Sự chuyển hướng chiến lược trong quan hệ Việt - Mỹ

Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp Trưởng đại diện Thương mại Mỹ, Đại sứ Jamieson Greer ngày 19/2. Ảnh: TTXVN

Nhân dịp tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến có nhiều hoạt động song phương tại Mỹ.

Chương trình làm việc dự kiến bao gồm các cuộc gặp với lãnh đạo chính quyền, Quốc hội Mỹ; tiếp xúc với doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tập đoàn công nghệ hàng đầu; gặp gỡ nhân sĩ, trí thức người Việt và bạn bè Mỹ.

Thương mại nổi bật

Theo Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Nguyễn Quốc Dũng, chuyến công tác sẽ tạo thêm động lực và đưa ra những biện pháp cụ thể mới, đưa quan hệ song phương tiếp tục phát triển thực chất, hiệu quả.

Kể từ khi được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023, quan hệ Việt– Mỹ tiếp tục mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, ngoại giao, an ninh, quốc phòng đến kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo và giao lưu nhân dân.

Thương mại vẫn là một trong những trụ cột nổi bật nhất. Theo số liệu thống kê của Việt Nam, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 118 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt 104,7 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt 13,3 tỷ USD, tăng 26%.

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 8 của Mỹ và là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ tại ASEAN.

Dòng vốn đầu tư cũng cho thấy mức độ đan xen ngày càng lớn giữa hai nền kinh tế. Mỹ hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 11 trong số 108 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, với khoảng 1.409 dự án, tổng vốn trên 11,9 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 230 dự án đầu tư tại Mỹ, với tổng vốn đăng ký gần 1,3 tỷ USD, đưa Mỹ đứng thứ 7 trong số 80 quốc gia và vùng lãnh thổ nhận đầu tư của Việt Nam.

Nhiều doanh nghiệp Mỹ tiếp tục quan tâm và mong muốn mở rộng đầu tư tại Việt Nam, trong đó có những tập đoàn công nghệ như HP, NVIDIA. Một số doanh nghiệp Việt Nam cũng đang mở rộng đầu tư sang Mỹ.

Những con số trên cho thấy nền tảng kinh tế của quan hệ song phương đang ngày càng lớn. Nhưng quy mô như vậy chưa phải là toàn bộ câu chuyện.

Theo PGS. TS. Dương Minh Hải - công tác tại Đại học Quốc gia Singapore, quan hệ Việt Nam – Mỹ đã bước sang một giai đoạn trưởng thành hơn. Trọng tâm không còn chỉ nằm ở việc xây dựng lòng tin và mở rộng hợp tác, mà ngày càng hướng tới câu hỏi hai nước có thể cùng tạo ra những lợi ích chiến lược và kinh tế dài hạn nào.

Tạo ra giá trị mới

Sự chuyển dịch đó đang thể hiện khá rõ trong những lĩnh vực được hai bên thúc đẩy.

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, trong thời gian tới, các lĩnh vực hợp tác truyền thống vẫn được duy trì, nhưng trọng tâm sẽ được đặt nhiều hơn vào những lĩnh vực Việt Nam xác định là ưu tiên trong giai đoạn phát triển mới và cũng là những lĩnh vực Mỹ có thế mạnh, có nhu cầu hợp tác để cùng phát triển bền vững.

Đó là công nghệ tiên tiến, năng lượng sạch và các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao.

CEO Jensen Huang của NVIDIA trong chuyến làm việc tại Việt Nam năm 2023

Nhân dịp này, hai bên dự kiến ký một số thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực, từ năng lượng, hàng không, tài chính, đến viễn thông, kết nối vệ tinh và công nghệ.

Danh mục này cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý liên quan đến năng lực phát triển trong tương lai. Vì vậy, thước đo của quan hệ Việt – Mỹ trong giai đoạn tiếp theo có thể không chỉ nằm ở số tỷ đô la thương mại hay số lượng thỏa thuận được ký.

Theo PGS. TS. Dương Minh Hải, điều quan trọng hơn là khả năng hình thành các chương trình nghiên cứu chung, đào tạo nhân lực, hợp tác về bán dẫn, AI, công nghệ số, năng lượng mới và những chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng cao.

Nếu những kết nối này đi vào chiều sâu, quan hệ Việt – Mỹ sẽ có thêm nền tảng mới: không chỉ dựa trên trao đổi hàng hóa và vốn, mà còn dựa trên tri thức, công nghệ và năng lực cùng đổi mới.

Nói cách khác, giá trị của quan hệ không chỉ nằm ở việc hai nước trao đổi với nhau bao nhiêu, mà còn ở việc có thể cùng tạo ra được bao nhiêu giá trị mới.

Khả năng quản trị khác biệt

Khi mối quan hệ giữa hai nước ngày càng sâu rộng, điều tất yếu là không chỉ có những điểm đồng thuận. Thương mại là một trong những lĩnh vực thể hiện điều đó.

Bên cạnh đà mở rộng hợp tác trong thương mại, đầu tư, công nghệ, an ninh, giáo dục và khắc phục hậu quả chiến tranh, giữa Việt Nam và Mỹ vẫn tồn tại những vướng mắc thương mại.

Theo GS James Borton - công tác tại Viện Chính sách đối ngoại thuộc Đại học Johns Hopkins, điều này đặt ra một yêu cầu khác đối với Việt Nam và Mỹ: Không chỉ tạo thêm cơ hội hợp tác mà còn phải có cơ chế và các kênh đối thoại đủ hiệu quả để xử lý những khác biệt.

PGS. TS. Dương Minh Hải cũng cho rằng quan hệ đối tác thực chất cũng phải có khả năng quản trị khác biệt. Trong trường hợp Việt Nam và Mỹ, vấn đề thương mại là một ví dụ.

Ở góc độ đó, các cuộc tiếp xúc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước với lãnh đạo chính quyền, Quốc hội, doanh nghiệp và các đối tác Mỹ không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy các cơ hội hợp tác mới, mà còn tạo thêm các tầng kết nối thể chế, góp phần duy trì tính ổn định và bền vững của quan hệ.

GS James Borton cũng cho rằng chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này tạo cơ hội để chuyển hóa sự hiểu biết về mặt chính trị thành hợp tác thực chất, tăng cường kết nối với cộng đồng doanh nghiệp và các nhà lập pháp, đồng thời duy trì đà phát triển trong khi các vấn đề thương mại vẫn cần được đối thoại liên tục.