Sức mạnh tinh thần - chìa khóa cho sức bật quốc gia: Mở đường cho những quyết sách lớn

Hội tụ sức mạnh vì mục tiêu chung

Thời gian gần đây, Trung ương, Bộ Chính trị ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết, trong đó nhấn mạnh đến công tác tư tưởng, cũng như việc bồi đắp, khơi dậy và chuyển hóa nguồn lực tinh thần thành động lực phát triển đất nước. Điều này có ý nghĩa thế nào trong giai đoạn phát triển đất nước hiện nay, thưa ông?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng, các nghị quyết gần đây thể hiện một bước phát triển rất đáng chú ý về tư duy: không dừng lại ở việc khẳng định truyền thống, mà đặt vấn đề kiến tạo những điều kiện để truyền thống trở thành động lực phát triển.

Trong đó, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực to lớn của phát triển nhanh, bền vững; đồng thời nhấn mạnh vai trò của văn hóa như một hệ điều tiết đối với đời sống xã hội. Đặc biệt, Nghị quyết số 25 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đặt việc bồi đắp niềm tin, phát huy đại đoàn kết và khơi dậy khát vọng phát triển trong mối quan hệ trực tiếp với chất lượng lãnh đạo, hiệu quả chính sách và đời sống nhân dân. Cùng với đó, các chủ trương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và trọng dụng nhân tài mở ra những con đường cụ thể để ý chí tự lực, tự cường trở thành sức sáng tạo của xã hội.

Điều quan trọng nhất, theo tôi, là phải nối được ba yếu tố: giá trị tinh thần, thể chế phát triển và hành động của con người. Khi lòng yêu nước gặp một môi trường minh bạch, công bằng; khi người có tài được trọng dụng, người dám đổi mới được khuyến khích, người yếu thế được bảo vệ và mọi đóng góp chính đáng được ghi nhận, nguồn lực tinh thần sẽ không dừng lại ở sự xúc động hay niềm tự hào. Nó sẽ chuyển thành niềm tin, thành trách nhiệm và thành kết quả phát triển có thể nhìn thấy trong từng địa phương, cơ quan, doanh nghiệp, gia đình. Đó chính là cách chúng ta biến sức mạnh của truyền thống thành sức mạnh của tương lai.

Nhiều sự kiện văn hóa, lịch sử được tổ chức gần đây, thu hút đông đảo người dân, nhất là giới trẻ tham gia. Vậy làm thế nào để chuyển những cảm xúc ấy thành tinh thần sáng tạo, cống hiến lâu dài cho đất nước, thưa ông?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Các sự kiện ấy cho thấy tình yêu nước không hề xa lạ với giới trẻ, cũng không chỉ hiện diện trong sách giáo khoa hay những dịp lễ trọng đại. Khi được kể bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, bằng công nghệ và trải nghiệm phù hợp, lịch sử có thể chạm tới trái tim của thế hệ sinh ra trong hòa bình một cách tự nhiên, mạnh mẽ.

Ở đây có một chuyển biến văn hóa đáng chú ý: nhiều bạn trẻ không chỉ tiếp nhận lịch sử như tri thức cần ghi nhớ, mà còn muốn trực tiếp tham gia, thể hiện và chia sẻ niềm tự hào dân tộc. Âm nhạc, điện ảnh, các sản phẩm sáng tạo số và mạng xã hội, nếu được định hướng tích cực, có khả năng kết nối ký ức cộng đồng với lối sống đương đại.

Điều đó chứng tỏ giá trị truyền thống không đối lập với sức trẻ hay tính hiện đại. Vấn đề là chúng ta có đủ khả năng làm cho những giá trị ấy trở nên gần gũi, có sức sống và có khả năng truyền cảm hứng hay không.

Tuy nhiên, tôi nghĩ cũng cần phân biệt giữa sự lan tỏa của cảm xúc và sự bền vững của ý thức công dân. Một đêm concert có thể làm hàng chục nghìn người xúc động, nhưng tình yêu nước không nên chỉ rực sáng trong một đêm. Sau những tràng pháo tay và những lá cờ, câu hỏi lớn hơn là người trẻ sẽ sống, học tập, lao động và ứng xử như thế nào.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV. (Ảnh: TTXVN)

Chúng ta cần tạo những nhịp cầu để cảm xúc được tiếp nối bằng trải nghiệm và hành động: đưa giáo dục lịch sử, di sản và nghệ thuật vào trường học theo cách sinh động hơn; phát triển các chương trình thanh niên tình nguyện, bảo vệ môi trường, hỗ trợ cộng đồng, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp; mở rộng không gian văn hóa, sáng tạo và những dự án mà người trẻ thực sự được trao quyền làm chủ.

Ðo hiệu quả bằng niềm tin của người dân

Trong bối cảnh đất nước triển khai nhiều cuộc cải cách sâu rộng, theo ông, đâu là yếu tố quyết định để người dân tin tưởng và đồng hành cùng các chủ trương, chính sách?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Điều quyết định để người dân tin tưởng và đồng hành cùng những cuộc cải cách lớn là họ hiểu được mục tiêu, nhìn thấy sự công bằng trong cách thực hiện và cảm nhận được kết quả thực tế. Đồng thuận không có nghĩa là mọi người đều không còn băn khoăn; trái lại, với những chính sách tác động sâu đến tổ chức bộ máy, việc làm, sinh kế hay thói quen sinh hoạt, có những câu hỏi, lo lắng và ý kiến khác nhau là điều bình thường.

Concert “Thanh xuân” – Bản hòa ca của khát vọng cống hiến. (Ảnh: TP)

Điều quan trọng là các cơ quan có trách nhiệm phải biết lắng nghe, giải thích thấu đáo và kịp thời điều chỉnh những bất cập. Niềm tin vững chắc không hình thành từ những lời khẳng định một chiều, mà được tích lũy qua sự nhất quán giữa điều đã nói và việc đã làm.

Cũng vì thế, công tác tư tưởng hôm nay cần được hiểu rộng hơn hoạt động tuyên truyền đơn thuần. Đó là một quá trình đối thoại xã hội, tạo dựng nhận thức chung trên cơ sở thông tin đúng, lý lẽ thuyết phục, sự tôn trọng nhân dân và kết quả hành động. Nghị quyết 25 đã đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin, tạo đồng thuận; coi cơ sở, địa bàn dân cư và cả không gian số là những môi trường trọng yếu. Quy định số 19 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng cũng nhấn mạnh trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên đối với nhiệm vụ này. Như vậy, công tác tư tưởng không thể chỉ là công việc của cơ quan chuyên trách, mà phải thấm vào toàn bộ quá trình thiết kế, ban hành, tổ chức thực hiện và đánh giá chính sách.

Thưa ông, công tác tư tưởng cần đổi mới thế nào để kịp thời lắng nghe, giải đáp những băn khoăn chính đáng và củng cố niềm tin bằng kết quả thực tiễn?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, cần thực hiện đồng thời một số chuyển đổi mang tính thực chất. Trước hết là chuyển từ thông báo quyết định sang giải thích chính sách từ sớm: vì sao phải đổi mới, ai được hưởng lợi, ai có thể chịu tác động, những hỗ trợ chuyển tiếp sẽ được thực hiện ra sao. Cùng với đó, chuyển từ lắng nghe mang tính thủ tục sang đối thoại có phản hồi; từ nắm dư luận theo cảm tính sang phân tích dữ liệu, khảo sát xã hội học và tiếp xúc trực tiếp với người dân.

Đặc biệt, phải bảo đảm tiếng nói từ thôn, tổ dân phố, xã, phường được tiếp nhận và giải quyết trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp. Một phản ánh của người dân được trả lời rõ ràng, một thủ tục được cắt giảm thật sự, một vướng mắc được tháo gỡ kịp thời có sức thuyết phục nhiều khi lớn hơn rất nhiều khẩu hiệu.

Tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Muốn tự sửa chữa, trước hết phải nghe được sự thật”. Tôi cho rằng đây cũng là một thông điệp rất sâu sắc đối với công tác tư tưởng.

Chúng ta cần có bản lĩnh tiếp nhận những câu hỏi khó, phân biệt những góp ý thiện chí với thông tin xuyên tạc, không đồng nhất mọi băn khoăn với sự thiếu đồng thuận. Trên không gian số, phải chủ động cung cấp thông tin kiểm chứng được, sử dụng cách diễn đạt gần gũi và hiện diện kịp thời ở nơi công chúng đang trao đổi.

Cuối cùng, cần đo hiệu quả công tác tư tưởng không chỉ bằng số cuộc hội nghị hay lượng tin bài, mà bằng mức độ hiểu đúng chính sách, số vấn đề được giải quyết, chất lượng phục vụ và niềm tin của người dân. Khi chính sách tốt được thực hiện nghiêm túc, công bằng, minh bạch, chính thực tiễn sẽ là lời giải thích thuyết phục nhất.