Số hóa lan tỏa bon làng - Bài 1: Người trẻ mở lối chuyển đổi số

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược, động lực chủ yếu thúc đẩy hiện đại hóa đất nước, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.

Tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII vào sáng 25/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Mỗi cán bộ Đoàn phải là tấm gương trong học tập, đổi mới, dấn thân và gắn bó với cơ sở, tổ chức thanh niên hành động bằng những việc làm cụ thể".

Thấm nhuần tinh thần ấy, từ phố núi đến các bon (buôn) làng vùng sâu, chuyển đổi số đã và đang được tuổi trẻ Lâm Đồng hiện thực hoá từ những việc nhỏ nhưng thiết thực và ý nghĩa.

​Ở xã Quảng Tân của tỉnh Lâm Đồng, đoàn viên thanh niên (ĐVTN) hiện là lực lượng nòng cốt của các Tổ công nghệ số cộng đồng (CNSCĐ). Không chỉ hỗ trợ làm dịch vụ công trực tuyến, các bạn trẻ còn xuống tận bon làng, “cầm tay chỉ việc” cho bà con cách sử dụng điện thoại thông minh, thanh toán điện tử và tiếp cận các tiện ích số phục vụ đời sống hằng ngày.

Tuổi trẻ xã Quảng Tân tích cực tham gia vào công cuộc chuyển đổi số tại địa phương.

Anh Nguyễn Tiến Tới - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã Quảng Tân nhớ nhất trường hợp một người đàn ông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) lớn tuổi ở bon Jâng Kriêng. “Lúc đầu bác nhất quyết không học vì bảo già rồi, học công nghệ làm gì. Nhưng anh em vẫn kiên trì hướng dẫn từ cách mở điện thoại đến quét mã QR. Vài ngày sau, bác đã biết tự xem thông tin, chuyển khoản mua đồ rồi vui vẻ bảo giờ thấy mình cũng theo kịp thời đại”, anh Tới kể.

​Anh Tới cho biết, toàn xã hiện có 34 đoàn viên tham gia các Tổ CNSCĐ. Theo anh, điều quan trọng nhất không chỉ là hỗ trợ kỹ thuật mà là giúp người dân thay đổi dần thói quen và tự tin hơn khi bước vào môi trường số. “Khi được hỗ trợ trực tiếp, bà con yên tâm hơn rất nhiều. Còn với thanh niên, mỗi chuyến đi cơ sở cũng là dịp để các bạn trưởng thành hơn và hiểu rõ trách nhiệm của mình với cộng đồng”, anh Tới chia sẻ.

Nghị quyết 57 được tuổi trẻ Lâm Đồng cụ thể hóa bằng việc làm rất cụ thể.

Trong căn nhà nhỏ bên con đường đất ở bon Jâng Kriêng, bà Quàng Thị Hảo vẫn bán quầy tạp hóa như nhiều năm nay. Trước đây, chiếc điện thoại của bà chỉ dùng để nghe gọi. Những khái niệm như VNeID, quét mã QR hay chuyển khoản ngân hàng gần như quá xa lạ. "Lúc đầu tôi sợ bấm sai lắm, sợ mất tiền. Giờ khách mua đồ quét mã là xong, tôi còn biết thanh toán tiền điện trên điện thoại nữa. Thấy tiện hơn nhiều", bà Hảo cười.

​Những ngày này ở xã Lạc Dương của tỉnh Lâm Đồng, khi nhiều nhà đã lên đèn, vài ĐVTN vẫn tranh thủ mang theo máy tính, điện thoại đến từng hộ dân hỗ trợ làm thủ tục trực tuyến. Có nhà cần kích hoạt VNeID cho con nhỏ, có hộ được hướng dẫn thanh toán tiền điện qua ứng dụng ngân hàng, cũng có người lần đầu tập quét mã QR để nhận tiền bán nông sản.

​Sau sáp nhập, xã Lạc Dương trở thành địa phương có diện tích lớn nhất tỉnh Lâm Đồng, với hơn 828km² và gần 88% dân số là đồng bào dân DTTS. Địa bàn rộng, nhiều thôn xa trung tâm, sóng 4G có nơi còn chập chờn khiến việc triển khai chuyển đổi số ở cơ sở gặp không ít khó khăn.

Lực lượng trẻ xã Lạc Dương đang trở thành “cầu nối số” giữa chính quyền và người dân.​

​Anh Nguyễn Tuấn Anh - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã Lạc Dương cho biết, khoảng một nửa ĐVTN địa phương hiện tham gia các Tổ CNSCĐ. Ở nhiều thôn đồng bào K’Ho sinh sống, lực lượng trẻ này đang trở thành “cầu nối số” giữa chính quyền và người dân.​ ​“Có những buổi tối sau giờ làm việc, anh em vẫn đến từng nhà hỗ trợ người dân làm CCCD cho trẻ em hoặc hướng dẫn tiểu thương bán hàng không dùng tiền mặt. Có trường hợp phải đi lại nhiều lần mới giúp bà con thao tác được”, anh Tuấn Anh kể.

​Không chỉ hỗ trợ cài đặt ứng dụng, đoàn viên Lạc Dương còn lập các nhóm Zalo cộng đồng để thông báo lịch mùa vụ, cảnh báo thời tiết hay hướng dẫn người dân quảng bá nông sản trên mạng xã hội. Những việc tưởng nhỏ ấy đang giúp công nghệ dần len vào đời sống vùng đồng bào DTTS một cách tự nhiên hơn.

​“Dù khó khăn là vậy, thanh niên địa phương vẫn duy trì phương châm ‘đi từng ngõ, gõ từng nhà’, từng bước giúp người dân thay đổi thói quen, tiếp cận môi trường số, góp phần đưa chuyển đổi số len sâu vào đời sống vùng đồng bào DTTS, hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ngay từ cơ sở”, anh Tuấn Anh chia sẻ.

Tại xã Đạ Tẻh 2 của tỉnh Lâm Đồng, việc triển khai Nghị quyết 57 được gắn với xây dựng nông thôn mới và chuyển đổi số ở cơ sở. Các đoàn viên thuộc Tổ CNSCĐ trực tiếp hỗ trợ người dân số hóa dữ liệu, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến.

Chị Chu Thị Chinh - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã Đạ Tẻh 2 cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều người lớn tuổi và đồng bào DTTS còn hạn chế kỹ năng công nghệ, trong khi hạ tầng mạng ở một số nơi chưa ổn định.

Tổ CNSCĐ xã Đạ Tẻh triển khai hỗ trợ người dân tại thôn.

Từ thực tế đó, đoàn xã triển khai mô hình “Cầm tay chỉ app”, hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, Zalo, Facebook cũng như kỹ năng bảo mật tài khoản. "Có người lần đầu dùng điện thoại thông minh nên phải hướng dẫn rất chậm, rất kỹ. Nhưng khi họ dùng được thì tự tin hơn hẳn", chị Chinh nói.

Trường hợp khiến chị nhớ nhất là cụ bà Phạm Thị Phú, hơn 80 tuổi, ở thôn Xuân Thành. Ngày đoàn đến tuyên truyền, bà bảo rất sợ điện thoại thông minh vì lo bị lừa đảo và nghĩ rằng tuổi mình thì biết gì về công nghệ.

​“Bà không nhớ tài khoản, mật khẩu VNeID nên đoàn viên phải ghi ra giấy cho bà cất cẩn thận. Sau đó hướng dẫn từng bước, từ cách mở ứng dụng đến tra cứu thông tin rồi gọi video cho con ở thành phố. Ngày bà Phú tự thao tác được trên điện thoại, cả nhóm đoàn viên đều vui như chính người thân trong gia đình mình biết dùng công nghệ”, chị Chinh cười nói.

Bà Phạm Thị Phú (bìa trái) được đoàn viên tới tận nhà hướng dẫn, hỗ trợ làm dịch vụ công.

Trong khi đó, tại xã Di Linh, việc cụ thể hóa Nghị quyết 57 được thực hiện bằng cách đưa nội dung chuyển đổi số vào các buổi sinh hoạt chi bộ, họp dân, hoạt động đoàn thể, hệ thống loa truyền thanh và cả mạng xã hội. Các nội dung tuyên truyền được thiết kế ngắn gọn, dễ hiểu, gần gũi với đời sống để người dân dễ tiếp cận và làm theo.

Ở thôn Lăng Kú (xã Di Linh), những buổi sinh hoạt cộng đồng vào buổi tối trở thành dịp để thành viên Tổ CNSCĐ trao đổi, chỉ tận tay người dân xem các chính sách mới trên áp (app) và tiếp cận công nghệ thông tin.

“Trước đây nhiều quy định nghe còn khó hiểu. Giờ cán bộ xuống tận nơi, đặc biệt là thanh niên hướng dẫn nên bà con nắm rõ hơn, làm thủ tục cũng thuận lợi hơn", ông K’Điển (người dân thôn Lăng Kú) chia sẻ.

Tuy vậy, để chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu, Lâm Đồng vẫn phải tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ, nhất là ở vùng sâu, vùng đồng bào DTTS.