'Sức mạnh mềm' - Sắc xuân mới

Lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy.

Trầm tích văn hóa qua năm tháng

Không phải ngẫu nhiên mà trong tiến trình lịch sử dân tộc, xứ Thanh luôn hiện diện như một vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa nhiều giá trị văn hóa đặc sắc. Trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển, những trầm tích văn hóa được bồi đắp từ lịch sử, con người, di sản và di tích đã trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, tạo nên “thế đứng” bền bỉ cho Thanh Hóa trong hành trình phát triển hôm nay và mai sau. Từ thời tiền sử với văn hóa Đông Sơn rực rỡ, đặt nền móng cho văn minh Việt cổ, đến các triều đại phong kiến và những cuộc kháng chiến trường kỳ, mảnh đất này luôn giữ vai trò chiến lược cả về chính trị, quân sự và văn hóa. Mỗi giai đoạn lịch sử đi qua, văn hóa luôn là phần “lắng” lại sâu nhất, kết tinh trong hệ thống di tích, di sản phong phú và trong chính đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân, tạo nên căn cốt cho mỗi vùng đất. Từ mạch nguồn ấy, văn hóa xứ Thanh luôn phát triển và hội nhập một cách nhất quán trong cách tiếp cận: lấy văn hóa làm gốc, lấy con người làm trung tâm. Trong năm 2025, những giá trị văn hóa ấy tiếp tục được khơi dậy, phát huy, trở thành điểm tựa vững chắc cho sự phát triển toàn diện.

Được ví như một “miền di sản”, xứ Thanh sở hữu hơn 1.500 di tích, trải dài từ miền núi đến đồng bằng, ven biển. Trong đó có 858 di tích được xếp hạng các cấp, gồm: 1 Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, 5 di tích quốc gia đặc biệt, 139 di tích quốc gia và 713 di tích cấp tỉnh. Những di tích không chỉ là “chứng nhân lịch sử”, mà còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, phản ánh quá trình lao động, đấu tranh, sáng tạo không ngừng của các thế hệ cư dân xứ Thanh. Bởi vậy, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa luôn được quan tâm triển khai. Năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu trình UBND tỉnh cấp lại bằng xếp hạng cho 1 di tích lịch sử - văn hóa; báo cáo chủ trương đầu tư tu bổ, tôn tạo 9 di tích; hoàn thiện và trình thẩm định nhiều hồ sơ dự án tu bổ di tích quan trọng, bảo đảm tuân thủ chặt chẽ Luật Di sản văn hóa.

Di sản văn hóa phi vật thể tiếp tục được “đánh thức” bằng các hoạt động sưu tầm, lập hồ sơ, ghi danh. Năm 2025, nghệ thuật trình diễn dân gian hò sông Mã được tham mưu, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đồng thời tỉnh hoàn thiện hồ sơ đề nghị ghi danh thêm 4 lễ hội truyền thống tiêu biểu vào danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây không chỉ là niềm tự hào, mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống xứ Thanh trong đời sống đương đại. Qua đó khẳng định văn hóa là “sức mạnh mềm” cho các địa phương phát triển và định hình bản sắc văn hóa riêng của xứ Thanh trong bức tranh chung của văn hóa Việt Nam.

Từ nền tảng lịch sử và di sản, văn hóa xứ Thanh được nuôi dưỡng và lan tỏa trong đời sống đương đại, đặc biệt thông qua phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và các hoạt động văn hóa quần chúng. Tại các địa phương, những quy định, tiêu chí xét tặng danh hiệu văn hóa được rà soát, hoàn thiện theo hướng thực chất hơn; nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội từng bước được củng cố. Các mối quan hệ gia đình, làng xóm thêm gắn bó, tạo nên môi trường xã hội ổn định, lành mạnh. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, hội diễn, giao lưu văn hóa diễn ra sôi nổi. Văn hóa vì thế không còn là khái niệm trừu tượng, mà hiện diện rõ nét trong từng gia đình, từng cộng đồng dân cư, trở thành “mạch ngầm” nuôi dưỡng sự phát triển.

Phát triển hài hòa, bền vững và giàu bản sắc

Nhìn từ chiều sâu lịch sử đến thực tiễn hôm nay, có thể thấy rõ, trầm tích văn hóa xứ Thanh không chỉ là giá trị được kế thừa, mà còn là nguồn lực để kiến tạo tương lai. Khi các giá trị lịch sử, văn hóa, di tích, di sản được nhận diện đúng, bảo tồn đúng và phát huy hiệu quả, sẽ trở thành “nền tảng” vững chắc, giúp địa phương phát triển hài hòa giữa kinh tế - xã hội và con người.

Những kết quả đạt được trong năm 2025 chính là minh chứng rõ nét cho “lực đẩy mềm” của văn hóa đối với đời sống xã hội và sự phát triển của địa phương. Toàn tỉnh có tỷ lệ thôn, khu phố văn hóa đạt 84,7%; tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 85,4%; tỷ lệ người dân tham gia tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt khoảng 45%; tỷ lệ gia đình thể thao đạt khoảng 31%. Thể thao thành tích cao tiếp tục khẳng định vị thế của Thanh Hóa trên đấu trường quốc gia và quốc tế. Trong năm 2025, các vận động viên của tỉnh đã giành 1.146 huy chương các loại; trong đó có 349 Huy chương Vàng, 318 Huy chương Bạc, 479 Huy chương Đồng. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa quần chúng, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, thư viện tiếp tục được duy trì đều đặn, hướng mạnh về cơ sở, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây chính là nền tảng quan trọng để bước sang năm 2026 với tâm thế chủ động, tự tin hơn. Ngành văn hóa, thể thao và du lịch xác định tiếp tục triển khai các chương trình nâng cao chất lượng văn hóa, phát triển thiết chế văn hóa - thể thao, chuẩn bị tốt các điều kiện cho Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X và các nhiệm vụ lớn của giai đoạn mới.

Khi mùa xuân mới gõ cửa, những dấu ấn của năm cũ không khép lại, mà lắng sâu để mở ra những kỳ vọng mới. Từ nền tảng văn hóa được hun đúc, từ những kết quả cụ thể của năm 2025, xứ Thanh bước vào năm 2026 với một “thế đứng” vững vàng hơn - nơi văn hóa tiếp tục soi đường, là “sức mạnh mềm” để xứ Thanh tự tin hướng tới sự phát triển hài hòa, bền vững và giàu bản sắc.

Bài và ảnh: Thùy Linh