấu ấn kiến trúc, mỹ thuật truyền thống của Hà Nội.

Giải Nhất thuộc về tác phẩm “Cho một phở tái” của tác giả Tôn Nữ Mai Trang, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp.

Cách thể hiện giàu tính mỹ thuật này không chỉ tái hiện hình ảnh một món ăn mà còn gợi ra không gian văn hóa gắn với phở. Từ nguyên liệu, gia vị đến những biểu tượng đặc trưng của Thủ đô, tác phẩm cho thấy một di sản ẩm thực có thể được kể bằng ngôn ngữ nghệ thuật mà vẫn giữ được những dấu hiệu nhận diện riêng.

Phát biểu tại lễ trao giải, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội Trương Minh Tiến cho rằng, chương trình không chỉ khép lại mùa thi đầu tiên mà còn mở ra những cơ hội mới trong hành trình đưa di sản phở Hà Nội đến gần hơn với công chúng. Ông kỳ vọng các tác phẩm có giá trị sẽ tiếp tục được hoàn thiện, phát triển và ứng dụng vào thực tiễn, từng bước hình thành những sản phẩm IP văn hóa có bản sắc, sức lan tỏa và giá trị kinh tế.

Trong khuôn khổ chương trình, không gian trưng bày sáng tạo di sản ẩm thực phở Hà Nội được khai mạc, cùng các hoạt động trình diễn, trải nghiệm và thưởng thức phở. Tọa đàm “Giữ gìn hương vị Phở Hà Nội” cũng là dịp để trao đổi về việc bảo vệ giá trị truyền thống trong bối cảnh món ăn ngày càng được tiếp cận dưới nhiều hình thức mới.

Phở Hà Nội đã được ghi danh vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Thành phố đang hướng tới xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO ghi danh di sản vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội Trương Minh Tiến phát biểu.

Trên hành trình đó, bảo tồn không chỉ là lưu giữ công thức, kỹ thuật chế biến hay những địa chỉ ẩm thực lâu đời, mà còn là gìn giữ tri thức, tập quán và không gian văn hóa đã tạo nên sức sống của phở trong cộng đồng.

Cuộc thi sáng tạo IP văn hóa từ di sản phở vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động tôn vinh tác phẩm. Khi những giá trị văn hóa được chuyển tải thành sản phẩm có khả năng ứng dụng, tiếp cận công chúng và tạo ra giá trị kinh tế, di sản có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại.

Chính vì thế, điều cần hướng tới không phải là thương mại hóa bằng mọi giá, mà là tạo dựng những sản phẩm sáng tạo có bản sắc, để càng được lan tỏa, giá trị văn hóa của phở càng được nhận diện và trân trọng./.