Sớm đồng bộ dữ liệu ADN để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về các giải pháp để đẩy nhanh quá trình xác định danh tính liệt sĩ.

PGS.TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Từ thực tế triển khai chiến dịch 500 ngày đêm, đâu là những khó khăn lớn nhất đối với công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ hiện nay, thưa ông?

Khó khăn đầu tiên là chất lượng mẫu và thời gian. Mẫu hài cốt liệt sĩ ngày càng giảm về chất lượng. Nếu chúng ta không quy tập nhanh, tập trung thì mẫu hài cốt sẽ tiếp tục bị phân hủy, gây khó khăn cho công tác giám định sau này.

Bên cạnh đó, công nghệ giám định ADN thường quy đã được khai thác hiệu quả trong một giai đoạn dài và hiện vẫn tiếp tục được sử dụng. Tuy nhiên, công nghệ này chưa đáp ứng được yêu cầu giải quyết bài toán quy mô lớn ở Việt Nam, nhất là khi cần khớp nối dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ với dữ liệu ADN của thân nhân.

Bản thân quy trình thường quy cũng cần tiếp tục được phát triển để nâng cao tỷ lệ tách chiết ADN thành công, đồng thời nâng cao khả năng khai thác dữ liệu ADN để có thể kết nối, khớp nối.

Việc áp dụng các quy trình, định mức hiện nay có gây khó khăn cho các đơn vị giám định không, thưa ông?

Đây cũng là một khó khăn khi chúng ta đang áp dụng quy trình đấu thầu dựa trên những định mức kinh tế kỹ thuật được xây dựng từ giai đoạn trước.

Trong giai đoạn mới, chúng ta cần có những thay đổi nhanh, linh hoạt, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về chính sách, pháp luật, vừa đáp ứng yêu cầu thay đổi của công nghệ.

Hiện nay, kiến nghị của chúng tôi cùng các đơn vị pháp y là mong muốn được thay đổi danh mục vật tư nghiên cứu phục vụ tách chiết ADN bằng công nghệ thường quy, đồng thời bổ sung các định mức kinh tế - kỹ thuật vào thông tư đã được ban hành.

Đối với những công nghệ mới, chúng tôi cũng đề nghị bổ sung vào thông tư các định mức kinh tế kỹ thuật.

Mẫu hài cốt liệt sĩ đang được lưu tại Trung tâm giám định ADN (Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).

Từ những khó khăn này, Viện Sinh học có kiến nghị gì trong quá trình sửa Nghị quyết 26 để đáp ứng yêu cầu thực tế này không, thưa ông?

Chúng tôi mong muốn được thay đổi phương án sử dụng nguồn tài chính công cho công tác giám định dựa trên công nghệ đã được chỉnh sửa, cập nhật phù hợp với tình hình hiện nay.

Ban Chỉ đạo 515 đã có kết luận rõ về việc Bộ Quốc phòng chủ trì, các đơn vị giám định tham gia bổ sung những tiêu chuẩn, định mức kỹ thuật liên quan đến công tác giám định của các đơn vị, phù hợp để đưa vào thông tư.

Kèm theo đó, chúng ta cần có một nghị định mới của Chính phủ để áp dụng việc sử dụng vật tư theo định mức, phục vụ công tác tài chính sau này.

Ngoài ra, do đặc thù công việc, chúng tôi kiến nghị đối với những giai đoạn đặc thù của nhiệm vụ này cần có cơ chế đặc thù về chỉ định thầu. Các đơn vị căn cứ yêu cầu chức năng, nhiệm vụ và tiến độ công việc sẽ có nhiều lựa chọn để giải quyết công việc, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và tiến độ đặt ra.

Khi các đơn vị đồng thời thu thập mẫu thân nhân và mẫu sinh phẩm hài cốt, vấn đề kết nối dữ liệu cần được giải quyết như thế nào, thưa ông?

Đây là vấn đề rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Chúng ta cần có cơ sở dữ liệu dùng chung cho các đơn vị giám định.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã giao Tập đoàn Viettel chủ trì, căn cứ vào nhu cầu của các đơn vị để xây dựng phần mềm dùng chung, bảo đảm các mẫu hài cốt có đầy đủ các trường thông tin liên quan, phục vụ công tác khớp nối sau này.

Đối với cơ sở dữ liệu để khớp nối dữ liệu ADN giữa các đơn vị giám định và dữ liệu ADN của thân nhân, hiện nay Cục C06, Bộ Công an chủ trì. Chúng ta cũng cần có cơ chế phối hợp để ngay khi có dữ liệu xác định ADN hài cốt liệt sĩ. Dữ liệu có thể được kết nối với phần mềm tập trung, đồng thời có phần mềm hoặc cơ chế để khớp nối thông tin.

Qua đó, tăng cường chia sẻ dữ liệu, giải quyết bài toán khớp nối danh tính liệt sĩ nhanh chóng, chính xác, đáp ứng yêu cầu và quy trình công việc.

So sánh đối chiếu giải trình tự gen ADN.

Theo ông, cơ sở dữ liệu dùng chung có vai trò như thế nào trong việc đẩy nhanh xác định danh tính liệt sĩ?

Với những bài toán lớn ở Việt Nam, chúng ta cần một phần mềm đủ lớn, đủ mạnh để chia sẻ cho các đơn vị giám định và có thể áp dụng để khớp nối cơ sở dữ liệu về thân nhân liệt sĩ dùng chung trên toàn quốc.

Hiện nay, với công nghệ NGS-SNP, chúng tôi cũng đã làm chủ việc khớp nối ở quy mô thực địa. Tuy nhiên, để triển khai trên quy mô lớn, cần có hạ tầng dữ liệu và phần mềm phù hợp, tạo điều kiện cho các đơn vị giám định chia sẻ, kết nối và khớp nối dữ liệu.

Đây là một bài toán lớn và chúng tôi sẽ đồng hành, phát triển. Tôi tin tưởng rằng nội dung này đã được đưa vào định hướng và sẽ được triển khai trong quá trình áp dụng công nghệ mới tại các đơn vị giám định liên quan.