Sức người sau ánh sáng sân khấu

Nghệ sĩ Nguyễn Văn Thái, người đảm nhận vai Thủy Tinh, phải tập lại nhiều động tác để thích ứng với ánh sáng, hình ảnh và không gian sân khấu mới. Công nghệ mở thêm khả năng biểu diễn, đồng thời kéo dài công việc chuẩn bị của người nghệ sĩ.

Chi tiết ấy nằm trong ghi nhận về vở xiếc Sơn Thần Thủy Quái. Nó đáng để dừng lại, giữa rất nhiều điều lộng lẫy mà sân khấu có thể đưa ra trước mắt công chúng.

Bởi đằng sau hai chữ “tập lại” là việc người đã có nghề chấp nhận trở về với những yêu cầu mới. Động tác từng thành thục giờ phải tìm đúng vị trí trong tổng thể khác. Kinh nghiệm vẫn quý, nhưng kinh nghiệm cũng cần được làm mới. Khán giả được nhìn thấy sân khấu đổi thay, người nghệ sĩ phải bắt đầu sự đổi thay từ chính mình.

Khoảnh khắc phối hợp trên không của NSƯT Thanh Tuấn và NSƯT Thu Hương trong vở “Sơn Thần Thủy Quái”

Những điều khán giả nhìn thấy

Sơn Thần Thủy Quái bắt đầu công diễn ngày 25.9.2026 tại Hà Nội. Liên đoàn Xiếc Việt Nam phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ để kể lại câu chuyện dân gian bằng ngôn ngữ sân khấu mới.

Trong phản hồi được Báo Tin tức và Dân tộc ghi nhận, bạn trẻ Ngọc Anh, 21 tuổi, ở Hà Nội, thích thú với hiệu ứng trình chiếu, lửa và nước. Nhưng điều khiến cô ấn tượng hơn cả là năng lượng và sự tập trung của nghệ sĩ, từ vai chính đến vai phụ.

Lời nhận xét ấy cho thấy người xem trẻ không hề chỉ đi tìm sự choáng ngợp. Họ nhận ra cả phần lao động phía sau vẻ đẹp. Giữa hình ảnh biến đổi liên tục, sự tập trung của diễn viên vẫn đủ sức giữ ánh nhìn.

Đó là chỗ nghệ thuật biểu diễn có thể tạo nên quan hệ sâu sắc với công chúng. Người xem biết những gì đang diễn ra trước mắt cần sức lực, sự chính xác và khả năng phối hợp của con người thật. Cảm giác hồi hộp vì thế có căn nguyên. Sự thán phục cũng có địa chỉ.

Nhìn ở chiều ngược lại, khán giả được trân trọng khi đơn vị nghệ thuật chịu khó làm mới tác phẩm, khi diễn viên chịu khó học thêm, khi từng vai phụ cũng được thực hiện bằng sự tập trung. Chất lượng phục vụ công chúng bắt đầu từ những điều cụ thể như vậy. Nó nằm trong cách người làm nghề chuẩn bị trước khi cánh màn mở ra.

Từ ghế ngồi bước vào sáng tạo

Có chi tiết khác đáng chú ý: Hương Chi, đại diện vận hành của LumiShow, đến với ý tưởng ứng dụng công nghệ sau khi xem xiếc. Từ trải nghiệm của khán giả, chị nghĩ đến khả năng góp sức nâng chất lượng thưởng thức. Khi triển khai, nhóm phải tính hình ảnh cho các vị trí ngồi khác nhau, thay vì chỉ theo góc nhìn thuận lợi của người vận hành.

Một cảnh trong vở xiếc "Sơn Thần Thuỷ Quái"

Từ ghế ngồi của người xem đến vị trí cộng sự sáng tạo, khoảng cách được thu hẹp bằng năng lực nghề nghiệp và mong muốn đóng góp.

Câu chuyện ấy đem lại hình dung gần gũi về sự tham gia của xã hội vào phát triển văn hoá. Có người mang kỹ năng biểu diễn. Có người mang hiểu biết về hình ảnh, ánh sáng, công nghệ. Khi tìm được cách làm việc cùng nhau, họ tạo ra trải nghiệm mà riêng từng bên khó có thể thực hiện.

Đáng quý hơn, công việc bắt đầu từ câu hỏi khán giả sẽ nhìn thấy gì. Những hàng ghế khác nhau cần được tính đến ngay trong quá trình thiết kế. Người dân được đặt ở trung tâm bằng sự chăm chút cho trải nghiệm thực tế, chứ không phải đợi đến lời giới thiệu chương trình.

Từ đó có thể đặt yêu cầu rộng hơn cho các dự án văn hoá: sự mới mẻ cần đi cùng khả năng phục vụ. Thiết bị có hiện đại đến đâu cũng cần được đánh giá qua việc nó giúp người xem hiểu thêm điều gì, cảm nhận rõ hơn điều gì, giúp người sáng tạo làm được điều gì trước đây còn khó.

Nghệ thuật cần những cuộc gặp như thế. Và người có chuyên môn ngoài ngành văn hoá cũng có thể tìm thấy phần việc của mình trong đời sống văn hoá.

Tiếng vỗ tay có nơi để trở về

Vở diễn huy động khoảng 40 nghệ sĩ trên sân khấu; tính cả kỹ thuật và hậu cần, ê-kíp có hơn 60 người. Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh việc đưa khoa học, công nghệ vào đời sống văn hoá cần bắt đầu từ những nơi cụ thể như rạp xiếc, nhà hát, bảo tàng, trường học, hướng tới phục vụ nhân dân.

Trong thực tế ấy, phát triển văn hoá có gương mặt, có công việc, có người cùng chịu trách nhiệm cho kết quả cuối cùng. Đầu tư cho sân khấu vì thế cũng cần chăm lo khả năng học hỏi và điều kiện làm nghề của đội ngũ. Ánh sáng mới chỉ phát huy giá trị khi có những con người đủ năng lực sử dụng nó để kể chuyện.

Cũng không nên lấy vài phản hồi tốt làm bằng chứng rằng mọi khó khăn của nghệ thuật biểu diễn đã được giải quyết. Điều đáng mừng ở đây cụ thể hơn: đã có nghệ sĩ chịu thay đổi cách diễn, có người làm công nghệ bước vào cộng tác, có khán giả trẻ nhìn thấy và đánh giá cao sự tận tâm. Đó là những việc có thể tiếp tục vun đắp, bằng chất lượng của các buổi diễn tiếp theo.

Khi kể về sự hưởng ứng của khán giả, nghệ sĩ Nguyễn Văn Thái nói đến cảm giác nổi da gà trước tiếng reo hò. Anh thốt lên: “Tôi yêu khán giả”.

Tình cảm ấy đi theo cả hai chiều. Người nghệ sĩ dành công sức cho người xem; người xem đáp lại bằng sự chú ý, niềm vui và tiếng vỗ tay. Trong cuộc gặp trực tiếp ấy, văn hoá được tạo ra, được đón nhận rồi trở thành động lực cho lần sáng tạo tiếp theo.

Ánh sáng có thể mở rộng không gian sân khấu. Chính sự tận tâm và tiếng reo đáp lại mới làm cho không gian ấy ấm lên.