Sau nâng hạng, dòng vốn chủ động chờ doanh nghiệp chứng minh

Hai loại dòng vốn, hai logic khác nhau

Dòng vốn đầu tiên đi theo quy tắc, nên có thể tính trước từng đồng. Các quỹ mô phỏng chỉ số buộc phải mua khi một thị trường vào rổ, khối lượng tính theo tỷ trọng, thời điểm do FTSE ấn định. Theo dự báo của SSI Research, nhóm quỹ Vanguard mô phỏng bộ chỉ số FTSE GEIS mua ròng khoảng 240,49 triệu USD trong phiên 18/9, phiên giao dịch cuối cùng trước ngày hiệu lực, tương ứng 10% tỷ trọng có thể đầu tư. Các đợt tiếp theo thêm 20% vào tháng 3/2027, 35% vào tháng 6/2027 và 35% còn lại vào tháng 9/2027. Cộng cả bốn đợt, sáu quỹ Vanguard lớn có thể giải ngân khoảng 2,405 tỷ USD trong kịch bản cơ sở.

Đoàn doanh nghiệp Việt Nam lưu lại khoảnh khắc tại Quảng trường Thời đại (New York) trong tuần thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng.

Dòng vốn thứ hai đi theo lựa chọn của con người, nên không ai ấn định được. Chuyên gia SSI kỳ vọng tổng vốn ngoại vào thị trường trong 12 tháng tới có thể đạt khoảng 10 tỷ USD nếu tính cả quỹ chủ động, gấp hơn bốn lần phần giải ngân dự kiến của sáu quỹ Vanguard. Khoảng chênh ấy phần lớn thuộc về những nhà đầu tư có quyền chọn mua hoặc không mua, nên mỗi doanh nghiệp phải tự giành lấy bằng kết quả kinh doanh và chất lượng thông tin công bố.

Kinh nghiệm của các thị trường đi trước

Theo phân tích của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), các thị trường được FTSE nâng hạng thường ghi nhận giao dịch tăng mạnh quanh thời điểm đưa vào chỉ số, song mức tăng ấy hiếm khi duy trì lâu dài. Lợi suất trung vị của nhóm này sau 12 tháng kể từ khi được đưa vào chỉ số là âm 10,5%. Khi lực mua bắt buộc kết thúc mà nhà đầu tư chủ động chưa thấy lý do ở lại, thị trường quay về mặt bằng nội tại của nó.

Dòng tiền tại chứng khoán Việt Nam trong tháng 9 cho thấy cả hai chiều. Trong tuần 14 đến 18/9, khối ngoại mua ròng khoảng 2.679 tỷ đồng trên HoSE. Sang phiên 21/9, ngày nâng hạng có hiệu lực, VN-Index mở cửa trong sắc xanh rồi đảo chiều, đóng cửa giảm 15,99 điểm xuống 1.799,67 điểm, khối ngoại quay lại bán ròng khoảng 668 tỷ đồng trên HoSE. Tính từ đầu năm, khối ngoại vẫn bán ròng hơn 90 nghìn tỷ đồng trên sàn này. Một tuần mua ròng chưa đủ để đảo chiều xu hướng của chín tháng.

Thanh khoản là điều kiện kỹ thuật đầu tiên

Với một quỹ quản lý hàng chục tỷ USD, câu hỏi đầu tiên là có bán ra được hay không khi cần, trước cả chuyện cổ phiếu nào tốt. Tại sự kiện “Viet Nam Becoming” do SSI tổ chức ngày 18/9 tại Hà Nội, chuyên gia của Morgan Stanley dự báo giá trị giao dịch của thị trường có thể tăng từ khoảng 800 triệu USD mỗi ngày lên 3 đến 4 tỷ USD trong một năm tới, nếu các điều kiện hiện tại được duy trì.

Mức thanh khoản ấy phụ thuộc vào lượng hàng hóa thực sự giao dịch được. Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nêu các ưu tiên tiếp theo gồm thêm những đợt IPO của doanh nghiệp lớn, niêm yết doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước và tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Theo ông, khi vốn hóa thị trường tăng lên, Việt Nam có cơ hội đạt tỷ trọng và mức phân bổ lớn hơn trong các chỉ số quốc tế.

Thông điệp chúc mừng Việt Nam nâng hạng thị trường tại Quảng trường Thời đại.

Ông Tanwa Chinnapha, Giám đốc Đầu tư Trực tiếp của Kiatnakin Phatra Financial Group, người theo dõi thị trường Việt Nam khoảng một thập kỷ, cho rằng nâng hạng mới mang lại sự hiện diện của quỹ thụ động và sự chú ý của quỹ chủ động. Giai đoạn để dòng tiền ở lại dài hạn đòi hỏi một hệ thống doanh nghiệp đủ lớn, đủ minh bạch, để quỹ tổ chức rót được khoản vốn đáng kể mà không đẩy giá lên vì thanh khoản quá mỏng.

Phần việc nằm trong nội bộ doanh nghiệp

Sau hạ tầng là phần không cơ quan quản lý nào làm thay được. “Nhà đầu tư không sở hữu GDP, họ sở hữu từng doanh nghiệp cụ thể”, ông Tanwa nói. Ông chia doanh nghiệp niêm yết Việt Nam thành hai nhóm: nhóm đã chứng minh khả năng tăng trưởng lợi nhuận ổn định qua thời gian; nhóm đang tích lũy tài sản, xây hệ sinh thái, cần thêm minh bạch và quản trị để được tin tưởng đầy đủ. Hai nhóm đều có thể tạo lợi suất cho cổ đông, nhưng đòi hỏi hai mức độ niềm tin khác nhau.

Ở phía nhà đầu tư, ông Ngô Vinh Tuấn, Trưởng bộ phận đầu tư của VinaCapital, không đồng tình với nhận định doanh nghiệp niêm yết Việt Nam kém minh bạch hơn châu Âu hay Mỹ. Theo ông, tại Việt Nam, ngay cả nhà đầu tư cá nhân vẫn có thể tiếp cận bộ phận quan hệ nhà đầu tư, đôi khi cả giám đốc tài chính của các công ty niêm yết lớn, điều gần như bất khả thi ở London hay New York.

Khả năng tiếp cận ấy chỉ có giá trị khi phía sau là một hệ thống số liệu đứng vững trước câu hỏi. Ông Nguyễn Đức Tài, Giám đốc Tài chính Meey Group, cho rằng nhà đầu tư nhận ra rất nhanh khoảng cách giữa một bộ hồ sơ chuẩn bị cho một lần gặp và một hệ thống số liệu chạy hằng ngày. “Họ sẽ hỏi con số này lấy từ đâu, ai nhập, kiểm tra bằng cách nào. Doanh nghiệp trả lời được ba câu hỏi đó mới gọi là sẵn sàng”, ông nói.

Theo ông Tài, rắc rối nằm ở khâu định nghĩa nhiều hơn khâu tính toán. Một chỉ số có hai cách hiểu trong cùng một công ty làm mất giá trị của mọi con số phía sau, nên việc cần làm trước tiên là chốt định nghĩa từng chỉ số, giữ nguyên qua các kỳ, ghi lại lý do mỗi lần thay đổi. Một doanh nghiệp đổi cách ghi nhận doanh thu hay cách đếm khách hàng trả phí giữa hai kỳ báo cáo sẽ mất nhiều tháng để lấy lại lòng tin, dù con số mới chính xác hơn con số cũ.

Ông cho rằng xây kỷ luật số liệu lúc doanh nghiệp còn nhỏ mất vài tháng, trong khi làm lại khi đã có hàng chục đầu mối dữ liệu thì mất hàng năm, lại rơi đúng giai đoạn thị trường đang nhìn vào. “Dữ liệu càng nhiều thì trách nhiệm quản trị càng lớn. Mỗi con số đưa ra bên ngoài đều phải truy được về nguồn gốc và có người chịu trách nhiệm. Với chúng tôi, kỷ luật dữ liệu là một phần của sản phẩm, đồng thời là việc của mọi bộ phận”, ông chia sẻ.