Siết quản lý VMS

Lực lượng chức năng xử lý vi phạm hành chính chủ tàu cá vi phạm các quy định lắp đặt thiết bị VMS. Ảnh: THÙY TRANG

Luật Thủy sản năm 2017 quy định, tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên bắt buộc phải lắp đặt thiết bị VMS. Đây là một trong những giải pháp quan trọng giúp ngành chức năng theo dõi, quản lý hoạt động tàu cá trên biển, ngăn chặn tình trạng khai thác IUU. Bên cạnh chức năng giám sát vị trí tàu cá, thiết bị VMS còn góp phần đảm bảo an toàn cho ngư dân. Khi xảy ra sự cố, tai nạn trên biển, tín hiệu VMS giúp nhanh chóng xác định vị trí tàu, hỗ trợ cứu nạn, cứu hộ kịp thời giúp ngư dân yên tâm hơn khi vươn khơi.

Toàn tỉnh hiện có 3.579 tàu cá đang hoạt động khai thác thủy sản có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị VMS; còn 9 tàu cá không tham gia khai thác thủy sản, trong đó có 4 tàu nằm bờ do chủ tàu chưa có kinh phí lắp đặt thiết bị và 3 tàu nằm bờ đang thực hiện thủ tục đấu giá tài sản. Tỉnh chỉ đạo chính quyền địa phương phân công cán bộ theo dõi, giám sát, quản lý chặt chẽ các tàu này; đồng thời chụp hình, xác định tọa độ nơi tàu neo đậu và đưa lên Google Maps để theo dõi. Tỉnh cũng ban hành chính sách hỗ trợ cước phí thuê bao duy trì tín hiệu VMS cho các tàu cá trên địa bàn.

Thời gian qua, các ngành chức năng tỉnh tăng cường công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm hành vi vi phạm liên quan đến việc mất kết nối thiết bị VMS, nhờ đó tình trạng tàu cá mất kết nối VMS khi hoạt động trên biển giảm đáng kể so với trước. Đa số ngư dân chấp hành nghiêm quy định, duy trì tín hiệu VMS 24/24 giờ trong suốt quá trình khai thác. Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quách Văn Toàn, bên cạnh những nguyên nhân khách quan như thiết bị VMS hư hỏng, mất kết nối do lỗi nhà mạng, công tác quản lý và vận hành thiết bị VMS vẫn còn nhiều “lỗ hổng”, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nghề cá và nỗ lực gỡ thẻ vàng của Ủy ban châu Âu (EC). Thực tế vẫn còn tình trạng ngư dân, thuyền trưởng cố tình tháo gỡ, gửi thiết bị, tắt tín hiệu VMS nhằm trốn tránh sự theo dõi của cơ quan chức năng để đưa tàu khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài. Nhiều vụ việc đã bị phát hiện, xử phạt nghiêm và truy cứu trách nhiệm hình sự để răn đe.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, qua kiểm tra hệ thống giám sát hành trình tàu cá, từ ngày 1/1/2024 đến ngày 2/1/2026, toàn tỉnh phát hiện 1.598 lượt tàu cá vi phạm các lỗi như mất kết nối VMS trên 6 giờ, mất kết nối quá 10 ngày trên biển hoặc vượt ranh giới cho phép khai thác. Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh xử phạt vi phạm hành chính 488 tàu cá với tổng số tiền gần 26 tỷ đồng. Lực lượng công an khởi tố 29 vụ án liên quan đến hành vi tháo gỡ, gửi hoặc không duy trì thiết bị VMS, với 39 bị can.

Để khắc phục những bất cập trong quản lý thiết bị VMS, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nâng cấp hệ thống giám sát nhằm kịp thời phát hiện, xử lý trường hợp cố tình ngắt kết nối. Đồng thời, phát triển ứng dụng trên thiết bị di động giúp cơ quan quản lý nhận thông báo ngay khi tàu cá mất tín hiệu. Chính phủ ban hành Nghị định số 301/2025/NĐ-CP, ngày 18/11/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 38/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, trong đó tăng mức chế tài đối với hành vi vi phạm liên quan đến VMS; quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, đơn vị cung cấp thiết bị.

Xử lý trường hợp thiết bị VMS hư hỏng khi đang hoạt động trên biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà về việc cho phép lắp đặt tối đa 2 thiết bị VMS trên một tàu cá. Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, việc không giới hạn số lượng thiết bị VMS trên tàu cá nhằm giảm rủi ro mất kết nối, đảm bảo dữ liệu hành trình không bị gián đoạn khi có thiết bị thay thế; đồng thời giúp ngư dân giảm chi phí, tránh phải quay về bờ sửa chữa.

Nhằm đảm bảo quy định trên được triển khai thuận lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu siết chặt quy trình lắp đặt, tháo gỡ, thay thế thiết bị; thiết bị phải được niêm phong, có mã số quản lý; thiết lập phần mềm quản lý để khi thiết bị chính mất tín hiệu, thiết bị dự phòng tự động hoạt động. Tàu cá phải duy trì tín hiệu VMS 24/7, từ khi rời cảng, hoạt động trên biển đến khi cập cảng hoặc neo đậu theo đúng quy định.

THÙY TRANG