Sức bật từ hai trụ cột phát triển của Thái Nguyên

Từ nền tảng luyện kim, cơ khí, tỉnh đã vươn lên trở thành trung tâm sản xuất điện tử quy mô lớn, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Cùng với đó, hệ thống đào tạo đa ngành cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cho địa phương và toàn vùng.

Sự kết nối, bổ trợ giữa sức sản xuất và tri thức đang tạo động lực để Thái Nguyên phát huy vai trò trung tâm, dẫn dắt phát triển vùng trung du và miền núi phía Bắc.

Thái Nguyên là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI.  Trong ảnh: Khu công nghiệp Sông Công 2 - giai đoạn 2 với tổng diện tích hơn 500ha đang được hoàn thiện hạ tầng để đón “làn sóng” đầu tư mới vào tỉnh.

Công nghiệp tạo dựng vị thế trung tâm

Một ngày mới tại các khu công nghiệp trọng điểm của Thái Nguyên bắt đầu bằng những chuyến xe nối dài đưa công nhân vào nhà máy, những ca sản xuất nối tiếp nhau. Nhịp chuyển động của công nghiệp đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của địa phương.

Vùng đất vốn có truyền thống luyện kim, cơ khí đang viết tiếp câu chuyện phát triển bằng những ngành sản xuất mới. Bên cạnh thép, vật liệu xây dựng, khai khoáng là điện tử, linh kiện và những sản phẩm tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn lại thời điểm trước năm 2013 mới thấy rõ quy mô bước chuyển ấy. Cuối năm 2012, Thái Nguyên đứng thứ 44/63 tỉnh, thành phố về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Hoạt động xuất khẩu còn khiêm tốn, với giá trị xuất khẩu cả năm chỉ đạt 132 triệu USD.

Công nghiệp đã có nền tảng, song quy mô sản xuất và khả năng kết nối thị trường quốc tế còn hạn chế. Hơn 10 năm sau, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh đã đạt gần 30 tỷ USD.

Bước tiến ấy được tạo nên bởi những nhà máy quy mô lớn, các dòng vốn đầu tư và hàng vạn lao động tham gia vào phương thức sản xuất hiện đại.

Sản xuất sản phẩm cơ khí xuất khẩu tại Công ty TNHH BIGL Việt Nam (KCN Sông Công II).

Năm 2013 đánh dấu bước ngoặt khi các dự án điện tử quy mô lớn bắt đầu hiện diện tại Thái Nguyên. Những năm tiếp theo, với tinh thần đổi mới, quyết liệt trong giải phóng mặt bằng, cải thiện thủ tục hành chính và tư duy nhạy bén trong đón đầu làn sóng đầu tư, các nhà máy lần lượt được xây dựng, đi vào hoạt động; doanh nghiệp phụ trợ tìm đến, tạo động lực thúc đẩy công nghiệp tăng tốc.

Chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên nhận định, quy hoạch của Thái Nguyên đã xác định những định hướng phát triển tích cực, thể hiện tư duy đổi mới và tầm nhìn dài hạn, nhất là trong phát triển công nghệ cao, mở rộng không gian đô thị và hình thành các khu công nghiệp quy mô lớn trong tương lai.

Năm 2025, trong không gian tỉnh sau sắp xếp, giá trị sản xuất công nghiệp đạt hơn 1.050 nghìn tỷ đồng. Công nghiệp và xây dựng chiếm 54,1% cơ cấu kinh tế; riêng công nghiệp chiếm 48%.

Như vậy, gần một nửa quy mô kinh tế của tỉnh được tạo ra từ ngành công nghiệp. Sức vóc ấy thể hiện rõ tại những địa bàn vốn gắn bó với sản xuất nông nghiệp. Ở Phổ Yên, Phú Bình, Điềm Thụy, Bách Quang, Vạn Xuân, sự phát triển của các khu, cụm công nghiệp đang hình thành không gian kinh tế mới.

Trên những vùng đất trước đây chủ yếu sản xuất nông nghiệp, các khu, cụm công nghiệp mở rộng cơ hội việc làm, thúc đẩy dịch vụ, chuyển dịch sinh kế. Người lao động, nhất là thế hệ trẻ, có thêm lựa chọn lập nghiệp ngay trên quê hương.

Công việc ổn định giúp người lao động yên tâm gắn bó lâu dài. Những ngành nghề mới mở ra hướng phát triển và cải thiện đời sống. Đằng sau sự chuyển dịch ấy là quá trình chuẩn bị hạ tầng, tạo lập mặt bằng, cải thiện môi trường đầu tư và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Giảng viên và sinh viên Trường Đại học Sư Phạm Thái Nguyên trong giờ thực hành.

Tính đến tháng 10-2026, riêng các khu công nghiệp của tỉnh có 202 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký trên 19 tỷ USD. Từ vị trí khá khiêm tốn trước năm 2013, Thái Nguyên đã trở thành điểm đến của những dòng vốn sản xuất lớn.

Ông Hong Sung Pyo, Phó Giám đốc Công ty TNHH Khvatec Thái Nguyên, đánh giá cao sự đồng hành của tỉnh trong tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp. Những nỗ lực ấy là sự hỗ trợ thiết thực, có ý nghĩa đối với hoạt động của doanh nghiệp.

Niềm tin của doanh nghiệp được củng cố qua những cam kết và hành động cụ thể. Mỗi khó khăn được tháo gỡ, mỗi chính sách được triển khai hiệu quả đều góp phần tạo dựng uy tín của địa phương trong thu hút đầu tư. Vai trò ấy cũng được đặt trong tầm nhìn phát triển vùng.

Quyết định số 610/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ định hướng xây dựng Thái Nguyên trở thành trung tâm công nghiệp - đô thị - dịch vụ, giáo dục và y tế của tiểu vùng Đông Bắc và toàn vùng trung du và miền núi phía Bắc.

Quy mô lớn đã tạo dựng vị thế, song chặng đường tiếp theo đòi hỏi công nghiệp phải phát triển theo chiều sâu, với sự tham gia mạnh mẽ hơn của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng, khả năng tiếp nhận và làm chủ công nghệ, năng suất lao động ngày càng cao.

Để đáp ứng yêu cầu đó, công nghiệp cần được hỗ trợ bởi nguồn nhân lực chất lượng. Đây cũng là lợi thế riêng có của Thái Nguyên khi bên cạnh những không gian sản xuất là một trung tâm đào tạo, nghiên cứu lớn của vùng.

Giáo dục, đào tạo lan tỏa tri thức

Cùng với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển công nghiệp, giáo dục, đào tạo cũng là lĩnh vực tạo dựng vị thế riêng cho Thái Nguyên trong khu vực. Trải qua nhiều thế hệ, nơi đây đã trở thành địa chỉ học tập, nghiên cứu và cung cấp nguồn nhân lực cho nhiều địa phương, với hạt nhân là Đại học Thái Nguyên.

Đại học Thái Nguyên được thành lập trên cơ sở sắp xếp lại các cơ sở đào tạo trên địa bàn. Suốt 32 năm qua, đây trở thành địa chỉ học tập của đông đảo người trẻ đến từ khắp mọi miền đất nước.

Mỗi mùa tựu trường, hàng nghìn sinh viên mang theo kiến thức, ước mơ và kỳ vọng của gia đình, lựa chọn Thái Nguyên làm nơi học tập, rèn luyện và trưởng thành. 

Qua nhiều thế hệ, hoạt động đào tạo đã bồi đắp vị thế của Thái Nguyên như một trung tâm giáo dục của khu vực. Không chỉ thu hút người học, địa phương còn cung cấp nguồn nhân lực có chuyên môn cho các tỉnh.

Sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật công nghiệp Thái Nguyên trong tiết học thực hành.

Năm 2025, quy mô đào tạo toàn hệ thống vượt 115.000 người học, bao gồm các phân hiệu và hình thức đào tạo. Riêng số sinh viên đại học, cao đẳng chính quy nhập học đạt hơn 23.900, tăng trên 6.700 so với năm 2024.

Các trường đại học thành viên cùng các đơn vị đào tạo, nghiên cứu tạo nên hệ thống đa ngành, bao quát các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ thông tin, kinh tế, sư phạm, y dược, nông lâm. Đây cũng là những lĩnh vực nhân lực thiết yếu đối với quá trình phát triển của vùng trung du và miền núi phía Bắc.

PGS.TS Hoàng Văn Hùng, Giám đốc Đại học Thái Nguyên, nhấn mạnh: Đại học Thái Nguyên được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ là đại học vùng trọng điểm. Việc thành lập các cơ sở đào tạo của Đại học Thái Nguyên tại các tỉnh đã mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học, cho người dân trong khu vực; đồng thời tăng cường kết nối giữa nhà trường với các địa phương, từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển vùng.

Giai đoạn 2020-2025, Đại học Thái Nguyên đào tạo gần 45.000 người tốt nghiệp, trong đó khoảng 80% phục vụ tại vùng trung du và miền núi phía Bắc. Con số này phản ánh một phương diện quan trọng trong vai trò trung tâm của nhà trường là cung cấp nhân lực cho sự phát triển của toàn vùng.

Mỗi giáo viên trở về với trường học miền núi, mỗi bác sĩ bổ sung cho cơ sở y tế, mỗi kỹ sư tham gia vận hành, cải tiến sản xuất đều là những người mang tri thức từ giảng đường vào đời sống.

Qua công việc của mình, họ trực tiếp đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương. Với những địa bàn còn khó khăn, việc đào tạo được người có chuyên môn, sẵn sàng gắn bó với quê hương chính là bổ sung nguồn lực có giá trị lâu dài.

Khu công nghiệp Sông Công 2 - giai đoạn 1 hiện đã cơ bản được lấp đầy.

Sức hút của một trung tâm đào tạo phải được củng cố bằng chất lượng. Niềm tin của người học được khẳng định qua năng lực nghề nghiệp và cơ hội phát triển sau tốt nghiệp. Đại học Thái Nguyên hiện có trên 1.000 tiến sĩ, hơn 200 giáo sư, phó giáo sư; đến cuối năm 2025, có 35 chương trình đào tạo được đánh giá theo chuẩn AUN-QA.

Đội ngũ chuyên môn và kết quả đánh giá chất lượng là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng nghiên cứu và tăng cường hội nhập. Trong yêu cầu phát triển hiện nay, giáo dục đại học phải gắn chặt hơn với nhu cầu thực tế của nền kinh tế, sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất và tiến bộ khoa học, công nghệ. Với Thái Nguyên, yêu cầu này thể hiện rõ qua nhu cầu nhân lực ngày càng cao của các nhà máy, doanh nghiệp và địa phương trong vùng.

Yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp có thể trở thành căn cứ điều chỉnh chương trình đào tạo. Những kỳ thực tập giúp sinh viên tiếp cận môi trường làm việc và hiểu rõ hơn công việc sau khi tốt nghiệp. Khi mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp được thực hiện thực chất, lợi thế giáo dục sẽ chuyển hóa thành năng lực phát triển.

Nhà trường đào tạo sát nhu cầu hơn, doanh nghiệp có nguồn nhân lực phù hợp, người học có cơ hội vận dụng kiến thức ngay trên quê hương. Hai thế mạnh của Thái Nguyên cũng nhờ đó được kết nối, bổ trợ và phát huy hiệu quả.

Công nghiệp tạo ra sức sản xuất, việc làm và nguồn lực kinh tế; giáo dục, đào tạo bồi đắp tri thức, cung cấp nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sự phát triển đồng hành, bổ trợ lẫn nhau của hai lĩnh vực đang tạo nên sức bật cho Thái Nguyên, củng cố vị thế trung tâm công nghiệp, giáo dục và đào tạo của vùng trung du và miền núi phía Bắc.

Phát huy hiệu quả hai trụ cột ấy sẽ mở rộng dư địa tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực để tỉnh tiếp tục đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của toàn vùng.