'Sát thủ' Nipah rình rập mâm cơm: Bộ Y tế báo động khẩn toàn quốc

Ngày 29.1.2026, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết đã ban hành văn bản chỉ đạo các sở, ngành liên quan siết chặt biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm trong phòng, chống bệnh do vi rút Nipah, nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh nguy cơ lây truyền bệnh qua thực phẩm và tiếp xúc trực tiếp với động vật đang trở thành mối lo ngại hiện hữu của ngành y tế dự phòng.

Vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ lây truyền qua thực phẩm và yêu cầu người dân tuyệt đối không ăn trái cây bị động vật cắn - Ảnh: minh họa

Hạn chế tiếp xúc, chế biến, ăn thực phẩm có nguồn gốc từ động vật hoang dã

Theo Cục An toàn thực phẩm, mức độ nguy hiểm của vi rút Nipah không chỉ thể hiện ở biểu hiện lâm sàng mà còn ở phân loại pháp lý trong hệ thống y tế quốc gia. Tại Việt Nam, bệnh do vi rút Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nhóm A – nhóm bệnh đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao.

Cơ chế lây truyền của vi rút Nipah rất đa dạng và phức tạp, gây nhiều thách thức cho công tác kiểm soát. Vi rút có thể lây từ động vật sang người, trong đó dơi ăn quả, gia súc và vật nuôi được xác định là những vật chủ trung gian quan trọng.

Đáng chú ý, bệnh còn có thể lây qua thực phẩm hoặc các vật phẩm đã bị nhiễm vi rút. Trong cộng đồng, sự lây truyền từ người sang người xảy ra thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hoặc dịch bài tiết của người bệnh, khiến tốc độ phát tán trở nên khó kiểm soát nếu không kịp thời áp dụng các biện pháp cách ly.

Trước tình hình trên, Cục An toàn thực phẩm xác định truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất. Các địa phương được yêu cầu đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền một cách sâu rộng, không chỉ tới người dân mà còn bao phủ toàn bộ các cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm trên địa bàn.

Phương thức truyền thông cần được đổi mới, kết hợp hài hòa giữa hình thức truyền thống và các nền tảng truyền thông số, nhằm bảo đảm thông tin đến được với mọi tầng lớp nhân dân. Nội dung tuyên truyền tập trung cung cấp kiến thức cơ bản về bệnh Nipah, từ đường lây truyền, biện pháp phòng ngừa đến các dấu hiệu nhận biết sớm, giúp người dân không hoang mang nhưng cũng không chủ quan.

Một trong những khuyến cáo quan trọng nhất là thắt chặt thói quen tiêu dùng và chế biến thực phẩm hằng ngày. Người dân cần hạn chế tiếp xúc, chế biến hoặc sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ động vật hoang dã, đặc biệt là dơi ăn quả – nguồn mang mầm bệnh tự nhiên phổ biến của vi rút Nipah.

Bên cạnh đó, ý thức về vệ sinh an toàn thực phẩm cần được nâng cao, tuyệt đối không sử dụng trái cây hoặc thực phẩm có dấu hiệu bất thường như bị động vật hoang dã liếm, cắn, gặm nhấm hoặc ăn dở. Những vết tích tưởng chừng nhỏ trên bề mặt trái cây có thể là nơi chứa lượng vi rút lớn, tiềm ẩn nguy cơ xâm nhập trực tiếp vào cơ thể người.

Thiết lập quy trình phản ứng nhanh khi có sự cố

Song song với vận động người dân, công tác giám sát chuyên môn tại các cơ sở thực phẩm được nâng lên mức cảnh báo cao. Các địa phương phải tăng cường kiểm tra việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và vệ sinh cá nhân tại tất cả cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn.

Đặc biệt, việc theo dõi sức khỏe định kỳ đối với nhân viên trực tiếp tham gia chế biến thực phẩm là yêu cầu bắt buộc. Nhóm lao động có lịch sử di chuyển phức tạp, nhất là những người từng đi qua hoặc trở về từ các quốc gia đang ghi nhận ca bệnh Nipah, cần được giám sát chặt chẽ. Đây được xem là “mắt xích” dễ tổn thương nhất trong chuỗi cung ứng thực phẩm nếu mầm bệnh xâm nhập vào bếp ăn tập thể hoặc nhà máy chế biến.

Quy trình phản ứng nhanh cũng được quy định rõ đối với các cơ sở thực phẩm khi phát hiện người lao động có dấu hiệu sức khỏe bất thường. Những triệu chứng cần đặc biệt lưu ý gồm sốt đột ngột, đau đầu dữ dội, chóng mặt, ho, khó thở. Khi các biểu hiện này đi kèm yếu tố dịch tễ như từng đi qua vùng dịch, tiếp xúc với ca bệnh hoặc nghi mắc bệnh, tiếp xúc với gia súc, vật nuôi chết bất thường hay động vật hoang dã, cơ sở phải lập tức triển khai biện pháp xử lý.

Ngay cả trường hợp người lao động khai báo đã ăn trái cây bị động vật cắn phá cũng được xem là căn cứ quan trọng để áp dụng biện pháp cách ly. Trong mọi tình huống nghi ngờ, chủ cơ sở phải báo cáo ngay cho Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) địa phương để được hướng dẫn chuyên môn và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định.

Để tránh rơi vào thế bị động, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu các đơn vị chức năng luôn duy trì trạng thái sẵn sàng cao nhất. Các địa phương cần rà soát, chuẩn bị đầy đủ kế hoạch, phương án, nhân lực và trang thiết bị y tế cần thiết. Mục tiêu là kịp thời xử lý, khoanh vùng triệt để ngay khi xuất hiện sự cố liên quan đến vi rút Nipah, bảo vệ an toàn tính mạng và sức khỏe cộng đồng.

Cuộc chiến chống vi rút Nipah đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và mỗi người dân, nhằm xây dựng “lá chắn” phòng thủ vững chắc trước “tử thần” giấu mặt này.

Hồ Quang