Sổ đỏ đứng tên hộ gia đình: Chia thừa kế thế nào?

Không phải cứ có tên trong hộ khẩu là có quyền với thửa đất

Điểm mấu chốt khi chia thừa kế đối với Sổ đỏ đứng tên hộ gia đình là xác định đúng ai có quyền sử dụng đất chung và phần quyền sử dụng đất nào thực sự thuộc về người đã mất. Việc xác định này ảnh hưởng trực tiếp đến phần di sản mỗi người được hưởng cũng như nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản nhận được.

Khoản 25 Điều 3 Luật Đất đai 2024 được bài viết dẫn lại quy định hộ gia đình sử dụng đất là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng, đang sống chung và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc nhận chuyển quyền sử dụng đất trước ngày Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. 

Từ đó, để xác định thành viên có quyền sử dụng đất chung của hộ cần xem xét đồng thời ba yếu tố: có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng; cùng sống chung tại thời điểm hình thành quyền sử dụng đất; và thực tế có quyền sử dụng đất chung do cùng đóng góp, tạo lập, được tặng cho hoặc thừa kế chung. 

Lưu ý trên thực tế, việc chứng minh quá trình cùng đóng góp, tạo lập quyền sử dụng đất có thể khá phức tạp. Đặc biệt, trước đây có trường hợp Giấy chứng nhận được cấp theo cách ghi “hộ ông” hoặc “hộ bà”, khiến việc xác định chính xác những người có quyền sử dụng đất chung cần căn cứ vào hồ sơ và hoàn cảnh cụ thể.

Phải xác định phần của người chết trước khi chia thừa kế

Khi một thành viên của hộ gia đình qua đời, không phải toàn bộ thửa đất đứng tên hộ đương nhiên trở thành di sản.

Trước tiên phải xác định phần quyền sử dụng đất của người đã mất trong khối tài sản chung của hộ. Chỉ phần quyền đó mới được đưa ra chia thừa kế. Việc xác định phải dựa trên các căn cứ về quan hệ giữa các thành viên, thời điểm cùng sinh sống và quyền sử dụng đất chung. 

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa Sổ đỏ cấp cho hộ gia đình với trường hợp nhà đất là tài sản riêng của một cá nhân hoặc tài sản chung của vợ chồng.

Sổ đỏ đứng tên hộ gia đình: Chia thừa kế thế nào? (ảnh minh hoạ).

Theo Bộ luật Dân sự 2015 được nguồn dẫn lại, di chúc có thể được lập bằng miệng hoặc bằng văn bản. Di chúc bằng văn bản có thể không có người làm chứng, có người làm chứng, được công chứng hoặc được chứng thực. 

Để di chúc hợp pháp, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép; nội dung không được vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội và hình thức phải phù hợp quy định.

Khi di chúc hợp pháp, người lập di chúc có quyền phân định phần di sản cho từng người thừa kế. Tuy nhiên, pháp luật vẫn bảo vệ một số người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. 

Cụ thể, con chưa thành niên; cha, mẹ; vợ hoặc chồng; và con thành niên không có khả năng lao động vẫn có thể được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu không được cho hưởng di sản hoặc được hưởng thấp hơn mức này, trừ các trường hợp từ chối nhận hoặc không có quyền hưởng di sản. 

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc người được chỉ định hưởng di sản không còn đủ điều kiện nhận di sản, từ chối nhận di sản hay đã chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc.

Ngoài ra, phần di sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần liên quan đến nội dung di chúc không có hiệu lực cũng được chia theo pháp luật. 

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết. 

Hàng thừa kế thứ hai gồm ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột và cháu ruột trong những trường hợp luật quy định. Hàng thứ ba gồm cụ nội, cụ ngoại cùng một số bác, chú, cậu, cô, dì, cháu và chắt ruột. 

Người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản. Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.