Sếp, đồng nghiệp khó ưa khiến bạn già nhanh hơn

Đồng nghiệp khó ưa có thể gây ảnh hưởng đến tâm trạng. Ảnh: Phương Lâm.

Theo một nghiên cứu mới, gần 30% số người có ít nhất một “hassler” (người thường xuyên gây phiền toái) trong mạng lưới mối quan hệ. Nghiên cứu do Viện Quốc gia về Lão hóa Mỹ tài trợ, đăng trên Proceedings of the National Academy of Sciences.

Trong khi các mối quan hệ tích cực thường gắn với sức khỏe tốt và tuổi thọ cao, những mối quan hệ tiêu cực có thể tạo tác động ngược lại, làm tăng căng thẳng mạn tính và các dấu hiệu lão hóa. Phụ nữ và người có sức khỏe kém cũng có xu hướng báo cáo gặp nhiều “người khó chịu” hơn.

Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần

Một mạng lưới xã hội vững chắc mang lại nhiều lợi ích khi con người lớn tuổi, từ giảm nguy cơ suy giảm nhận thức đến tử vong. Một số nghiên cứu còn cho thấy tình bạn có thể làm chậm lão hóa ở cấp độ tế bào.

Tuy nhiên, không phải mối quan hệ nào cũng mang tính hỗ trợ. Byungkyu Lee, Phó giáo sư xã hội học tại Đại học New York (Mỹ), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết có những mối quan hệ vừa đem lại sự đồng hành, hỗ trợ vừa gây căng thẳng, một số khác gần như chỉ tạo ra áp lực.

“Những mối quan hệ kém tích cực có thể trở thành tác nhân gây căng thẳng mạn tính, khiến cuộc sống trở nên khó khăn hơn”, ông nói.

Những mối quan hệ độc hại nơi công sở khiến bạn mệt mỏi. Ảnh: Kaboompics/ Pexels.

Để tìm hiểu tác động của các mối quan hệ tiêu cực đến lão hóa sinh học, tức tốc độ tế bào già đi, ông Lee và cộng sự phân tích dữ liệu của hơn 2.000 người tham gia một cuộc khảo sát sức khỏe tại Indiana, Mỹ.

Những người này được hỏi về các mối quan hệ xã hội trong 6 tháng trước đó, mức độ người khác gây phiền toái hoặc khiến cuộc sống của họ khó khăn, đồng thời tự đánh giá sức khỏe. Họ cũng cung cấp mẫu nước bọt để các nhà nghiên cứu phân tích những thay đổi trên DNA liên quan đến lão hóa sinh học.

Kết quả cho thấy, với mỗi “người khó ưa” mà một người thường xuyên tiếp xúc, tốc độ lão hóa tăng 1,5%. Ảnh hưởng này rõ hơn ở những người có từ hai “người khó ưa” trở lên trong mạng lưới quan hệ. Những tác động nhỏ vẫn có thể tích lũy theo thời gian và góp phần khiến bệnh mạn tính xuất hiện sớm hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ cho thấy mối liên hệ, chưa chứng minh “người khó ưa” là nguyên nhân khiến con người già nhanh hơn.

Trong cuốn Những kẻ khó ưa của tác giả Helen McGrath, Hazel Edwards cũng đề cập tới nội dung này khi vạch trần và phân loại các kiểu “người khó ưa” mà chúng ta dễ gặp trong đời sống hàng ngày, công việc hay các mối quan hệ xã hội. Tác phẩm giúp người đọc hiểu rõ hơn về tâm lý con người, tại sao họ lại hành xử phi lý trí, độc hại hoặc gây ức chế cho người.

Thay vì né tránh hay chịu đựng trong im lặng, cuốn sách cung cấp các chiến lược, cách thức giao tiếp và bảo vệ năng lượng cá nhân để bạn ứng phó bình tĩnh, khôn ngoan trước những người độc hại.

Những kẻ khó ưa - Giúp bạn ứng phó mối quan hệ độc hại

Helen McGrath, Hazel Edwards (NXB Dân Trí, 2022)

Việc bạn phải đối phó với những người ái kỷ, rối loạn nhân cách xã hội, kiểm soát quá mức hay gọi chung là “những kẻ khó ưa” sẽ không khiến cho thế giới quan của bạn bị bóp méo, nếu bạn hiểu được mình là ai, và phải cư xử như thế nào để giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ chính mình.

Ai dễ gặp “người khó ưa” hơn?

Phụ nữ có xu hướng báo cáo nhiều “người khó ưa” hơn nam giới. Theo Brea Perry, đồng tác giả nghiên cứu, phụ nữ thường chịu ảnh hưởng mạnh hơn từ các mối quan hệ, cả theo hướng tích cực lẫn tiêu cực. Họ cũng có thể dễ nhận biết, tiếp nhận và chịu tác động từ những vấn đề của người khác hơn.

Những người có sức khỏe kém hoặc từng trải qua các biến cố bất lợi thời thơ ấu cũng dễ báo cáo gặp “người khó ưa”. Theo giả thuyết của nhóm nghiên cứu, người có vấn đề sức khỏe có thể cảm thấy căng thẳng bởi sự can thiệp, chăm sóc hoặc kiểm soát từ những người xung quanh. Trong khi đó, người từng có tuổi thơ khó khăn có thể dễ tổn thương hơn trước stress kéo dài và các sự kiện tiêu cực.

Đáng chú ý, người thân trong gia đình là một trong những nhóm dễ trở thành “người khó ưa” nhất. Cha mẹ và con cái có xu hướng gây căng thẳng cho nhau nhiều hơn vợ chồng hoặc bạn đời. Với các mối quan hệ ngoài gia đình, đồng nghiệp, bạn cùng phòng và hàng xóm được nhắc đến nhiều hơn bạn bè. Đây đều là những mối quan hệ khó tránh hoặc khó thương lượng lại do có sự ràng buộc và không gian chung.

Hãy nhận diện nguồn gây căng thẳng, đặt ranh giới phù hợp và chủ động giữ những kết nối giúp mình cảm thấy được hỗ trợ. Ảnh: Yan Krukau/ Pexels.

Theo tác giả Lee, nếu một mối quan hệ liên tục mang đến tiêu cực và căng thẳng, mỗi người nên cân nhắc giảm tiếp xúc, thậm chí cắt đứt khi có thể. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng thực tế, nhất là với các mối quan hệ gia đình.

Một số mối quan hệ vừa gây phiền toái vừa mang lại tình yêu và sự hỗ trợ. Vì vậy, thay vì cố loại bỏ hoàn toàn, đồng tác giả Perry khuyên nên giới hạn thời gian tiếp xúc, thiết lập ranh giới và cân nhắc trị liệu tâm lý nếu mối quan hệ quá khó khăn. Việc chủ động chăm sóc bản thân trước và sau những lần tương tác căng thẳng cũng có thể giúp giảm stress.

Cuốn Ranh giới tự do - Tạo dựng mối quan hệ tích cực và lành mạnh của tác giả Nedra Glover Tawwab cũng chỉ ra những dấu hiệu cho cho thấy bạn cần có ranh giới với những người xung quanh gồm: bạn cảm thấy bị quá tải; bạn thấy bực bội với mọi người khi họ nhờ bạn giúp đỡ; bạn tránh các cuộc điện thoại và tránh tiếp xúc với người có thể nhờ bạn điều gì đó; bạn khó chịu khi giúp đỡ người khác mà chẳng được đáp lại; bạn cảm thấy kiệt sức; bạn thường xuyên muốn vứt bỏ tất cả và trốn chạy; bạn không có thời gian cho bản thân.

Việc đặt ra ranh giới không hề dễ dàng, nhất là với những người mà chúng ta yêu thương. Bởi lẽ, nói chuyện về việc này thì không thoải mái chút nào, và tệ hơn nữa, chúng ta có thể làm họ nổi giận. Nhưng ta chỉ có thể duy trì mối quan hệ tích cực nếu ta chịu nói ra điều mình muốn.

Ranh giới tự do - Tạo dựng mối quan hệ tích cực và lành mạnh

Nedra Glover Tawwab (NXB Thế Giới, 2022)

Cuốn sách tập hợp những hướng dẫn cho việc thiết lập các ranh giới lành mạnh để chuyển hoá các mối quan hệ quanh ta.

Nhà trị liệu tâm lý Tawwab nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ vững lập trường về mong đợi của bản thân và truyền đạt chúng một cách hiệu quả, đồng thời cung cấp chiến lược cho nhiều tình huống khác nhau. Cuốn sách của ông trang bị kiến thức và sự tự tin để điều hướng những cuộc trò chuyện khó khăn, đảm bảo rằng chúng ta được đối xử xứng đáng và có được sự tự do khi là chính mình.

Bên cạnh đó, Phó giáo sư xã hội học Byungkyu Lee cũng khuyến nghị duy trì những mối quan hệ tích cực để tạo “vùng đệm” trước căng thẳng. Một mạng lưới gồm nhiều người hỗ trợ có thể giúp cân bằng tác động từ những mối quan hệ tiêu cực, dù nghiên cứu chưa trực tiếp kiểm chứng giả thuyết này.

Không phải mọi mối quan hệ đều cần bị loại bỏ. Điều quan trọng là nhận diện nguồn gây căng thẳng, đặt ranh giới phù hợp và chủ động giữ những kết nối giúp mình cảm thấy được hỗ trợ.