Sớm có cơ chế đặc thù cho trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia

Định hướng phát triển các trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia rất cần các cơ chế chính sách đặc thù đi kèm để thu hút đầu tư và triển khai.

Phó Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Mới/ PetroTimes Lê Hà Thanh Ngọc phát biểu khai mạc toạ đàm ngày 18/11/2026. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Phó Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Mới/ PetroTimes Lê Hà Thanh Ngọc phát biểu khai mạc toạ đàm ngày 18/11/2026. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Với vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và kiến tạo động lực tăng trưởng mới, định hướng phát triển các trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia rất cần các cơ chế chính sách đặc thù đi kèm để thu hút đầu tư và triển khai.

Toàn cảnh toạ đàm ngày 18/11/2026. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Toàn cảnh toạ đàm ngày 18/11/2026. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

*Lời giải cho nhiều bài toán quan trọng của nền kinh tế

Tại toạ đàm “Trung tâm công nghiệp - Năng lượng Quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới” ngày 18/11 do Tạp chí Năng lượng mới (Petrotimes) tổ chức,  Phó Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng mới (Petrotimes) Lê Hà Thanh Ngọc cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu bảo đảm đủ năng lượng cho sản xuất, kinh doanh và phát triển công nghiệp ngày càng cấp thiết. Đặc biệt, với sự biến động nhanh của kinh tế thế giới và các yêu cầu mới về phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, bài toán bảo đảm an ninh năng lượng càng trở nên khó khăn hơn. Từ thực tiễn này, việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng được đặt ra như một hướng đi để đồng thời giải quyết các bài toán quan trọng của nền kinh tế gồm: Đảm bảo nguồn cung năng lượng, động lực tăng trưởng mới và chuyển dịch năng lượng.

Định hướng này đã được thể hiện trong nhiều văn bản, nghị quyết lớn của Đảng, trong đó có Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Kết luận số 76-KL/TW về tình hình thực hiện Nghị quyết 41 về định hướng Chiến lược phát triển ngành dầu khí Việt Nam, ông Lê Hà Thanh Ngọc nhấn mạnh.

TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Theo Tiến sĩ Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp riêng rẽ sang mô hình tích hợp trong cùng một không gian. Trong đó, các nguồn điện tái tạo như điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời được kết nối trực tiếp với các khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hệ thống hạ tầng dùng chung.

Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa việc cung ứng năng lượng mà còn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái cộng sinh giữa các ngành công nghiệp. Các nhà máy có thể sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất liên kết. Bên cạnh các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất, luyện kim, xi măng, mô hình còn tạo không gian phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ như sản xuất thép, kết cấu móng, cáp điện, pin lưu trữ và dịch vụ khảo sát, thi công, vận hành, bảo trì công trình năng lượng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo thành công thường được quy hoạch tại khu vực ven biển, nơi có điều kiện kết nối cảng biển, nguồn năng lượng và các khách hàng công nghiệp.

Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thường Lạng cho rằng, với tiêu chí năng lượng đi trước một bước, trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia là một mô hình tổ chức có tính đột phá về thể chế, rất đúng thời điểm khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số liên tục trong 5-7 năm tới. Việc hình thành trung tâm công nghiệp-năng lượng tích hợp sẽ giúp đơn giản hóa cơ chế phối hợp, tiết kiệm chi phí giao dịch nội bộ, nâng cao hiệu quả vận hành và tạo ra điểm tự mới cho tăng trưởng, trong đó quy tụ nguồn lực, công nghệ và năng lực sản xuất.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

*Tìm “thủ lĩnh” có đủ năng lực dẫn dắt, kết nối và thực hiện

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập-Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho biết, việc phát triển các trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia cần có các “thủ lĩnh” là các tập đoàn năng lượng có kinh nghiệm lâu năm, có tiềm lực tài chính như Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) hay Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Thực tế cho thấy, Petrovietnam đã có kinh nghiệm thực hiện những công trình, dự án đầu tư quy mô rất lớn và vận hành hiệu quả như: Nhà máy lọc dầu Dung Quất, Nhà máy Điện - Đạm Cà Mau, Nhà máy Đạm Phú Mỹ, tổ hợp LNG Thị Vải và Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4. Bên cạnh đó, Petrovietnam có điểm mạnh khi có quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, tạo nên bản lĩnh, cách tiếp cận và cách xử lý vấn đề rất khác biệt của đội ngũ nhà quản lý, chuyên gia và cán bộ kỹ thuật của Tập đoàn. Ngoài ra, với định hướng mới về phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng cùng sự phát triển của các loại hình doanh nghiệp và mô hình kinh doanh, Petrovietnam có nhiều cơ hội và hoàn toàn có khả năng thích ứng.

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Là đơn vị thành viên của Petrovietnam, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho biết, nhà máy Lọc dầu Dung Quất sau gần hai thập kỷ vận hành đã sản xuất hơn 103,5 triệu tấn sản phẩm, đạt doanh thu hơn 1,8 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 245 nghìn tỷ đồng và đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu cả nước. Hiện nhà máy đang duy trì vận hành an toàn ở mức công suất bình quân khoảng 123% công suất thiết kế, thể hiện năng lực thích ứng trước những biến động của thị trường năng lượng.

Bên cạnh đó, BSR cũng có hạ tầng và quỹ đất – lợi thế mà không doanh nghiệp nào khác tại Dung Quất có được cùng lúc; trong đó nhà máy Lọc dầu Dung Quất có tổng diện tích khoảng 956 ha, gồm 485 ha đất liền và 471 ha mặt biển. Đặc biệt, BSR đang quản lý khoảng 67 ha đất đã được bồi thường, giải phóng mặt bằng-là quỹ đất sạch hiếm có, nằm ngay cạnh nhà máy, có thể đấu nối ngay vào hệ thống cảng, đường ống, điện, hơi, nước và xử lý môi trường hiện hữu – sẵn sàng cho các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững SAF, nhiên liệu tổng hợp hay kho dự trữ của Trung tâm công nghiệp-năng lượng. BSR cũng có năng lượng vận hành an toàn.

Ngoài ra, BSR có năng lực, bề dày kinh nghiệm trong vận hành, bảo dưỡng, quản trị theo hệ thống KPI, so sánh hiệu quả theo chuẩn quốc tế Solomon. BSR cũng có mức độ trưởng thành số đạt trên 3,5/5, mục tiêu 4,5–5 vào giai đoạn 2028–2030; vận hành thông minh với trợ lý AI, bảo trì dự báo, bản sao số và trung tâm vận hành hợp nhất. Đây chính là nền tảng để BSR chuyển từ vai trò doanh nghiệp sản xuất, cung ứng nhiên liệu sang doanh nghiệp hạt nhân, kết nối các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng tại Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia, tạo động lực tăng trưởng mới cho Khu Kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi) và khu vực miền Trung, ông Mai Tuấn Đạt cho biết.

Trong khi đó, ông Dương Quốc Huân, Phó Trưởng ban Nghiên cứu phát triển và chuyển đổi số, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) cho biết PTSC hiện có nền tảng năng lực từ ngành dầu khí để tham gia sâu vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi, bao gồm chế tạo chân đế turbine, trạm biến áp ngoài khơi, kết cấu công nghiệp, vận chuyển, lắp đặt và dịch vụ kỹ thuật. Hệ thống cảng, cơ sở chế tạo, đội tàu, hạ tầng công nghiệp và đội ngũ nhân lực PTSC đạt tiêu chuẩn quốc tế là những lợi thế có thể phát triển thành năng lực dùng chung, hỗ trợ các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong trung tâm công nghiệp - năng lượng tái tạo. Theo đó, trong trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, PTSC định hướng đóng vai trò hạt nhân công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật, đơn vị kết nối chủ đầu tư với hệ sinh thái nhà thầu, nhà cung cấp; đồng thời tham gia phát triển hạ tầng và thu hút các nhà đầu tư vào những mắt xích còn thiếu của chuỗi giá trị.

Ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) trao đổi tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) trao đổi tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

*Sớm có chính sách đặc thù, đồng bộ thúc đẩy

Để thúc đẩy trung tâm công nghiệp-năng lượng quốc gia, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) Lê Việt Cường chỉ rõ, có ba nhóm cơ chế, chính sách cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Thứ nhất là cơ chế phân cấp, phân quyền cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là xác định rõ nhiệm vụ, thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương. Thứ hai là cơ chế ưu đãi đầu tư đủ mạnh và có tính cạnh tranh trong bối cảnh các quốc gia đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút nguồn vốn và nhà đầu tư chiến lược.  Thứ ba là cơ chế liên thông và chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý, điều hành và đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách.

Đề xuất các cơ chế chính sách thúc đẩy trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập cho rằng, “đây là mô hình mới nên cần thí điểm triển khai một vài trung tâm, từ đó tìm các giải pháp xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tiễn, rồi hoàn thiện cơ chế, thay vì cứ chờ đợi có ngay một khung chính sách hoàn thiện”. Kết quả thí điểm sẽ giúp nhận diện vướng mắc, điều chỉnh chính sách và có cơ sở để nhân rộng mô hình trong trung và dài hạn.

Đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Đồng tình với đề xuất triển khai thử nghiệm trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia, ông Lê Hữu Trí, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, thông qua thử nghiệm phát triển trung tâm công nghiệp-năng lượng Quốc gia, có thể đánh giá, cập nhật và hoàn thiện dần cơ chế, chính sách, tiến tới xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, phù hợp với yêu cầu phát triển. Mục tiêu cuối cùng là các trung tâm công nghiệp - năng lượng phải bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời hình thành chuỗi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế không chỉ ở một địa phương mà trên phạm vi nhiều vùng miền. Qua đó, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng khu vực, tăng cường liên kết năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia với các nước trên thế giới. Tuy nhiên, “trong định hướng xây dựng chính sách thời gian tới, cần tránh tư duy chỉ tập trung vào một vài địa phương mà phải đặt vấn đề trong tổng thể quy hoạch quốc gia, tính đến sự phân công và liên kết giữa các vùng”. Đây chính là nền tảng để hình thành một trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia có quy mô, sức mạnh và năng lực cạnh tranh quốc tế.

Phiên trao đổi tại tọa đàm ngày 18/11/2026. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Phiên trao đổi tại tọa đàm ngày 18/11/2026. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Đề xuất cơ chế, chính sách và giải pháp thu hút đầu tư phát triển trung tâm công nghiệp – năng lượng tại Dung Quất, Phó Tổng Giám đốc BSR Mai Tuấn Đạt chỉ rõ, Đề án Trung tâm cần khoảng 16,1–20,5 tỷ USD, trong đó 14–17,5 tỷ USD tập trung đến năm 2030. Để nguồn lực này sớm được huy động, cần có cơ chế, chính sách thủ tục đầu tư đặc biệt (trừ dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội chấp thuận chủ trương) cho các dự án trong trung tâm thuộc hai nhóm ngành.

Nhóm đặc biệt ưu tiên: lọc hóa dầu, hóa dầu, hóa chất; năng lượng tái tạo, sạch, mới, năng lượng từ xử lý chất thải, hydrogen xanh, amoniac xanh và nhiên liệu phát thải thấp như nhiên liệu sinh học, SAF, SMF (kể cả nguyên liệu phối trộn); vật liệu mới, vật liệu xây dựng nhẹ, vật liệu/kim loại quý hiếm, pin lưu trữ; hạ tầng khu chức năng; cảng nhập dầu thô (SPM) và bể chứa dầu thô lưỡng dụng hoặc chuyên dụng cho dự trữ quốc gia.

Nhóm ưu tiên: hạ tầng nhập, tồn trữ, phân phối khí Cá Voi Xanh/LNG; dầu mỡ nhờn, nhựa đường, điện khí; trung tâm đổi mới sáng tạo, dữ liệu, nghiên cứu và phát triển (R&D) từ 1.000 tỷ đồng; xử lý chất thải, cấp nước, điện – hơi tập trung; logistics, cảng dịch vụ.

Đồng thời bổ sung các dự án tiềm năng vào danh mục trình Quốc hội cùng với việc thực hiện đơn giản hóa thủ tục, trong đó dự án đã có trong quy hoạch chuyên ngành hoặc danh mục kèm Quyết định thành lập Trung tâm không phải chấp thuận chủ trương đầu tư; các dự án khác do UBND tỉnh chấp thuận, điều chỉnh chủ trương.

Một chính sách khác cần được xem xét thông qua chính là có cơ chế giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá, đấu thầu (trừ nhà ở thương mại); trong đó UBND tỉnh thu hồi đất như trường hợp vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Bên cạnh đó, có chính sách miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước, mặt biển; áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp theo tầng (áp dụng cả dự án mới và nâng cấp, mở rộng); giảm 50% thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, nhà quản lý, lao động trình độ cao làm việc trong Trung tâm.

Đặc biệt, chính sách tín dụng cần cho phép nhà đầu tư được vay ngoại tệ từ tổ chức tín dụng trong nước để thanh toán hợp đồng của nhà thầu nước ngoài; được vay tối đa theo giới hạn cho một khách hàng độc lập, không phụ thuộc giới hạn nhóm khách hàng cùng tổ chức.

Ngoài ra, thực hiện phân quyền cho Ban Quản lý Khu Kinh tế Dung Quất và các Khu Công nghiệp Quảng Ngãi trong lĩnh vực giấy phép kinh doanh, cho thuê đất, quy hoạch chi tiết, đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường trong phạm vi Trung tâm, ông Mai Tuấn Đạt đề xuất.

Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/som-co-co-che-dac-thu-cho-trung-tam-cong-nghiep-nang-luong-quoc-gia/444898.html