Sáu năm, hai tổng thống và một ứng dụng TikTok

Ảnh minh họa.

ByteDance mới đây xác nhận đã hoàn tất thỏa thuận trị giá khoảng 14 tỷ USD nhằm thành lập một công ty con của TikTok tại Mỹ, qua đó tránh nguy cơ bị cấm hoàn toàn theo luật liên bang. Thỏa thuận này đặt dấu chấm hết, ít nhất là trước mắt, cho một trong những hồ sơ quản lý công nghệ phức tạp và gây tranh cãi nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Theo công bố của ByteDance, TikTok Mỹ sẽ do một nhóm nhà đầu tư dẫn dắt gồm Oracle, Silver Lake và MGX (công ty đầu tư trí tuệ nhân tạo có trụ sở tại Abu Dhabi). Mỗi bên nắm giữ 15% cổ phần trong liên doanh mới. ByteDance, công ty mẹ có trụ sở tại Bắc Kinh, sẽ giữ lại 19,9%.

TikTok Mỹ được mô tả là “phần lớn thuộc sở hữu của người Mỹ”, hoạt động theo các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt về dữ liệu, thuật toán, kiểm duyệt nội dung và an ninh phần mềm.

Theo ByteDance, mô hình này sẽ cho phép hơn 200 triệu người dùng và 7,5 triệu doanh nghiệp Mỹ tiếp tục hoạt động trên nền tảng, trong khi đáp ứng các yêu cầu an ninh quốc gia mà Washington đặt ra suốt nhiều năm qua.

Ông Adam Presser, cựu lãnh đạo Bộ phận tin cậy và an toàn của TikTok, được bổ nhiệm làm Giám đốc điều hành TikTok Hoa Kỳ.

Tổng thống Donald Trump nhanh chóng ca ngợi thỏa thuận trên mạng xã hội Truth Social: “Tôi rất vui vì đã giúp cứu TikTok! Giờ đây nó thuộc sở hữu của những người yêu nước và các nhà đầu tư Mỹ vĩ đại”.

Khởi đầu của những "giằng co" xoay quay TikTok bắt đầu từ tháng 8/2020, khi Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên ký sắc lệnh yêu cầu Bộ Thương mại Mỹ hạn chế giao dịch với ByteDance với cáo buộc TikTok cho phép chính phủ Trung Quốc tiếp cận dữ liệu người dùng Mỹ.

Sắc lệnh đưa ra tối hậu thư 45 ngày buộc ByteDance phải bán phần lớn cổ phần TikTok cho một thực thể Mỹ, nếu không ứng dụng sẽ bị gỡ khỏi App Store và Google Play. ByteDance lập tức kiện chính phủ Mỹ, gọi sắc lệnh là phi lý. Tháng 9/2020, TikTok thắng kiện khi một thẩm phán liên bang chặn lệnh cấm.

Cục diện tưởng chừng hạ nhiệt khi cựu Tổng thống Joe Biden nhậm chức tháng 1/2021. Đến tháng 6/2021, Biden thu hồi sắc lệnh của Trump, thay bằng cách tiếp cận “dựa trên bằng chứng”, yêu cầu rà soát ứng dụng.

Tháng 4/2024, Quốc hội Mỹ thông qua dự luật buộc ByteDance phải bán TikTok trong vòng 270 ngày, nếu không nền tảng này sẽ bị cấm tại Mỹ. Tổng thống Biden ký luật, đưa TikTok trở lại tâm bão. ByteDance phản đối kịch liệt. CEO Shou Zi Chew đăng video trấn an người dùng: “Chúng tôi sẽ không đi đâu cả".

Nhưng cục diện tiếp tục thay đổi nhanh chóng sau cuộc bầu cử tháng 11/2024, khi ông Donald Trump giành chiến thắng và trở lại Nhà Trắng. Tháng 12/2024, tòa phúc thẩm liên bang duy trì lệnh cấm TikTok. Tòa án Tối cao sau đó cũng bác yêu cầu hoãn thi hành.

Ngày 18/1/2025, TikTok chính thức “tắt sóng” tại Mỹ. Chỉ 12 giờ sau, ông Trump, khi đó chưa nhậm chức, tuyên bố sẽ gia hạn thời hạn và “thực hiện một thỏa thuận để bảo vệ an ninh quốc gia”. Ngày 20/1, trong ngày đầu tiên tại nhiệm, ông Trump ký sắc lệnh trì hoãn lệnh cấm 75 ngày, dù TikTok vẫn tạm thời vắng mặt trên các kho ứng dụng.

Tháng 2/2025, TikTok trở lại App Store và Google Play. Đến tháng 4, Trump tiếp tục gia hạn thêm 75 ngày, thừa nhận thỏa thuận “cần nhiều công việc hơn”.

Theo Reuters, trong giai đoạn này, Trung Quốc đã tạm dừng các cuộc đàm phán với Mỹ, được xem là động thái đáp trả các đợt áp thuế sâu rộng của Washington. Bắc Kinh cho rằng lệnh cấm TikTok là một phần trong chiến lược kìm hãm công nghệ Trung Quốc.

Tháng 7/2025, ông Trump tuyên bố người mua TikTok sẽ sớm được công bố, mô tả đó là “một nhóm người rất giàu có”. Cùng lúc, Reuters tiết lộ TikTok đang phát triển phiên bản M2 – một ứng dụng chỉ dành cho Mỹ, dự kiến ra mắt tháng 9/2025 và thay thế hoàn toàn TikTok cũ vào năm 2026.

Tháng 8/2025, Nhà Trắng thậm chí mở tài khoản TikTok chính thức, với video Trump tuyên bố: “Tôi là tiếng nói của bạn”. Một hình ảnh mang tính biểu tượng, từ cấm, sang tận dụng nền tảng.

Đến tháng 9/2025, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gặp các đối tác Trung Quốc tại Madrid (Tây Ban Nha), cho biết thời hạn chuyển giao quyền sở hữu đã tạo áp lực buộc Bắc Kinh phải đàm phán. Khi ấy, ông cũng cho biết thời hạn có thể được kéo dài thêm 90 ngày để cho phép thỏa thuận hình thành.

Cuối cùng, TikTok, với thỏa thuận trị giá 14 tỷ USD, cũng đã đáp ứng các yêu cầu bảo mật dữ liệu của Mỹ. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định công ty Mỹ sẽ kiểm soát cách thuật toán phân phối nội dung. Oracle sẽ vận hành và giám sát thuật toán trong môi trường đám mây tại Mỹ, với dữ liệu người dùng Mỹ được tách biệt.

Ông Trump tuyên bố Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đồng ý với thỏa thuận và công khai cảm ơn ông Tập trên Truth Social. Trong khi đó, đại diện Trung Quốc cho biết họ “tôn trọng mong muốn của doanh nghiệp” và hoan nghênh các giải pháp tuân thủ luật pháp Trung Quốc.

Hạ Chi