Siêu chu kỳ AI: Cơ hội để Việt Nam vươn mình trong chuỗi cung ứng công nghệ

Chuyên gia HSBC đánh giá kinh tế Việt Nam cũng ghi nhận kết quả tăng trưởng tích cực trong quý 3, chủ yếu nhờ thương mại, sản xuất chế tạo và đầu tư vào cơ sở hạ tầng. (Ảnh: Vietnam+)

Làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) đang kéo theo nhu cầu lớn về chip, linh kiện và thiết bị phục vụ các trung tâm dữ liệu. Việt Nam đang tham gia vào chuỗi cung ứng này thông qua sản xuất bảng mạch in, tủ mạng máy chủ, lắp ráp và kiểm thử bán dẫn. Theo các chuyên gia HSBC, đây là cơ hội để Việt Nam nâng cao năng lực ngành điện tử, phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong nước và từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị cao hơn.

Những mắt xích thiết yếu trong chuỗi cung ứng AI

Theo ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á kiêm Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á ngân hàng HSBC, siêu chu kỳ trí tuệ nhân tạo (AI) hiện vẫn duy trì sức mạnh, tạo cơ hội cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ.

Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành điện tử cho thấy hoạt động sản xuất bền bỉ và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các mặt hàng điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính trên toàn châu Á cũng như thế giới.

Với Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc mở rộng sản xuất mà còn ở khả năng tận dụng làn sóng đầu tư để nâng cao năng lực công nghiệp, phát triển mạng lưới nhà cung ứng và từng bước tiến vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Việt Nam có thể chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, nhưng đang cung cấp các linh kiện ít được chú ý hơn mà có vai trò thiết yếu đối với hoạt động của trung tâm dữ liệu, chẳng hạn tủ mạng máy chủ và bảng mạch in.

Việt Nam cũng đang trở thành một nhân tố quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Đây là công đoạn xử lý hậu kỳ then chốt đối với các loại chip được sử dụng trong trung tâm dữ liệu AI.

Theo vị chuyên gia này, vị thế này là kết quả của quá trình phát triển kéo dài nhiều năm. Việt Nam đã từng bước vươn lên trong ngành điện tử châu Á đầy cạnh tranh, vốn do Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) Trung Quốc, Singapore, Malaysia và Thái Lan chi phối.

Trong quá trình đó, Việt Nam xây dựng được năng lực sản xuất và lắp ráp đáng kể ở các lĩnh vực như điện thoại thông minh, thiết bị âm thanh, màn hình, đồ gia dụng, chip cấp thấp và hàng điện tử tiêu dùng.

Nền tảng công nghiệp được bồi đắp trong thời gian dài đã mang lại những thành quả đáng kể. Tổng kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam năm ngoái đạt 160 tỷ USD, tương đương khoảng 30% GDP.

Kinh tế Việt Nam cũng ghi nhận kết quả tăng trưởng tích cực trong quý 3, chủ yếu nhờ thương mại, sản xuất chế tạo và đầu tư vào cơ sở hạ tầng.

Các nhà sản xuất nước ngoài đóng góp quan trọng vào đà phát triển này. Những doanh nghiệp Hàn Quốc như Samsung và LG đã xây dựng các cụm công nghiệp quy mô lớn cùng hệ sinh thái nhà cung ứng, tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất điện tử tại Việt Nam.

Gần đây, dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) từ Trung Quốc tiếp tục bổ sung động lực. Trong ba năm qua, tổng dòng vốn ODI từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt 9 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm đến tiếp nhận vốn từ Trung Quốc lớn nhất Đông Nam Á.

Việt Nam đang hưởng lợi từ quá trình tái định hình công nghiệp của Trung Quốc đại lục, từ “công xưởng của thế giới” trở thành “công xưởng của các nhà máy của thế giới,” cung cấp linh kiện và thiết bị cho các nhà máy ở những nơi khác.

Theo các chuyên gia HSBC, không nền kinh tế nào ở Đông Nam Á ghi nhận mức tăng nhập khẩu linh kiện trung gian từ Trung Quốc nhiều như Việt Nam. Nguồn đầu vào này tạo việc làm trong lĩnh vực sản xuất, mở ra cơ hội kinh doanh, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam hội nhập vào các chuỗi cung ứng khu vực có tính cạnh tranh cao.

Nhà máy sản xuất linh kiện điện tử của Công ty Samkwang ở Khu công nghiệp Quang Châu, tỉnh Bắc Ninh. (Ảnh: Việt Hùng/TTXVN)

Đối với các nhà sản xuất Trung Quốc, sức hấp dẫn của Việt Nam một phần đến từ năng lực điện tử đã hình thành nhờ dòng vốn đầu tư từ Hàn Quốc trước đây. Cùng với đó là lực lượng lao động tương đối trẻ, chi phí tương đối thấp và kỹ năng phù hợp.

Phát triển năng lực để giữ lợi thế dài hạn

Dù cơ hội đang mở rộng, ông Justin Feng - chuyên gia kinh tế khu vực châu Á HSBC cũng lưu ý Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi các công ty Trung Quốc và Hàn Quốc cung cấp những linh kiện, thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn.

Vì vậy, những tác động lan tỏa tích cực đối với nền kinh tế trong dài hạn chưa thực sự được bảo đảm. Sự bùng nổ công nghệ AI cũng không nên dẫn đến tâm lý chủ quan.

Mối lo ngại của các nhà đầu tư về chi tiêu vốn và khả năng sinh lời đang gia tăng. Trong khi đó, việc mở rộng trung tâm dữ liệu phải đối mặt với những hạn chế ngày càng nghiêm ngặt về năng lượng, đất đai, nguồn nước, quy định quản lý và năng lực sản xuất.

Trong bối cảnh này, bước đi tiếp theo của Việt Nam là tiếp tục vươn lên trong các chuỗi cung ứng công nghiệp. Các chuyên gia dẫn trường hợp Trung Quốc như một tiền lệ đáng chú ý: từ một quốc gia đảm nhiệm khâu lắp ráp cho các tập đoàn đa quốc gia nước ngoài, Trung Quốc đã chuyển mình thành đối thủ cạnh tranh của những doanh nghiệp hàng đầu thế giới.

Việt Nam cũng đã có những bước tiến. Trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, với động lực chính đến từ lĩnh vực điện tử.

Đồng thời, nền tảng công nghiệp còn trẻ của Việt Nam đang mở rộng trong bối cảnh lực lượng lao động tại phần lớn châu Á nhanh chóng già hóa. Đây là lợi thế để Việt Nam tiếp tục phát triển năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Tuy nhiên, theo hai chuyên gia của HSBC, lợi thế đó chỉ có thể duy trì nếu Việt Nam tận dụng thời điểm AI để xây dựng năng lực, thay vì chỉ mở rộng công suất. Trọng tâm là phát triển sâu hơn mạng lưới nhà cung ứng trong nước, đồng thời tiếp thu thêm bí quyết kỹ thuật và kinh nghiệm thương mại từ nước ngoài./.