Sửa Luật An toàn thực phẩm: Làm rõ đầu mối, phân định trách nhiệm, quản lý theo nguy cơ

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án luật của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, luật này quy định chung về an toàn thực phẩm; quyền và nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm; điều kiện đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm; biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; hoạt động thử nghiệm thực phẩm, giám định phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; truy xuất nguồn gốc về an toàn thực phẩm; thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp. Ảnh: quochoi.vn 

Về nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo luật quy định không yêu cầu tất cả các sản phẩm phải công bố hợp quy mà chỉ yêu cầu một số nhóm thực phẩm (có công bố khuyến cáo về sức khỏe; khuyến cáo sử dụng cho các đối tượng dễ tổn thương như người cao tuổi, trẻ em dưới 36 tháng tuổi, phụ nữ có thai; thực phẩm có tác dụng duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể con người, giảm nguy cơ mắc bệnh; dùng để điều chỉnh chế độ ăn của người bệnh và có sự giám sát của nhân viên y tế) phải đăng ký bản công bố sản phẩm và còn hầu hết các mặt hàng công bố tiêu chuẩn sản phẩm, các nhóm sản phẩm còn lại sẽ thực hiện kiểm tra, giám sát trên thị trường tại Điều 46 dự thảo luật. 

Cùng với đó, nhóm thực phẩm công bố tiêu chuẩn sản phẩm sẽ được lưu thông ngay sau khi cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm xây dựng, ban hành, triển khai kế hoạch hậu kiểm hồ sơ sản phẩm sau công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên cơ sở phân tích nguy cơ, lịch sử tuân thủ (Điều 58 dự thảo luật).

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự thảo luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành dự án luật. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định tại dự thảo luật để bảo đảm tương thích, cập nhật, nội luật hóa các nội dung liên quan của các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia hoặc là thành viên. 

Trong đó, về việc mở rộng quy định bắt buộc bổ sung vi chất dinh dưỡng, chất khoáng, chất vi lượng vào tất cả các loại thực phẩm nói chung (thay cho quy định trước đây chỉ bắt buộc bổ sung đối với thực phẩm thiết yếu), Thường trực Ủy ban tán thành cho rằng, đây là một thay đổi quá lớn, cần được đánh giá một cách hết sức thận trọng, kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với với thực tiễn, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp và lợi ích đối với sức khỏe cộng đồng. Trước mắt, Thường trực Ủy ban không nhất trí với việc mở rộng bắt buộc đối với toàn bộ thực phẩm phải bổ sung vi chất dinh dưỡng.

 Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên báo cáo tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Nêu ý kiến thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản trị an toàn thực phẩm sau 15 năm thực hiện luật hiện hành. Theo đó, trọng tâm của lần sửa đổi này không chỉ là bổ sung thêm điều kiện, giấy phép hay thủ tục mà cần chuyển từ quản lý phân tán sang xác định rõ đầu mối và trách nhiệm; từ phương thức nặng về tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm; từ quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu, tri thức và trách nhiệm theo chuỗi.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo luật làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm chính, đồng thời phân định cụ thể trách nhiệm giữa các bộ, ngành Trung ương và địa phương. Quản lý theo nguy cơ cần được xác định là định hướng quan trọng, với tiêu chí rõ ràng để phân loại nhóm sản phẩm cần tiền kiểm, nhóm giao doanh nghiệp chủ động chịu trách nhiệm và nhóm áp dụng hậu kiểm.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đối với những chính sách tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng cần tăng cường cơ sở khoa học và thực tiễn, trong đó có đánh giá nguy cơ, bằng chứng dịch tễ, chi phí và cơ chế giám sát; nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm phải được thực hiện từ gốc, thay vì chỉ phát hiện khi sản phẩm đã lưu thông trên thị trường. Đối với những nguy cơ có tính phổ biến, cơ quan quản lý cần dựa trên dữ liệu và đánh giá khoa học để xác định nguyên nhân, từ đó có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Về công tác hậu kiểm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung vào cơ sở, sản phẩm, lịch sử tuân thủ và những lĩnh vực có nguy cơ cao, hạn chế phát sinh yêu cầu hồ sơ không cần thiết. Trường hợp có tranh chấp về kết quả kiểm tra, có thể nghiên cứu cơ chế đối chứng, thử nghiệm độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong kiểm tra, xử lý.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý phải tính toán đầy đủ năng lực thử nghiệm, hậu kiểm, nguồn lực tại địa phương và thời gian chuyển tiếp.