Sinh viên chạy theo điểm số, nhưng nhà tuyển dụng lại cần điều này

Sinh viên coi trọng điểm số và làm đẹp CV khi tìm việc. Ảnh: Pexels.

Với nhiều sinh viên, công thức để tối đa hóa cơ hội việc làm sau tốt nghiệp bao gồm đạt điểm cao, sở hữu một kỳ thực tập danh giá, tham gia các câu lạc bộ nổi tiếng và xây dựng một CV đủ ấn tượng.

Tuy nhiên, một báo cáo mới của Đại học Cornell (Mỹ) cho thấy cách tiếp cận này có thể đang khiến sinh viên tập trung vào những tín hiệu của năng lực thay vì chính năng lực mà họ cần phát triển, theo Forbes.

Điểm số không phải điều kiện duy nhất

Báo cáo được công bố ngày 22/9, sau một năm nhóm khảo sát gồm 18 giảng viên đã tham vấn hơn 6.000 sinh viên, giảng viên, nhân viên, cựu sinh viên, quan chức chính quyền và chuyên gia trong hơn 250 cuộc họp, sự kiện.

Một trong những vấn đề được đề cập đáng chú ý là sự khác biệt giữa điều sinh viên cho rằng nhà tuyển dụng cần và những năng lực mà doanh nghiệp thực sự tìm kiếm ở người mới tốt nghiệp.

Theo báo cáo, các nhà tuyển dụng và những người đại diện cho góc nhìn của họ liên tục phản ánh rằng sinh viên tốt nghiệp có thể sở hữu kiến thức chuyên ngành nhưng lại thiếu một số năng lực nghề nghiệp quan trọng. Đó không hẳn là kiến thức chuyên môn, mà là khả năng đưa kiến thức vào thực tế một cách hiệu quả.

Những năng lực được nhắc đến gồm khả năng xử lý tình huống không chắc chắn, giải quyết những vấn đề không có đáp án rõ ràng, tiếp nhận phản hồi mang tính phê bình, phục hồi sau thất bại và làm việc nhóm với những người có quan điểm khác biệt.

Báo cáo ghi nhận nhiều sinh viên Cornell chịu áp lực lớn trong việc lựa chọn “đúng” ngành học, đạt điểm cao, tìm kiếm kỳ thực tập danh giá, gia nhập các tổ chức sinh viên có tính chọn lọc và cuối cùng là có một công việc lương cao để chứng minh khoản đầu tư cho giáo dục đại học là xứng đáng.

Áp lực tài chính càng khiến cách tính toán này trở nên mạnh hơn. Sinh viên phải cân nhắc thời gian và học phí bỏ ra, từ đó có xu hướng ưu tiên những hoạt động có thể giúp CV nổi bật hơn.

Ngay cả việc sử dụng AI trong học tập cũng chịu tác động từ tâm lý này. Báo cáo cho biết nhiều sinh viên bày tỏ không muốn dùng AI làm bài thay mình, nhưng sức ép cạnh tranh khiến họ dễ bị cám dỗ. Nếu không sử dụng AI trong khi những người khác có thể đang dùng, họ lo ngại mình sẽ mất thêm thời gian, nhận điểm thấp hơn và giảm lợi thế khi tìm việc.

Các câu lạc bộ sinh viên là một ví dụ khác. Những tổ chức có tính chọn lọc cao trở thành nơi sinh viên tìm cách tạo khác biệt với bạn bè trong cuộc cạnh tranh cho cơ hội việc làm. Khi điểm số ngày càng khó tạo ra sự khác biệt giữa các ứng viên, những dòng trên CV như thành viên của một câu lạc bộ danh giá lại càng được coi trọng.

Báo cáo gọi đây là cách tiếp cận mang tính “giao dịch” đối với giáo dục đại học. Sinh viên đóng học phí, trường cung cấp kiến thức và bằng cấp, sau đó sinh viên dùng bằng cấp ấy để tìm việc.

Nhiều người cho rằng cách nghĩ này hợp lý, nhưng Đại học Cornell nhận định nó có thể khiến sinh viên né tránh chính những trải nghiệm giúp họ trưởng thành.

Khi mọi lựa chọn đều được cân nhắc dựa trên khả năng tạo ra một chứng chỉ, một dòng trong CV hoặc một điểm số cao, sinh viên có xu hướng tránh những môn học khó, trải nghiệm mới, thử thách ngoài vùng an toàn và cả những thất bại có thể giúp họ hình thành khả năng phán đoán.

Nhà tuyển dụng kỳ vọng sinh viên có kỹ năng trong công việc. Ảnh: Pexels.

Nhà tuyển dụng cần gì?

Thảo luận thêm về chủ đề này, Đại học Cornell nhấn mạnh vấn đề không nằm ở việc sinh viên quá tham vọng hay thiếu nỗ lực. Ngược lại, việc họ tập trung vào điểm số, thực tập và các thành tích trên CV phần nào xuất phát từ sức ép học phí, thị trường lao động và những bất ổn do AI tạo ra.

Tuy nhiên, những thứ giúp một hồ sơ nổi bật trên giấy chưa chắc trùng với những năng lực cần thiết khi bước vào công việc thực tế.

Qua quá trình tham vấn, báo cáo cho thấy nhà tuyển dụng chú trọng hơn đến khả năng phán đoán, thích nghi với sự không chắc chắn, giao tiếp, hợp tác và phục hồi sau thất bại. Đây đều là những năng lực khó thể hiện bằng một con số trên bảng điểm.

Thị trường lao động không phải lúc nào cũng đưa ra những bài toán có sẵn đáp án. Người mới tốt nghiệp có thể phải xử lý một vấn đề chưa từng gặp, làm việc với công nghệ mới hoặc đưa ra quyết định khi thông tin còn thiếu.

Vì vậy, khả năng học thuộc và trả lời chính xác những câu hỏi đã được xác định trước không còn đủ. Sinh viên cần biết đặt câu hỏi, xác định vấn đề, cân nhắc các lựa chọn và đưa ra quyết định trong điều kiện không chắc chắn.

Điều này cũng lý giải vì sao một điểm B trong một môn học khó có thể mang ý nghĩa khác với việc luôn tìm cách tránh những thử thách có nguy cơ khiến điểm số giảm. Một sinh viên từng vật lộn với một vấn đề phức tạp, nhận phản hồi và tìm cách cải thiện có thể đã tích lũy được những kinh nghiệm mà một bảng điểm hoàn hảo không thể hiện đầy đủ.

Thái độ đối với thất bại cũng là một phần quan trọng của quá trình này. Nếu điểm B được xem là thất bại cần tránh bằng mọi giá, sinh viên có thể có xu hướng chọn những môn học hoặc nhiệm vụ an toàn hơn.

Nhưng trong công việc, không phải mọi quyết định đều thành công ngay từ lần đầu. Nhân viên phải tiếp nhận phản hồi, điều chỉnh cách làm và xử lý những tình huống không diễn ra như dự kiến. Những trải nghiệm khó khăn, kể cả thất bại có tính xây dựng, vì thế có thể trở thành một phần của quá trình hình thành kinh nghiệm làm việc.

Bên cạnh đó, kiến thức chuyên môn chỉ phát huy giá trị khi người sở hữu có thể truyền đạt và sử dụng nó hiệu quả. Trong công việc, nhân viên phải biết giải thích một vấn đề, trao đổi với đồng nghiệp, phản hồi khi gặp khó khăn và chủ động thông báo về những giới hạn hoặc cam kết mà họ không thể đáp ứng đúng hạn. Khả năng giao tiếp vì thế không chỉ là nói hay, mà còn là biết làm rõ vấn đề, quản lý kỳ vọng và xử lý tình huống một cách có trách nhiệm.

Khả năng hợp tác cũng ngày càng quan trọng. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên sẽ làm việc với những người có chuyên môn, kinh nghiệm, quan điểm và cách tiếp cận khác nhau. Làm việc nhóm không chỉ dừng ở việc phân chia nhiệm vụ để hoàn thành một bài tập. Đó còn là khả năng lắng nghe, trao đổi khi bất đồng, tìm tiếng nói chung và cùng giải quyết vấn đề.

Báo cáo Đại học Cornell không phủ nhận vai trò của thành tích học tập. Điểm số vẫn là một tín hiệu về quá trình học tập và có thể đóng vai trò nhất định trong giai đoạn tuyển dụng.

Nhưng nếu sinh viên dành toàn bộ thời gian để tối ưu hóa những thứ dễ nhìn thấy trên CV, họ có thể bỏ lỡ những trải nghiệm giúp hình thành năng lực mà nhà tuyển dụng khó đánh giá chỉ qua bảng điểm.