Sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản

Hoạt động sản xuất cát nhân tạo của Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam hướng tới sử dụng bền vững nguồn tài nguyên khoáng sản.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), trên địa bàn tỉnh hiện có 577 khu vực, diện tích hơn 7.162ha khoanh định trong phương án bảo vệ, thăm dò và khai thác khoáng sản. Trong số 577 khu vực có 564 khu vực khoáng sản nhóm III, nhóm IV, diện tích 7.016ha và 13 mỏ khoáng sản có quy mô nhỏ lẻ, diện tích 146ha. Đến nay, tỉnh đã cấp phép hoạt động khoáng sản cho 328 khu vực khoáng sản nhóm III, nhóm IV. Kết quả điều tra địa chất khoáng sản ở các mức độ chi tiết khác nhau cho thấy tiềm năng của các loại khoáng sản trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa là rất lớn. Trong đó đá vôi xi măng có tổng số 28 mỏ với tổng trữ lượng được đánh giá và thăm dò khoảng 565 triệu tấn; tiềm năng tài nguyên dự báo khoảng 7,4 tỷ tấn. Sét xi măng có 33 mỏ phân bố rộng rãi trên địa bàn tỉnh, trong đó có 18 mỏ đã được thăm dò và điều tra với tổng trữ lượng khoảng 197,5 triệu tấn. Cũng theo số liệu thống kê, hiện trên địa bàn tỉnh có 59 mỏ đá ốp lát với trữ lượng dự báo khoảng hơn 3,012 triệu m3. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn có hàng trăm mỏ khai thác khoáng sản khác như cát, sỏi lòng sông, khai thác đất làm vật liệu xây dựng được đưa vào quy hoạch. Trong đó có 237 mỏ đất, diện tích khoảng 2.563ha, trữ lượng khoảng 242 triệu m3; 143 mỏ cát xây dựng, diện tích 807ha, trữ lượng khoảng 25,8 triệu m3...

Thời gian qua, hoạt động khoáng sản đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng kết cấu hạ tầng, các công trình trọng điểm của tỉnh, tạo việc làm, tăng thu ngân sách Nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Quá trình quản lý, sử dụng nguồn tài nguyên, tỉnh và ngành chức năng cũng đã kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc bảo đảm nguồn cung khoáng sản cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư. Ví như, từ cuối năm 2025 đến nay, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tháo gỡ, giải quyết tình trạng khan hiếm khoáng sản, vật liệu xây dựng phục vụ các công trình, dự án trên địa bàn, trong đó đáng chú ý là việc cấp phép cho các mỏ đất san lấp theo cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP của Chính phủ với tổng trữ lượng hàng triệu m3 phục vụ trực tiếp các dự án đầu tư công. Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã ban hành cơ chế hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ, thiết bị sản xuất cát nhân tạo (cát nghiền) nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này đáp ứng nguồn cung cát xây dựng. Đến nay, toàn tỉnh có 23 đơn vị đã, đang đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền với tổng công suất thiết kế khoảng 2,3 triệu m3/năm, ước có thể cung ứng khoảng 11,65 triệu m3 trong giai đoạn 2026-2030 nếu hoạt động ổn định theo công suất thiết kế.

Tuy nhiên, ghi nhận từ thực tiễn cũng như đánh giá của ngành chức năng cho thấy, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, khai thác vượt công suất, vượt phạm vi được cấp phép, vi phạm các quy định về đất đai, môi trường, an toàn lao động, nghĩa vụ tài chính vẫn xảy ra ở một số địa phương. Công tác phối hợp giữa các ngành, địa phương có thời điểm chưa chặt chẽ; việc quản lý hóa đơn, chứng từ nguồn gốc khoáng sản còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa khoáng sản khai thác trái phép; cơ sở dữ liệu địa chất, khoáng sản chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Để khắc phục những tồn tại, hạn chế trên, đầu tháng 7/2026, Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành Chỉ thị số 09/CT-UBND về việc tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Chỉ thị yêu cầu các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường và các tổ chức, cá nhân hoạt động khoáng sản tiếp tục thực hiện nghiêm Luật Địa chất và Khoáng sản cùng các văn bản hướng dẫn thi hành; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản.

Cùng với đó là tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về khai thác khoáng sản, đất đai, bảo vệ môi trường, an toàn lao động, nghĩa vụ tài chính; kiên quyết xử lý các hành vi khai thác trái phép, khai thác vượt công suất, hợp thức hóa chứng từ nguồn gốc khoáng sản và các vi phạm khác theo quy định của pháp luật. Đồng thời, chủ động rà soát, đánh giá nhu cầu và khả năng cung ứng vật liệu xây dựng, kịp thời tham mưu các giải pháp bảo đảm nguồn cung phục vụ các công trình trọng điểm, dự án đầu tư công và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Chỉ thị nêu rõ trách nhiệm của từng sở, ngành, địa phương, đơn vị trong việc quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản, trong đó nhấn mạnh UBND các xã, phường chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép kéo dài hoặc buông lỏng quản lý trên địa bàn.

Từng bước đưa công tác quản lý khoáng sản đi vào nền nếp; chuyển dần từ tư duy “khai thác triệt để” sang “quản trị hiệu quả và sử dụng tiết kiệm, chế biến sâu”, Thanh Hóa đang phát huy tối đa giá trị của “nguồn lực vàng” khoáng sản trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.