Số hóa công tác quản lý, giám sát hoạt động khai thác thủy sản

Quản lý tàu cá bằng dữ liệu điện tử

Một buổi sáng tại cảng cá Lạch Bạng, phường Hải Bình, tỉnh Thanh Hóa, những con tàu đánh cá nối dài lần lượt cập bến. Ngay khi tàu cập cảng, lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra hồ sơ khai thác, giám sát hoạt động bốc dỡ thủy sản và đối chiếu sản lượng thực tế với thông tin chuyến biển đã được cập nhật trên hệ thống quản lý.

Các công đoạn từ xác nhận tàu cập cảng, kiểm tra giấy phép khai thác đến giám sát sản lượng thủy sản đều được thực hiện theo quy trình. Thông tin được cập nhật vào hệ thống dữ liệu, tạo cơ sở để theo dõi hoạt động khai thác của từng tàu cá, đồng thời phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Thông tin được cập nhật vào hệ thống dữ liệu, tạo cơ sở để theo dõi hoạt động khai thác của từng tàu cá.

Là chủ hai tàu cá có chiều dài từ 24m trở lên, tổng công suất 920CV, ông Nguyễn Văn Hưng, ở tổ dân phố Liên Hải, phường Hải Bình cho biết, hai tàu của gia đình đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình từ năm 2022 và duy trì kết nối liên tục 24/24h khi hoạt động trên biển. Mỗi chuyến ra khơi, ông đều ghi nhật ký khai thác, đồng thời thông báo cho bộ phận kiểm soát trước khi tàu cập cảng khoảng một giờ để phối hợp thực hiện các thủ tục cần thiết.

Khi tàu cập bến, hồ sơ, giấy phép khai thác và thông tin chuyến biển được kiểm tra, đối chiếu với sản lượng thủy sản bốc dỡ thực tế. Theo ông Hưng, quy trình này giúp chủ tàu chủ động hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ, đồng thời bảo đảm thông tin về hoạt động khai thác được cập nhật đầy đủ.

Cũng thường xuyên đưa tàu cập cảng Lạch Bạng, ông Nguyễn Thanh Lâm (sinh năm 1974), chủ tàu QNg-97097, quê ở xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi, đã gắn bó với khu vực này khoảng 20 năm. Ông cho biết, trước mỗi chuyến biển, chủ tàu phải đến khu vực quản lý cảng cá đăng ký xuất cảng trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase và thực hiện các thủ tục theo yêu cầu của cơ quan chức năng.

“Giờ đi biển phải theo đúng vùng được phép đánh bắt, thiết bị trên tàu phải hoạt động đầy đủ. Mình cứ làm đúng quy định thì khi tàu về cảng, việc kiểm tra, xác nhận sản lượng cũng thuận lợi hơn”, ông Lâm chia sẻ.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử eCDT và cơ sở dữ liệu VNFishbase hỗ trợ cả chế độ trực tuyến và ngoại tuyến.

Ông Đinh Tiến Đạt, phụ trách Cảng cá Lạch Bạng, tỉnh Thanh Hóa cho biết, Lạch Bạng là một trong ba cảng cá đầu tiên trong cả nước được lựa chọn xây dựng mô hình cảng cá kiểu mẫu. Một trong những nội dung trọng tâm của mô hình là ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối dữ liệu và từng bước hiện đại hóa quy trình quản lý tàu cá ra vào cảng.

Hiện nay, dữ liệu tàu cá ra vào cảng được tích hợp, chia sẻ giữa hệ thống quản lý của Bộ Quốc phòng và cơ sở dữ liệu thủy sản quốc gia VNFishbase. Thông tin về tàu cá, hoạt động xuất nhập bến và các chuyến biển được cập nhật, phục vụ công tác theo dõi, giám sát của cơ quan chức năng.

Theo quy trình quản lý, tất cả tàu cá xuất bến đều phải được kiểm tra, chứng thực trước khi rời cảng. Khi cập bến, tàu tiếp tục được kiểm tra theo quy trình bốn bước, gồm xác nhận tàu cập cảng, giám sát hoạt động bốc dỡ thủy sản, đối chiếu sản lượng và hoàn thiện hồ sơ liên quan.

Đáng chú ý, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử eCDT và cơ sở dữ liệu VNFishbase hỗ trợ cả chế độ trực tuyến và ngoại tuyến. Trong trường hợp mất sóng, dữ liệu được lưu lại và đồng bộ khi có tín hiệu trở lại. Tính năng này giúp duy trì quá trình khai báo, cập nhật thông tin chuyến biển, hạn chế tình trạng gián đoạn dữ liệu trong quá trình quản lý.

Theo số liệu cảng cá Lạch Bạng quản lý, hiện có 220 tàu cá từ 15m trở lên, trong đó phường Hải Bình có 88 tàu, phường Tĩnh Gia có 132 tàu. Ngoài ra, có 30 tàu không hoạt động, đăng ký chờ giải bản.

Từ đầu năm 2026 đến nay, cảng cá Lạch Bạng thường xuyên kiểm soát khoảng 230 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên ra vào cảng. Đồng thời, đã phối hợp với các đơn vị liên quan xử lý khoảng 25 trường hợp vi phạm, với tổng số tiền phạt trên 500 triệu đồng.

Theo ông Đạt, thông qua công tác kiểm tra, giám sát và cập nhật dữ liệu, ý thức chấp hành quy định của các chủ tàu ngày càng được nâng lên. Nhiều chủ tàu đã chú trọng duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình liên tục 24/24h khi hoạt động trên biển, chủ động thực hiện các thủ tục khai báo, cập nhật thông tin theo yêu cầu quản lý.

Sản lượng thủy sản qua cảng cá Lạch Bạng từ đầu năm 2026 đến nay đạt trên 6.500 tấn, cao hơn năm trước. Cùng với việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát, các tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên thuộc diện quản lý phải thực hiện thủ tục cập cảng, bốc dỡ hàng hóa và khai báo thông tin truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử. Thông tin về chuyến biển, sản lượng khai thác được cập nhật trên hệ thống, tạo cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra, đối chiếu và xác minh nguồn gốc sản phẩm.

Hướng tới quản lý nghề cá minh bạch, bền vững

Bên cạnh những chuyển biến trong công tác quản lý, hoạt động khai thác thủy sản hiện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Sự thay đổi về ngư trường khiến tàu cá phải di chuyển xa hơn, kéo theo thời gian hoạt động và chi phí mỗi chuyến biển tăng lên.

Trước đây, tàu có chiều dài từ 15m trở lên có thể khai thác ở vùng lộng. Nay, tàu phải di chuyển đến ngư trường cách cảng khoảng 56 hải lý. Với một chuyến biển kéo dài 10-12 ngày, chi phí có thể lên tới khoảng 500 triệu đồng, trong khi hiệu quả kinh tế phụ thuộc nhiều vào thời tiết, sản lượng và giá bán thủy sản.

Việc đánh bắt xa bờ nhiều ngày, phải kéo dài thời gian bảo quản hải sản, ảnh hưởng đến thu nhập của ngư dân.

Đối với tàu gỗ của ông Hưng, chi phí bảo quản hải sản sau khai thác cũng là khoản đáng kể. Mỗi chuyến biển tiêu tốn khoảng 1.000-1.100 cây đá lạnh. Giá đá tăng từ 10.000-12.000 đồng lên 13.000-14.000 đồng/cây. Trong khi đó, một chuyến biển có doanh thu hơn 600 triệu đồng nhưng chi phí có thể lên tới 450-500 triệu đồng. Có chuyến, sau khi trừ các khoản chi, chủ tàu vẫn bị thua lỗ.

Từ đầu năm đến nay, cảng Lạch Bạng đã phối hợp với các đơn vị liên quan xử lý khoảng 25 trường hợp vi phạm, với tổng số tiền phạt trên 500 triệu đồng.

Thực tế cho thấy, quá trình hiện đại hóa công tác quản lý nghề cá cần được triển khai đồng bộ với việc hỗ trợ ngư dân thích ứng với phương thức quản lý mới. Bên cạnh đầu tư hạ tầng công nghệ, việc hướng dẫn chủ tàu sử dụng thành thạo các phần mềm khai báo, cập nhật dữ liệu, thực hiện quy trình truy xuất nguồn gốc điện tử cũng có ý nghĩa quan trọng.

Tại cảng cá Lạch Bạng, việc kết nối dữ liệu giữa các hệ thống quản lý, ứng dụng thiết bị giám sát hành trình và triển khai truy xuất nguồn gốc điện tử đang từng bước hình thành quy trình quản lý khép kín hơn. Qua đó, hoạt động của tàu cá được theo dõi từ khi xuất bến, trong quá trình khai thác trên biển đến khi cập cảng, bốc dỡ sản phẩm.

Đây là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao tính minh bạch trong hoạt động khai thác, tạo thuận lợi cho công tác quản lý sản lượng và nguồn gốc thủy sản. Đồng thời, dữ liệu được chuẩn hóa cũng góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường và thúc đẩy nghề cá phát triển theo hướng hiện đại, có trách nhiệm và bền vững.