Sớm khắc phục tình trạng thiếu nước sinh hoạt tại một số xã miền núi

Nguồn nước cạn, vẩn đục

Nhiều năm nay, gia đình bà Lục Thị Chóm (sinh năm 1958), thôn Hiệp Sơn, xã Đại Sơn luôn lo lắng về chất lượng nguồn nước sinh hoạt. Dù nước giếng khoan đã qua bể chứa nhưng vẫn có nhiều cặn vôi, để lâu ngày hình thành những mảng bám màu trắng trên thành téc, vòi nước và thiết bị vệ sinh. Bà Chóm cho biết: “Cứ khoảng một tuần, gia đình lại phải vệ sinh téc chứa nước một lần, còn các thiết bị vệ sinh bị cặn vôi bám chặt nên giờ không thể sử dụng được. Điều tôi lo lắng hơn cả là chất lượng nguồn nước sinh hoạt không bảo đảm, có thể tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe nếu sử dụng lâu dài”.

Lãnh đạo xã Sơn Động kiểm tra hoạt động của hệ thống cấp nước sinh hoạt cho người dân.

Theo ông Hứa Văn Liền, trưởng thôn Hiệp Sơn, toàn thôn có 368 hộ với 1.603 nhân khẩu. Nguồn nước sinh hoạt của người dân chủ yếu từ giếng khoan, một số hộ nước dẫn từ khe suối. Vào mùa khô, lượng nước tự nhiên giảm khiến nhiều gia đình gặp khó khăn.

Không riêng thôn Hiệp Sơn, tại các thôn Non Tá, Đồng Cao, Đồng Mương, tình trạng thiếu nước sinh hoạt thường xuyên xảy ra. Nhiều hộ phải mua nước đóng bình để ăn uống, còn nước giếng khoan, nước khe suối dùng tắm giặt. Một số gia đình dẫn nước tự chảy từ khe núi về nhà nhưng nguồn nước không ổn định, nhất là những tháng ít mưa.

Đáng nói, dù đã có công trình cấp nước tập trung nhưng tỷ lệ người dân được sử dụng nước từ nguồn này còn rất thấp. Đồng chí Hoàng Văn Phương, Chủ tịch UBND xã Đại Sơn cho biết, công trình cấp nước tập trung tại thôn Đồng Mương được xây dựng từ năm 2020, hoạt động theo cơ chế tự chảy, công suất thiết kế 250 m³/ngày đêm nhưng thực tế chỉ đạt khoảng 50 m³/ngày đêm, đủ cấp nước cho 43 hộ với 172 nhân khẩu. Trong khi đó, xã Đại Sơn sau sáp nhập có diện tích 76,25 km², dân số 12.253 người. Từ tháng 2 đến tháng 5 hằng năm, nhiều khu vực thường xuyên thiếu nước sinh hoạt và nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Tương tự, tại xã Sơn Động, những ngày gần đây, người dân phản ánh tình trạng nước sinh hoạt vẩn đục, có mùi tanh, khi sử dụng bị mẩn ngứa. Đáng lo ngại, tình trạng này thường xuyên xảy ra trong nhiều năm. Đồng chí Vi Sĩ Quản, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Sơn Động cho biết: “Nguyên nhân là do hệ thống cấp nước đã xuống cấp, đang trong quá trình cải tạo, sửa chữa. Thêm nữa, thời điểm này bắt đầu mùa khô, mực nước tại hồ Đặng - nguồn cung cấp nước trực tiếp cho Nhà máy nước sinh hoạt Sơn Động giảm sâu nên đã ảnh hưởng đến lượng nước đưa vào hệ thống”.

Thực tế cho thấy, khó khăn xảy ra không chỉ do nguồn nước suy giảm vào mùa khô mà còn bởi hạ tầng vận hành thu gom, xử lý và phân phối nước xuống cấp, chưa đồng bộ. Các công trình cấp nước được xây dựng từ lâu, quy mô nhỏ, công nghệ xử lý đơn giản, trong khi nhu cầu sử dụng ngày càng tăng.

Đẩy nhanh đầu tư, bảo đảm nguồn nước lâu dài

Để khắc phục tình trạng thiếu nước sinh hoạt cho người dân các xã miền núi, vùng cao, thời gian qua, cấp ủy, chính quyền các cấp đã và đang quan tâm triển khai nhiều giải pháp.

Trước mắt, tại xã Sơn Động, Đảng ủy, UBND xã chỉ đạo Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công đẩy nhanh tiến độ cải tạo, sửa chữa hệ thống cấp nước sinh hoạt. Trọng tâm là nâng cấp hệ thống bơm, lọc và các hạng mục liên quan, khắc phục tình trạng nước không bảo đảm chất lượng, cấp nước gián đoạn. Trung tâm đã có văn bản thông báo cho người dân nắm bắt tình hình, chủ động phương án tích trữ, sử dụng nước tiết kiệm. Dự kiến hệ thống cấp nước sinh hoạt sẽ vận hành trở lại vào đầu tháng 12/2026.

Để giải quyết căn cơ tình trạng thiếu nước tại xã Sơn Động và các vùng lân cận, cùng với sửa chữa, nâng cấp các công trình hiện hữu, Trung ương đã có kế hoạch triển khai dự án xây dựng hồ Nà Lạnh tại thôn Lạnh, xã An Lạc với tổng dung tích khoảng 210 triệu m³. Đây là dự án nhóm A, nguồn vốn huy động từ đầu tư công do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Về phía thành phố, ngày 5/11, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 07/NQ-HĐND về việc bố trí khoảng 6.500 tỷ đồng từ ngân sách thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư khi xây dựng công trình này.

Đồng chí Dương Thanh Tùng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: “Đây là công trình thủy lợi đa mục tiêu, có chức năng cung cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phòng, chống lũ và bổ sung nguồn nước mùa khô nên được Trung ương, thành phố đặc biệt quan tâm. Hiện nay, đơn vị tư vấn đã khảo sát địa hình để chuẩn bị cho các bước tiếp theo của dự án. Khi hoàn thành, công trình dự kiến cung cấp nước sinh hoạt cho gần 70 nghìn người và phục vụ tưới khoảng 1.000 ha đất sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra, công trình còn được nghiên cứu kết hợp phát điện, cải thiện dòng chảy môi trường khu vực hạ du sông Lục Nam, sông Thương, tạo điều kiện phát triển du lịch khu vực Tây Yên Tử”.

Còn tại Đại Sơn, xã đang đề xuất thành phố cho phép xây dựng hệ thống cấp nước sạch tập trung. Địa phương đã quy hoạch khoảng 20.000 m² đất tại thôn Đồng Mương để xây dựng đập dâng, khu thu nước và nhà máy xử lý nước. Đến năm 2030, hệ thống sẽ có công suất khoảng 2.000 m³/ngày đêm, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước cho khoảng 10.500 người thuộc xã Đại Sơn và một phần xã Biển Động.

Nước sinh hoạt là nhu cầu thiết yếu, gắn liền với sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân. Vì vậy, việc sớm khắc phục tình trạng thiếu nước, nâng cấp các công trình cấp nước hiện có và đẩy nhanh đầu tư hệ thống cấp nước tập trung tại các xã miền núi, vùng cao là yêu cầu cấp thiết. Cùng với những giải pháp trước mắt, các dự án quy mô lớn cần được triển khai đúng tiến độ, bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn nước, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất lâu dài, để người dân không còn phải lo lắng mỗi khi mùa khô đến.