'Siêu' El Niño nghìn năm có một, châu Á đối mặt 18 tháng biến động

Mối lo ngại ngày càng gia tăng về đợt sóng Kelvin di chuyển chậm trên quy mô toàn cầu đang hướng về California. Ảnh: Washington Post.

Sự xuất hiện của đợt sóng Kelvin quy mô lớn di chuyển qua Thái Bình Dương đang khiến các nhà khoa học lo ngại. Hiện tượng này có thể khiến mực nước biển dâng tới 30 cm khi El Niño đẩy khối nước ấm khổng lồ về phía bờ biển Bắc và Nam Mỹ, đồng thời làm đảo lộn mô hình thời tiết tại châu Á.

Sóng Kelvin không giống những con sóng thông thường trên mặt biển. Chúng có quy mô hàng nghìn dặm và di chuyển xuyên qua đại dương. Trong những năm El Niño, khi gió mậu dịch vốn thổi từ Nam Mỹ về phía châu Á suy yếu hoặc đảo chiều, khối nước ấm ở phía tây Thái Bình Dương bị đẩy ngược về phía đông dọc theo đường xích đạo.

“Bạn có thể theo dõi chúng… Mực nước biển dâng cao hơn dọc theo đường xích đạo, và khi sóng đến bờ biển Nam Mỹ, nó không thể tiếp tục di chuyển về phía đông nên sẽ dạt sang hướng bắc và nam”, Severine Fournier, nhà khoa học nghiên cứu lưu thông đại dương tại Phòng thí nghiệm Phản lực của NASA, cho biết.

Sóng lớn ập vào Hampton, New Hampshire, trong một trận bão ngày 27/9. Ảnh: Reuters.

Nate Mantua, nhà khoa học tại Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), giải thích rằng trong điều kiện bình thường, một lớp nước ấm dày tích tụ ở phía tây Thái Bình Dương. “Khi gió ngừng thổi hoặc yếu đi, lực giữ khối nước đó mất đi, khiến khối nước ấm dồn về phía đông, sau đó tràn dọc bờ biển Bắc Mỹ”, ông nói.

Tác động của sóng Kelvin dự báo sẽ kéo dài suốt mùa đông và sang đầu năm sau.

Dù sóng Kelvin là hiện tượng tự nhiên diễn ra hàng nghìn năm, việc mực nước biển hiện đã cao hơn khoảng 20 cm so với một thế kỷ trước khiến tác động cộng hưởng của nó trở nên nguy hiểm hơn, theo The Guardian.

“Đây là loại sóng hoàn toàn khác với những con sóng thường thấy ở bãi biển. Chúng không vỡ tan và bạn gần như không thể nhìn thấy chúng ập đến”, Mike Jacox, nhà hải dương học nghiên cứu tại Trung tâm Khoa học Ngư nghiệp Tây Nam, cho biết.

“Mùa đông này, dự kiến sẽ có những đợt triều rất cao vào khoảng Lễ Tạ ơn và Giáng sinh. Nếu có thêm nhiều cơn bão, nước dâng do bão cũng sẽ xảy ra. Giống như việc bạn nâng cao mặt bằng, khiến tất cả những hiện tượng đó trở nên nghiêm trọng hơn”, ông Jacox nói.

Bà Kate Huckelbridge, Trưởng Ủy ban Bờ biển California, nhận định trong bản ghi nhớ hồi đầu tháng: “Kinh nghiệm từ các đợt El Niño trước cho thấy những trận bão tàn phá dữ dội nhất thường trùng với thời điểm triều cường. Bão đạt đỉnh lúc nước dâng cao nguy hiểm hơn nhiều so với khi triều rút".

Đợt El Niño này đã làm nhiệt độ vùng biển xích đạo ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương cao hơn 3 độ C so với mức trung bình.

Dự báo cho thấy hơn 80% khả năng El Niño duy trì cường độ rất cao trong mùa thu và đông 2026-2027 và có thể trở thành một trong những đợt mạnh nhất lịch sử. Một số chỉ số khí hậu thậm chí đã vượt mức cao nhất từng quan sát trong các sự kiện El Niño trước đây, theo Nation Weather.

El Niño không chỉ làm ấm đại dương mà còn giải phóng năng lượng trở lại khí quyển, góp phần đẩy nhiệt độ trung bình toàn cầu lên cao. Sự bất thường này làm gia tăng nguy cơ bão mạnh, lũ lụt, xói mòn bờ biển, cũng như hạn hán và cháy rừng bùng phát.

Tại California, tác động của sóng Kelvin trở nên nghiêm trọng hơn khi trùng với thủy triều cao. Cùng lúc đó, các quốc gia châu Á phải đối mặt với kịch bản thời tiết đảo lộn: hạn hán gay gắt ở một số khu vực và mưa lũ dị thường ở các vùng khác.

Tác động lan rộng toàn cầu

Tác động của siêu El Niño không giới hạn ở một khu vực mà ảnh hưởng trực tiếp đến nông nghiệp, an ninh năng lượng, nguồn nước, chuỗi cung ứng và y tế toàn cầu.

Các nhà khoa học dự báo các đợt nắng nóng gay gắt sẽ đặt sức ép lớn lên hệ thống y tế, làm gia tăng nguy cơ say nắng và các bệnh mạn tính. Chính quyền các nước cần chuẩn bị trung tâm tránh nóng, kiểm tra sức khỏe người cao tuổi và đảm bảo nguồn điện không bị gián đoạn.

Cảnh hạn hán ở làng Cibadak, Bekasi Regency, tỉnh Tây Java, Indonesia ngày 28/9. Ảnh: Reuters.

Nguy cơ cháy rừng cũng tăng đáng kể tại miền tây Mỹ, khu vực Địa Trung Hải, Indonesia và các quốc gia Đông Nam Á. Sự suy giảm sản lượng nông nghiệp do thời tiết cực đoan đe dọa an ninh lương thực và đẩy giá cả tăng cao.

Ngoài ra, các trung tâm dữ liệu phục vụ công nghệ cũng chịu thêm áp lực do nhu cầu điện và nước làm mát tăng vọt, nguy cơ gây cạnh tranh nguồn nước với cộng đồng và nông nghiệp.

Chuẩn bị cho 18 tháng biến động

Những dự báo về El Niño là lời cảnh báo cụ thể về các gián đoạn nghiêm trọng trong 18 tháng tới. Chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng cần đánh giá khả năng chống chịu và củng cố kế hoạch ứng phó.

"Tác động sẽ không phân bổ đồng đều", các chuyên gia cảnh báo. Những cộng đồng dễ tổn thương sẽ chịu hậu quả nặng nề nhất khi thời tiết cực đoan làm gián đoạn sinh kế, lương thực và nguồn nước.

Đợt El Niño năm nay nguy cơ trở thành một trong những sự kiện khí hậu nghiêm trọng nhất cả nghìn năm qua. Nhiều chỉ số đã vượt mốc kỷ lục lịch sử dù hiện tượng này còn vài tháng nữa mới đạt đỉnh.

Chuyên gia Mantua nhận định các đợt El Niño kỷ lục vào các năm 1983, 1998 và 2016 giúp giới khoa học dự báo chính xác hơn về phạm vi và mức độ ảnh hưởng. Tuy nhiên, trước đợt El Niño có "cường độ đặc biệt" lần này, cùng tình trạng mực nước biển dâng cao, mức độ tàn phá có thể vượt xa các mùa đông lịch sử.

"Mùa đông El Niño tại Bắc Thái Bình Dương thường kích hoạt tần suất bão dày đặc và sóng lớn. Khi cộng hưởng với mực nước biển dâng, các vùng ven biển sẽ càng dễ bị tổn thương trước sức tàn phá của đại dương và nguy cơ ngập lụt nghiêm trọng", ông nhấn mạnh.

Cá mập bơi trên đường phố giữa trận lũ ở Mỹ Một con cá mập nhỏ bất ngờ xuất hiện và bơi ngay trên đường phố ngập lụt tại New Jersey (Mỹ) sau khi bão lớn trút mưa kỷ lục xuống khu vực. Hiện tượng hiếm gặp này xảy ra khi thời tiết cực đoan kèm gió mạnh quật ngã cây cối, khiến ít nhất một người tử vong, làm gián đoạn hàng loạt chuyến bay và giao thông đường sắt.